Zakaz handlu w sklepie ogrodniczym i u rolnika

Czy zleceniobiorca może pracować w niedzielę objętą zakazem handlu?

Co do zasady nie. Ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni zakazuje nie tylko samego handlu w placówkach handlowych, lecz także powierzania pracy w handlu pracownikowi albo osobie zatrudnionej na innej podstawie.

Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy-zlecenia jest w tej ustawie traktowana jako „zatrudniony”. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może obejść zakazu przez zastąpienie pracownika etatowego zleceniobiorcą. Jeżeli dana placówka nie korzysta z ustawowego wyjątku, zleceniobiorca nie powinien w niedzielę objętą zakazem prowadzić sprzedaży, obsługiwać klientów, wykonywać czynności kasowych ani prac bezpośrednio związanych z handlem, w tym dotyczących magazynowania lub inwentaryzacji towarów w placówce handlowej.

Zakaz dotyczy również świąt wskazanych w przepisach. Od 1 lutego 2025 r. 24 grudnia – Wigilia Bożego Narodzenia – jest ustawowym dniem wolnym od pracy i w handlu podlega zasadom dotyczącym świąt. Nie obowiązuje już dawna reguła pozwalająca ujmować Wigilię jako odrębny dzień z zakazem handlu dopiero po godz. 14.00. Nadal mogą natomiast działać wyjątki przewidziane w art. 6 ustawy.

Sklep ogrodniczy a zakaz handlu w niedziele

Typowy sklep ogrodniczy prowadzony jako działalność gospodarcza jest placówką handlową. Jeżeli zatrudnia pracownika albo zleceniobiorcę do sprzedaży, obowiązuje go zakaz handlu w niedziele i święta, chyba że spełnia jeden z wyjątków przewidzianych w ustawie.

Najczęściej analizowane wyjątki przy sklepie ogrodniczym to:

• przeważająca działalność polegająca na handlu kwiatami – rodzaj takiej działalności musi być wskazany we wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, rzeczywiście wykonywany w danej placówce i stanowić co najmniej 40% miesięcznego przychodu ze sprzedaży detalicznej; placówka korzystająca z tego wyjątku ma obowiązek prowadzić ewidencję miesięcznego przychodu ze sprzedaży;
• handel kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach – wyjątek dotyczy tego rodzaju handlu w określonym kontekście, a nie każdego sklepu ogrodniczego;
• osobiste prowadzenie handlu przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną – przedsiębiorca może korzystać z wyjątku, gdy prowadzi handel wyłącznie osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek, z możliwością nieodpłatnej pomocy wskazanych w ustawie osób najbliższych, które nie mogą być u niego pracownikami ani zatrudnionymi w tej placówce;
• placówka handlowa na potrzeby jarmarku, festynu lub innej imprezy okolicznościowej – tylko gdy rzeczywiście spełnione są warunki takiej imprezy, a nie gdy jest to zwykła cykliczna sprzedaż sklepowa.

Jeżeli sklep ogrodniczy sprzedaje głównie nawozy, ziemię, narzędzia, donice, środki ochrony roślin, sadzonki lub inne artykuły ogrodnicze, a nie mieści się w żadnym ustawowym wyjątku, zleceniobiorca nie powinien pracować w sprzedaży w niedzielę objętą zakazem.

Sprzedaż w gospodarstwie rolnym i rolniczy handel detaliczny

Inaczej należy oceniać sprzedaż prowadzoną w gospodarstwie rolnym, jeżeli rzeczywiście jest to rolniczy handel detaliczny w rozumieniu przepisów o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Ustawa o ograniczeniu handlu przewiduje dla rolniczego handlu detalicznego odrębny wyjątek od zakazu.

Rolniczy handel detaliczny obejmuje produkcję żywności zawierającej co najmniej jeden składnik pochodzący w całości z własnej uprawy, hodowli lub chowu podmiotu prowadzącego taki handel oraz zbywanie tej żywności konsumentowi finalnemu albo – w granicach przewidzianych przepisami – zakładom prowadzącym handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego.

