Czy osoba wskazana w zawiadomieniu dostaje odmowę wszczęcia dochodzenia?

Czy osoba wskazana w zawiadomieniu jest podejrzanym albo oskarżonym?

Nie. Samo wskazanie konkretnej osoby w zawiadomieniu o przestępstwie nie daje jej jeszcze statusu podejrzanego ani oskarżonego. Zgodnie z art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której postawiono zarzut przy przystąpieniu do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Oskarżonym jest natomiast osoba, przeciwko której wniesiono oskarżenie do sądu, a także osoba objęta niektórymi wnioskami prokuratora kończącymi postępowanie przygotowawcze.

Jeżeli organ odmówił wszczęcia postępowania jeszcze przed przedstawieniem zarzutów, osoba wskazana w zawiadomieniu pozostaje co najwyżej osobą podejrzewaną. Nie jest stroną postępowania przygotowawczego i nie ma ogólnego prawa do otrzymywania od Policji informacji o decyzjach procesowych, aktach ani ocenie dowodów. Inaczej wygląda sytuacja dopiero wtedy, gdy uzyska formalny status podejrzanego - wtedy uprawnienia podejrzanego w sprawie są znacznie szersze.

Kogo zawiadamia się o odmowie wszczęcia dochodzenia?

Art. 305 § 4 Kodeksu postępowania karnego przewiduje, że o wszczęciu, odmowie wszczęcia albo umorzeniu śledztwa zawiadamia się osobę lub instytucję, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, oraz ujawnionego pokrzywdzonego. O umorzeniu zawiadamia się także podejrzanego. Ponieważ przepisy o śledztwie stosuje się odpowiednio do dochodzenia, o ile przepisy rozdziału o dochodzeniu nie stanowią inaczej, te zasady mają znaczenie również w typowych sprawach prowadzonych przez Policję w formie dochodzenia.

W praktyce oznacza to, że przy odmowie wszczęcia dochodzenia po zawiadomieniu o groźbach karalnych informację powinien otrzymać przede wszystkim zawiadamiający i pokrzywdzony. Osoba wskazana jako sprawca nie otrzymuje takiego zawiadomienia tylko dlatego, że została opisana w zawiadomieniu. Jeżeli jednak była przesłuchiwana w innej sprawie albo sama uzyskała wiedzę od pokrzywdzonego, pełnomocnika, z akt sprawy rodzinnej lub z rozmów prywatnych, sama znajomość ogólnego faktu odmowy nie dowodzi jeszcze przestępstwa funkcjonariusza.

Odmowa wszczęcia a ocena dowodów z komunikatora

W sprawie o groźby karalne z art. 190 § 1 Kodeksu karnego istotne jest nie tylko to, że padły określone słowa lub wiadomości, lecz także to, czy groźba dotyczyła popełnienia przestępstwa na szkodę pokrzywdzonego albo osoby mu najbliższej i czy wzbudziła uzasadnioną obawę spełnienia. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, dlatego w zawiadomieniu warto wprost wskazać, że pokrzywdzony żąda ścigania sprawcy.

Jeżeli Policja odmówiła wszczęcia postępowania bez zapoznania się z korespondencją, zażalenie powinno konkretnie wskazywać pominięte dowody: zrzuty ekranu, eksport rozmowy, nagrania, dane konta, świadków, daty i kontekst wypowiedzi. Dobrze jest opisać, dlaczego dana wiadomość nie była zwykłym konfliktem słownym, lecz groźbą, która realnie wywołała obawę. Przy zawiadomieniach składanych pisemnie pomocne jest poprawne złożenie zawiadomienia wraz z uporządkowanymi załącznikami.

W dochodzeniu postanowienie o odmowie wszczęcia może nie zawierać rozbudowanego uzasadnienia. Art. 325e § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala, aby niektóre postanowienia w dochodzeniu nie wymagały uzasadnienia, ale na wniosek strony organ prowadzący podaje ustnie najważniejsze powody rozstrzygnięcia. Dlatego po otrzymaniu odmowy warto szybko ustalić termin na zażalenie i rozważyć wgląd do akt, jeżeli przysługuje uprawnienie do przejrzenia akt jako osobie składającej zażalenie.

