Zawyżony mandat od policji – odwołanie, uchylenie i skarga

Czy można odwołać się od przyjętego mandatu?

Po przyjęciu mandatu sytuacja jest zasadniczo inna niż przed jego podpisaniem. Przed przyjęciem mandatu kierowca może odmówić jego przyjęcia, a wtedy organ, którego funkcjonariusz chciał nałożyć grzywnę, kieruje sprawę do sądu z wnioskiem o ukaranie. W sądzie można kwestionować sprawstwo, winę, pomiar, oznakowanie, wysokość kary i inne okoliczności.

Po przyjęciu mandatu nie ma już zwykłego odwołania od mandatu. Pozostaje nadzwyczajna procedura uchylenia prawomocnego mandatu karnego. Nie służy ona ponownej ocenie całej sytuacji tak, jakby sprawa od początku trafiła do sądu. Sąd bada przede wszystkim, czy zachodzą ustawowe podstawy uchylenia mandatu.

Dlatego w opisanej sytuacji trzeba oddzielić dwie kwestie: po pierwsze, czy mandat można uchylić w sądzie, a po drugie, czy zachowanie policjanta uzasadnia skargę służbową. To dwa różne tryby, które mogą być prowadzone równolegle, ale mają inne skutki.

Kiedy mandat staje się prawomocny?

Mandat gotówkowy staje się prawomocny z chwilą zapłaty grzywny funkcjonariuszowi. Mandat kredytowany, najczęstszy w praktyce wobec osób mieszkających w Polsce, staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego. Mandat zaoczny staje się prawomocny dopiero po zapłacie grzywny we wskazanym terminie.

Od tej chwili biegnie termin na złożenie wniosku o uchylenie mandatu, o ile podstawą jest jedna ze zwykłych przesłanek z art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Sam fakt, że kierowca po czasie uznał mandat za niesprawiedliwy albo zbyt wysoki, nie wystarcza.

Podstawy uchylenia prawomocnego mandatu

Zgodnie z art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia prawomocny mandat karny podlega uchyleniu przede wszystkim wtedy, gdy grzywnę nałożono za czyn, który nie jest czynem zabronionym jako wykroczenie, albo na osobę, która popełniła czyn przed ukończeniem 17 lat. Uchylenie jest też możliwe, gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia wykroczenia z powodu obrony koniecznej, stanu wyższej konieczności albo niepoczytalności.

Aktualne przepisy przewidują również istotną podstawę dotyczącą wysokości grzywny. Mandat może zostać uchylony, gdy grzywnę nałożono w wysokości wyższej niż pozwalają przepisy o postępowaniu mandatowym. W takim przypadku uchylenie następuje tylko w części przekraczającej dopuszczalną wysokość, a niekoniecznie w całości.

Nie każde „zawyżenie” rozumiane potocznie oznacza jednak przekroczenie prawa. W sprawach drogowych trzeba sprawdzić konkretną kwalifikację prawną, opis czynu, liczbę naruszeń oraz aktualne limity wynikające z Kodeksu wykroczeń, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i rozporządzenia mandatowego. Niektóre wykroczenia drogowe mogą być karane znacznie wyższymi kwotami niż 500 zł, więc sama kwota 1000 zł czy 1200 zł nie przesądza jeszcze o bezprawności mandatu.

Brak gaśnicy i trójkąta ostrzegawczego a wysokość mandatu

Przepisy o warunkach technicznych pojazdów wymagają, aby pojazd był wyposażony w trójkąt do ustawiania na drodze oraz w gaśnicę umieszczoną w miejscu łatwo dostępnym w razie potrzeby jej użycia. Brak takiego wyposażenia albo faktyczna niedostępność gaśnicy może zostać potraktowana jako wykroczenie przeciwko przepisom wydanym na podstawie Prawa o ruchu drogowym.

Jeżeli w mandacie wskazano rzeczywisty brak obowiązkowego wyposażenia, a końcowa kwota 500 zł mieści się w granicach dopuszczalnych dla danego naruszenia, wniosek o uchylenie mandatu może być trudny do obrony. Argumentem nie będzie samo to, że funkcjonariusz najpierw mówił o niższej kwocie, a później zaproponował wyższą. Znaczenie ma to, co ostatecznie wpisano w mandacie: opis czynu, podstawa prawna i kwota grzywny.

Inaczej należałoby ocenić sytuację, gdyby mandat obejmował czyn, którego kierowca nie popełnił, czyn niebędący wykroczeniem albo kwotę przekraczającą dopuszczalny limit. Wtedy należy działać szybko i złożyć wniosek do sądu.

Zawyżenie kwoty przez policjanta – co sprawdzić?