Sam status rolnika ryczałtowego dla celów VAT nie przesądza jeszcze, że każda sprzedaż w gospodarstwie korzysta z wyjątku. Trzeba ustalić, czy sprzedawany towar mieści się w rolniczym handlu detalicznym, czy sprzedaż jest prawidłowo zorganizowana i czy nie jest to w istocie zwykła działalność handlowa obejmująca towary kupione od innych podmiotów.

Jeżeli rolnik sprzedaje pod wiatą żywność w ramach prawidłowo prowadzonego rolniczego handlu detalicznego, zakaz handlu w niedziele i święta zasadniczo nie blokuje takiej sprzedaży. Jeżeli jednak pod wiatą sprzedawane są np. kupione akcesoria ogrodnicze, sadzonki nabyte w celu dalszej odsprzedaży albo inne towary niemieszczące się w RHD, konieczna jest odrębna ocena.

Czy wiata sprzedażowa jest placówką handlową?

Tak, może nią być. Ustawa definiuje placówkę handlową szeroko. Wymienia m.in. sklep, stoisko, stragan, hurtownię czy skład, ale katalog ma charakter przykładowy. O tym, czy mamy do czynienia z placówką handlową, decyduje faktyczne prowadzenie handlu w danym obiekcie lub miejscu przy spełnieniu ustawowych warunków.

Wiata sprzedażowa, zadaszone stoisko przy gospodarstwie, sezonowy punkt przy drodze albo stragan mogą więc zostać objęte przepisami o ograniczeniu handlu, jeżeli w takim miejscu odbywa się sprzedaż z udziałem pracownika lub zleceniobiorcy. Nie oznacza to automatycznie zakazu w każdym przypadku, lecz konieczność sprawdzenia, czy działa konkretny wyjątek ustawowy.

Jeżeli sprzedaż pod wiatą jest rolniczym handlem detalicznym, wyjątek może pozwalać na handel. Jeżeli jest to zwykła sprzedaż towarów handlowych, np. artykułów ogrodniczych kupionych do dalszej odsprzedaży, sam fakt prowadzenia sprzedaży w gospodarstwie rolnym nie wystarczy do wyłączenia zakazu.

Kiedy handel jest dozwolony mimo zakazu?

Ustawa przewiduje zamknięty katalog wyjątków. Dla omawianej sprawy największe znaczenie mają wyjątki dotyczące:

• placówek, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami;
• handlu kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach;
• rolniczego handlu detalicznego;
• sklepów internetowych i platform internetowych;
• placówek, w których handel prowadzi przedsiębiorca będący osobą fizyczną wyłącznie osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek;
• placówek organizowanych wyłącznie na potrzeby festynów, jarmarków i innych imprez okolicznościowych, tematycznych albo sportowo-rekreacyjnych;
• placówek, w których przeważającą działalnością jest działalność gastronomiczna, jeżeli rzeczywiście spełnione są warunki tego wyjątku.

Niezależnie od wyjątków z art. 6 ustawy zakaz handlu nie obowiązuje również w ustawowo wskazane niedziele handlowe. Obecnie są to:

• trzy kolejne niedziele poprzedzające Wigilię Bożego Narodzenia;
• niedziela bezpośrednio poprzedzająca pierwszy dzień Wielkiej Nocy;
• ostatnia niedziela przypadająca w styczniu, kwietniu, czerwcu i sierpniu, chyba że w tę niedzielę przypada święto.

Od 2025 r. przy trzech grudniowych niedzielach obowiązuje dodatkowy limit ochronny: pracownik lub zatrudniony może wykonywać pracę w handlu albo czynności związane z handlem nie więcej niż w dwie z tych trzech niedziel. Dotyczy to również osoby wykonującej pracę na podstawie umowy-zlecenia, która jest „zatrudnionym” w rozumieniu ustawy.