Zażalenie na odmowę wszczęcia postępowania

Na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa przysługuje zażalenie pokrzywdzonemu, instytucji wymienionej w art. 305 § 4 K.p.k. oraz osobie, która złożyła zawiadomienie, jeżeli wskutek przestępstwa doszło do naruszenia jej praw. Termin na wniesienie zażalenia wynosi zasadniczo 7 dni od doręczenia postanowienia, jeżeli ustawa nakazuje doręczenie. W zażaleniu nie wystarczy napisać, że decyzja jest niesprawiedliwa - trzeba wskazać, jakie czynności powinny zostać wykonane i jakie dowody mogą zmienić ocenę sprawy.

Jeżeli sąd albo prokurator uwzględni zażalenie i uchyli odmowę, organ prowadzący musi ponownie zbadać sprawę oraz wykonać wskazane czynności. Jeżeli natomiast po ponownym zbadaniu sprawy organ nadal odmówi wszczęcia albo umorzy postępowanie, dalsze środki zależą od konkretnego przebiegu sprawy, podstaw decyzji i tego, czy spełnione są warunki do subsydiarnego aktu oskarżenia.

Czy wiedza osoby wskazanej w zawiadomieniu oznacza ujawnienie tajemnicy?

Nie zawsze. Sama wypowiedź osoby wskazanej w zawiadomieniu, że „policja odrzuciła dowody” albo że „postępowanie nie zostało wszczęte”, może wynikać z domysłów, rozmów z innymi osobami, treści pism okazanych w innej sprawie lub informacji przekazanych nieformalnie przez uczestników konfliktu. Aby mówić o odpowiedzialności karnej funkcjonariusza, trzeba wykazać, że konkretna osoba ujawniła informację osobie nieuprawnionej i że informacja ta była uzyskana w związku z wykonywaniem czynności służbowych.

Art. 266 § 2 Kodeksu karnego dotyczy m.in. funkcjonariusza publicznego, który ujawnia osobie nieuprawnionej informację uzyskaną w związku z wykonywaniem czynności służbowych, jeżeli ujawnienie może narazić na szkodę prawnie chroniony interes. Z kolei art. 231 § 1 Kodeksu karnego obejmuje przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego działającego na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Podobnie jak przy innych zawiadomieniach, także przy zawiadomieniu z art. 231 § 1 lub art. 266 K.k. trzeba unikać gołych przypuszczeń; analogiczne znaczenie faktów i dowodów widać przy sprawach o doniesienie z art. 234 K.k., gdzie odpowiedzialność zależy od konkretnych okoliczności.

Jak zareagować na podejrzenie nieuprawnionego przekazania informacji?

Jeżeli pokrzywdzony ma realne podstawy podejrzewać, że informacja została przekazana przez funkcjonariusza Policji albo pracownika organu, może złożyć zawiadomienie do prokuratury. Warto opisać, kto, kiedy i gdzie ujawnił znajomość szczegółów sprawy, jakie dokładnie informacje padły oraz dlaczego nie mogły pochodzić z legalnego albo neutralnego źródła. Do zawiadomienia można dołączyć protokół z rozprawy rodzinnej, nagranie przebiegu posiedzenia, jeżeli istnieje, notatkę z wypowiedzi albo wniosek o przesłuchanie osób obecnych przy wypowiedzi.

Nie ma natomiast typowego wniosku o „zawieszenie placówki Policji” w prowadzeniu sprawy. Jeżeli zarzut dotyczy konkretnego funkcjonariusza, praktyczniejsze może być złożenie wniosku o wyłączenie osoby prowadzącej czynności, zawiadomienie prokuratora nadzorującego oraz ewentualna skarga służbowa. Art. 47 i art. 48 Kodeksu postępowania karnego przewidują mechanizmy wyłączenia osób prowadzących lub nadzorujących postępowanie przygotowawcze, gdy zachodzą ustawowe podstawy.