Funkcjonariusz nakładający mandat powinien wskazać wysokość grzywny, określić zachowanie stanowiące wykroczenie, czas i miejsce popełnienia czynu, kwalifikację prawną oraz pouczyć o prawie odmowy przyjęcia mandatu i skutkach odmowy. Jeżeli kwota zmienia się w toku rozmowy, kierowca ma prawo pytać, z czego ta zmiana wynika: czy chodzi o inną kwalifikację, kilka naruszeń, recydywę, taryfikator czy omyłkę.

Sama odmowa przyjęcia mandatu lub zapowiedź odmowy nie powinna być traktowana jako powód do „ukarania” kierowcy wyższą kwotą. Policjant może jednak skorygować kwotę, jeżeli wcześniej błędnie ocenił naruszenie albo doprecyzował podstawę prawną. Granicą jest zgodność z przepisami i rzetelne pouczenie ukaranego.

Jak złożyć wniosek o uchylenie mandatu?

Wniosek o uchylenie mandatu składa się do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna. W praktyce najczęściej będzie to sąd rejonowy właściwy dla miejsca kontroli. Termin wynosi 7 dni od uprawomocnienia się mandatu, jeżeli wniosek składa ukarany, jego przedstawiciel ustawowy albo opiekun prawny na zwykłych podstawach z art. 101.

We wniosku warto wskazać: dane ukaranego, serię i numer mandatu, datę i miejsce kontroli, organ nakładający mandat, żądanie uchylenia mandatu w całości albo w części oraz konkretne uzasadnienie. Należy dołączyć kopię mandatu i dostępne dowody, np. zdjęcia oznakowania, nagranie z kamery samochodowej, korespondencję albo dane świadków.

Jeżeli problem dotyczy wyłącznie wysokości grzywny, trzeba precyzyjnie wykazać, dlaczego konkretna kwota przekracza dopuszczalną granicę dla czynu wpisanego w mandacie. Ogólne stwierdzenie, że mandat „wydaje się za wysoki”, zwykle nie wystarczy.

Skarga na policjanta a ważność mandatu

Skarga na policjanta jest zasadna, gdy problem dotyczy zachowania funkcjonariusza, np. braku pouczenia, wprowadzania w błąd co do prawa odmowy, nacisku, niekulturalnego zachowania, grożenia nieuzasadnionymi konsekwencjami albo odmowy wyjaśnienia podstawy prawnej mandatu. Skargę można skierować do przełożonego funkcjonariusza, czyli co do zasady do właściwego komendanta jednostki Policji.

Trzeba jednak pamiętać, że skarga służbowa nie uchyla mandatu. Może doprowadzić do wyjaśnienia zachowania funkcjonariusza, ewentualnych konsekwencji dyscyplinarnych lub odpowiedzi jednostki Policji, ale nie zastępuje wniosku do sądu. Jeżeli zależy Panu na uchyleniu mandatu lub obniżeniu kwoty, trzeba złożyć właściwy wniosek w terminie.

Co zrobić przed przyjęciem mandatu?

Najważniejsza decyzja zapada przed podpisaniem mandatu. Jeżeli kierowca nie zgadza się z czynem, pomiarem, znakiem, kwalifikacją prawną albo kwotą, powinien rozważyć odmowę przyjęcia mandatu. Odmowa nie jest wykroczeniem i nie oznacza automatycznej przegranej. Oznacza, że sprawę oceni sąd.

Przed przyjęciem mandatu warto spokojnie poprosić funkcjonariusza o wskazanie podstawy prawnej, pozycji z taryfikatora i skutków odmowy. Należy też sprawdzić, czy na mandacie prawidłowo opisano czyn, miejsce, datę i kwotę. Podpisanie dokumentu bez sprawdzenia treści może później znacząco ograniczyć realne możliwości obrony.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie zawyżenia mandatu najważniejsze jest to, czy mandat został już przyjęty. Przed podpisaniem można odmówić jego przyjęcia i bronić się przed sądem. Po przyjęciu mandatu można domagać się jego uchylenia tylko z ustawowych przyczyn, w szczególności gdy czyn nie był wykroczeniem albo grzywna przekraczała dopuszczalną wysokość.

W opisanej sytuacji przyjęcie mandatu na 500 zł za brak obowiązkowego wyposażenia pojazdu nie musi samo w sobie dawać podstaw do uchylenia mandatu. Jeżeli jednak policjant podnosił kwotę bez podstawy, nie pouczył o prawach albo wywierał presję, warto rozważyć skargę na funkcjonariusza, pamiętając, że nie zastąpi ona wniosku do sądu. Dla pełniejszego obrazu warto porównać także zniszczone znaki graniczne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 96–101 - ISAP.
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 15–17 i art. 97 - ISAP.
3. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia - tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 502.
4. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń, z późn. zm.
5. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt SK 38/03.
6. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt K 23/13.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.