Europejski nakaz aresztowania (ENA) – jak sprawdzić i co grozi?

Czym jest europejski nakaz aresztowania?

Europejski nakaz aresztowania to orzeczenie sądowe służące zatrzymaniu i przekazaniu osoby poszukiwanej między państwami Unii Europejskiej. W Polsce zasady występowania o przekazanie osoby na podstawie ENA reguluje przede wszystkim rozdział 65a Kodeksu postępowania karnego, w szczególności art. 607a–607j k.p.k.

Zgodnie z art. 607a k.p.k. właściwy miejscowo sąd okręgowy może wydać ENA, jeżeli zachodzi podejrzenie, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać na terytorium państwa członkowskiego UE. W postępowaniu wykonawczym, czyli po prawomocnym wyroku, sąd może działać z urzędu albo na wniosek właściwego sądu rejonowego.

Wydanie ENA nie jest automatyczne. Art. 607b k.p.k. przewiduje, że nakazu nie wydaje się, jeżeli nie wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości. Dodatkowo ENA jest niedopuszczalny m.in. w celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze do 4 miesięcy. Oznacza to, że przy karze 10 miesięcy pozbawienia wolności przeszkoda z powodu zbyt niskiej kary zasadniczo nie występuje.

Jeżeli wyrok dotyczy przestępstwa niealimentacji, a skazany po wezwaniu nie stawił się do zakładu karnego, sąd wykonawczy może podejmować działania zmierzające do doprowadzenia do wykonania kary. W takiej sytuacji warto sprawdzić także, czy nadal możliwe są środki związane z karą za niealimentację a jej wykonaniem.

Jak sprawdzić, czy wydano ENA albo list gończy?

Najbezpieczniej nie opierać się wyłącznie na domysłach ani na braku kontaktu ze strony organów. Jeżeli osoba otrzymała wezwanie do stawienia się w zakładzie karnym i nie wykonała go, powinna sprawdzić kilka źródeł informacji.

Po pierwsze, można złożyć wniosek o informację z Krajowego Rejestru Karnego. Zgodnie z ustawą o Krajowym Rejestrze Karnym każdemu przysługuje prawo do uzyskania informacji, czy jego dane osobowe są zgromadzone w Rejestrze, a osobie, której dane znajdują się w KRK, udostępnia się informację o treści zapisów jej dotyczących. W KRK gromadzi się m.in. dane o osobach prawomocnie skazanych oraz poszukiwanych listem gończym.

Po drugie, warto ustalić stan sprawy bezpośrednio w sądzie, który prowadzi postępowanie wykonawcze. W praktyce najczęściej będzie to wydział wykonawczy sądu, który skierował karę do wykonania albo wysłał wezwanie do zakładu karnego. Obrońca może wystąpić o wgląd w akta i sprawdzić, czy sąd zarządził doprowadzenie, wydał list gończy, wystąpił o ENA albo podjął inne działania poszukiwawcze.

Po trzecie, jeżeli istnieje ryzyko wpisu w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS), w niektórych państwach można składać wnioski o informację o danych dotyczących własnej osoby. Trzeba jednak liczyć się z tym, że odpowiedź może być ograniczona ze względu na prowadzone czynności.

Wniosek do KRK i wniosek przez internet

Wniosek o informację z KRK można złożyć tradycyjnie w punkcie informacyjnym KRK albo elektronicznie przez system e-KRK. Aktualnie informacja w wersji papierowej kosztuje 30 zł, a w wersji elektronicznej 20 zł.

Do złożenia wniosku przez internet potrzebne jest konto w systemie e-KRK oraz podpis zaufany, kwalifikowany podpis elektroniczny albo podpis osobisty. Dokument wydany elektronicznie ma postać pliku XML; sam wydruk wizualizacji nie zastępuje dokumentu elektronicznego.

Informacja z KRK jest ważnym punktem wyjścia, ale nie zawsze odpowiada na wszystkie pytania praktyczne. Jeżeli sprawa dotyczy konkretnego wezwania do odbycia kary, kluczowe znaczenie mają akta postępowania wykonawczego i aktualne decyzje sądu.

Co grozi po wydaniu ENA?

Po wydaniu ENA dane osoby poszukiwanej mogą zostać przekazane do odpowiednich systemów i organów państw współpracujących. W praktyce zatrzymanie może nastąpić podczas kontroli granicznej, kontroli policyjnej, sprawdzania dokumentów na lotnisku albo innej czynności, przy której funkcjonariusze weryfikują dane osoby.

W państwie wykonania ENA nie dochodzi do zwykłej deportacji administracyjnej. Najpierw następuje zatrzymanie, a następnie procedura sądowa dotycząca przekazania do Polski. Osoba zatrzymana ma prawo do obrońcy i do korzystania z uprawnień przewidzianych w prawie państwa wykonującego nakaz.