24 grudnia nie jest już dniem z odrębnym ograniczeniem handlu po godz. 14.00. Jest ustawowym dniem wolnym od pracy i w handlu stosuje się zasady właściwe dla świąt, w tym wyjątki z art. 6. Ograniczenie po godz. 14.00 pozostało natomiast dla soboty bezpośrednio poprzedzającej pierwszy dzień Wielkiej Nocy; także wtedy ustawa zachowuje wyjątki określone w art. 6.

Wyjątki należy interpretować ostrożnie. Jeżeli przedsiębiorca chce powierzyć sprzedaż zleceniobiorcy, powinien być w stanie wykazać, dlaczego dana placówka albo dany model sprzedaży rzeczywiście mieści się w konkretnym punkcie art. 6 ustawy.

Konsekwencje naruszenia zakazu

Powierzenie pracy w handlu wbrew zakazowi może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową. Ustawa przewiduje grzywnę od 1000 zł do 100 000 zł za powierzanie wykonywania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta albo inne dni objęte ograniczeniem.

Dodatkowo art. 218a Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za złośliwe albo uporczywe powierzanie pracy w handlu z naruszeniem zakazu. Czyn ten jest zagrożony grzywną albo karą ograniczenia wolności. Od 2025 r. przepis ten nie obejmuje już dawnego zakazu dotyczącego pracy po godz. 14.00 w Wigilię; pozostał natomiast wariant odnoszący się do soboty bezpośrednio poprzedzającej pierwszy dzień Wielkiej Nocy.

Kontrole w tym zakresie prowadzi Państwowa Inspekcja Pracy. Znaczenie mogą mieć dokumenty potwierdzające podstawę zatrudnienia, zakres czynności zleceniobiorcy, rodzaj sprzedawanego asortymentu, dane dotyczące przeważającej działalności oraz – gdy jest wymagana – ewidencja miesięcznego przychodu ze sprzedaży.

FAQ

Czy umowa-zlecenie pozwala ominąć zakaz handlu?

Nie. Ustawa obejmuje nie tylko pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, ale także osoby wykonujące pracę w placówce handlowej na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy-zlecenia.

Czy zleceniobiorca może pracować we wszystkie trzy niedziele przed Wigilią?

Nie. Od 2025 r. trzy kolejne niedziele poprzedzające Wigilię są handlowe, ale pracownik lub zatrudniony może wykonywać pracę w handlu najwyżej w dwie z tych trzech niedziel.

Czy 24 grudnia można prowadzić zwykły handel do godz. 14.00?

Nie na podstawie dawnej reguły godzinowej. Od 2025 r. Wigilia jest ustawowym dniem wolnym od pracy i w handlu działa jak święto. Handel może być wtedy dozwolony tylko wtedy, gdy zachodzi odpowiednia podstawa ustawowa, w szczególności jeden z wyjątków z art. 6.

Czy właściciel sklepu ogrodniczego może sam sprzedawać w niedzielę?

Może, jeżeli spełnia warunki wyjątku dla przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, który prowadzi handel wyłącznie osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek. Nie daje to jednak prawa do swobodnego powierzania sprzedaży zleceniobiorcy w tym dniu.

Czy sklep ogrodniczy z kwiatami zawsze może działać w niedzielę?

Nie. Dla wyjątku dotyczącego placówki z przeważającym handlem kwiatami działalność ta musi spełniać ustawowe kryteria, w tym próg co najmniej 40% miesięcznego przychodu ze sprzedaży detalicznej oraz obowiązek prowadzenia wymaganej ewidencji.

Czy rolnik ryczałtowy może zatrudnić sprzedawcę w święto?

Sam status rolnika ryczałtowego nie rozstrzyga sprawy. Jeżeli sprzedaż rzeczywiście mieści się w rolniczym handlu detalicznym spełniającym ustawowe warunki, może działać wyjątek od zakazu; przy zwykłym handlu towarami trzeba znaleźć inną podstawę ustawową.