Co napisać w zawiadomieniu do prokuratury?

Zawiadomienie powinno być rzeczowe. Najlepiej wskazać: sygnaturę sprawy, datę odmowy wszczęcia, datę i miejsce wypowiedzi osoby wskazanej w zawiadomieniu, dokładny cytat lub możliwie wierny opis wypowiedzi, listę osób, które ją słyszały, oraz powód, dla którego informacja mogła pochodzić z organu ścigania. Jeżeli podejrzenie dotyczy konkretnej osoby, należy napisać, z czego to wynika. Jeżeli takiej wiedzy nie ma, lepiej wskazać, że sprawca ujawnienia jest nieustalony.

Warto też odróżnić dwie sprawy: zażalenie na odmowę wszczęcia dochodzenia w sprawie gróźb oraz zawiadomienie o ewentualnym ujawnieniu informacji. To dwa różne wątki. Pierwszy dotyczy zasadności decyzji o niewszczęciu postępowania w sprawie gróźb, drugi - ewentualnego bezprawnego działania funkcjonariusza lub innej osoby mającej dostęp do informacji.

FAQ

Czy osoba wskazana w zawiadomieniu dostaje decyzję o odmowie wszczęcia?

Zasadniczo nie, jeżeli nie ma statusu podejrzanego i nie jest podmiotem, któremu ustawa nakazuje doręczyć informację. O odmowie wszczęcia zawiadamia się zawiadamiającego i ujawnionego pokrzywdzonego.

Czy podejrzany zawsze jest informowany o zakończeniu sprawy?

Podejrzany jest zawiadamiany o umorzeniu postępowania, bo jest stroną postępowania przygotowawczego. Przy odmowie wszczęcia zwykle nie ma jeszcze podejrzanego, ponieważ nie przedstawiono nikomu zarzutów.

Ile czasu jest na zażalenie na odmowę wszczęcia?

Co do zasady zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. W piśmie trzeba wskazać, z czym pokrzywdzony się nie zgadza i jakie czynności dowodowe powinny zostać przeprowadzone.

Czy brak przesłuchania pokrzywdzonego automatycznie oznacza błąd Policji?

Nie zawsze. W postępowaniu sprawdzającym organ może ograniczyć czynności, ale jeżeli bez przesłuchania lub bez analizy załączników nie dało się rzetelnie ocenić sprawy, warto podnieść to w zażaleniu.

Czy trzeba znać nazwisko funkcjonariusza, aby złożyć zawiadomienie z art. 266 K.k.?

Nie trzeba znać nazwiska, ale trzeba opisać fakty wskazujące, że mogło dojść do ujawnienia informacji osobie nieuprawnionej. Im bardziej konkretne są okoliczności, tym większa szansa na realne czynności sprawdzające.

Podsumowanie

Jeżeli w sprawie o groźby karalne zapadła odmowa wszczęcia dochodzenia, osoba wskazana jako sprawca nie staje się przez to automatycznie stroną postępowania i co do zasady nie powinna otrzymywać od organu informacji o odmowie. Pokrzywdzony powinien skupić się przede wszystkim na terminowym i konkretnym zażaleniu, w którym wskaże pominięte dowody oraz błędne ustalenia.

Wątek możliwego ujawnienia informacji należy traktować oddzielnie. Zawiadomienie do prokuratury jest zasadne wtedy, gdy istnieją konkretne okoliczności wskazujące, że informację przekazała osoba mająca dostęp do akt lub czynności służbowych. Sam fakt, że druga strona zna ogólny wynik sprawy, nie zawsze wystarczy do przyjęcia przestępstwa.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 49, art. 71, art. 305, art. 306, art. 307, art. 325a, art. 325e, art. 460.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 190, art. 231 i art. 266.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.