W obrębie Unii Europejskiej ENA jest podstawowym narzędziem przekazywania osób ściganych lub skazanych. W państwach Schengen ryzyko zatrzymania zwiększa się także dlatego, że służby korzystają z SIS. Norwegia nie jest państwem członkowskim UE, ale należy do obszaru Schengen i jest objęta odrębną umową z UE dotyczącą przekazywania osób, dlatego pobyt w Norwegii nie eliminuje ryzyka zatrzymania.

Wielka Brytania po zakończeniu okresu przejściowego po brexicie nie jest już częścią systemu ENA. Nie oznacza to jednak, że osoba poszukiwana z Polski może bezpiecznie ignorować wyrok. Ekstradycja między Polską a Wielką Brytanią może być prowadzona według odrębnych zasad współpracy, a poszukiwania mogą być wspierane także przez kanały międzynarodowe.

Co można zrobić zamiast czekać na zatrzymanie?

Dobrowolne uporządkowanie sprawy zwykle daje większą kontrolę niż zatrzymanie za granicą. W zależności od sytuacji można rozważyć kontakt z sądem wykonawczym, ustanowienie obrońcy, wniosek o wgląd do akt, wniosek o odroczenie wykonania kary, wniosek o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego albo inne środki właściwe dla konkretnego wyroku.

W przypadku kary 10 miesięcy pozbawienia wolności szczególne znaczenie może mieć dozór elektroniczny, ponieważ co do zasady jest on dopuszczalny przy karze pozbawienia wolności nieprzekraczającej 1 roku i 6 miesięcy, jeżeli spełnione są pozostałe warunki ustawowe, w tym warunki techniczne i mieszkaniowe oraz ocena, że taki sposób wykonania kary wystarczy do osiągnięcia jej celów.

Jeżeli problem powstał po otrzymaniu wezwania do zakładu karnego, należy szybko przeanalizować możliwość uniknięcia zakładu karnego po wyroku. Nie chodzi o ignorowanie wyroku, lecz o sprawdzenie, czy prawo przewiduje jeszcze legalną drogę do zmiany sposobu wykonania kary albo czasowego odroczenia jej wykonania.

FAQ

Czy KRK pokaże, że wydano ENA?

KRK może pokazać informacje o skazaniu i poszukiwaniu listem gończym, ale w praktyce nie należy traktować samego zaświadczenia jako pełnej odpowiedzi na pytanie o wszystkie czynności międzynarodowe. Najpewniejsze jest sprawdzenie akt sądu wykonawczego, najlepiej przez obrońcę.

Czy za 10 miesięcy pozbawienia wolności można wydać ENA?

Tak, co do zasady jest to możliwe, ponieważ wyłączenie z art. 607b k.p.k. dotyczy wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze do 4 miesięcy. Sąd powinien jednak ocenić, czy wydania ENA wymaga interes wymiaru sprawiedliwości.

Czy po wydaniu ENA zostanę od razu przewieziony do Polski?

Nie zawsze od razu. Najpierw może dojść do zatrzymania w państwie, w którym dana osoba została ujawniona, a następnie do postępowania przed tamtejszym sądem. Dopiero po decyzji właściwych organów następuje przekazanie do Polski.

Czy Norwegia wykonuje ENA?

Norwegia nie jest członkiem UE, więc klasyczny mechanizm ENA nie działa tam tak jak między państwami unijnymi. Norwegia należy jednak do Schengen i ma z UE odrębne zasady przekazywania osób, dlatego osoba poszukiwana z Polski nie powinna zakładać, że pobyt w Norwegii jest bezpieczny.

Czy Wielka Brytania po brexicie ignoruje polskie nakazy?

Nie. Wielka Brytania nie jest już częścią systemu ENA, ale współpraca ekstradycyjna z państwami UE nadal istnieje. W konkretnej sprawie znaczenie ma to, czy polskie organy podjęły działania na podstawie właściwych instrumentów międzynarodowych.

Czy późniejsze płacenie alimentów usuwa ryzyko odbycia kary?

Nie automatycznie. Regularne płacenie alimentów może mieć znaczenie przy ocenie sytuacji i przy niektórych wnioskach wykonawczych, ale prawomocnie orzeczona kara nadal podlega wykonaniu, dopóki sąd nie wyda korzystnego rozstrzygnięcia.

Podsumowanie

Europejski nakaz aresztowania jest poważnym instrumentem współpracy międzynarodowej. W sprawie osoby skazanej na 10 miesięcy pozbawienia wolności, która nie stawiła się do zakładu karnego, ryzyko poszukiwań krajowych i międzynarodowych jest realne. Sam wyjazd za granicę, podjęcie pracy czy późniejsze płacenie alimentów nie powodują, że prawomocna kara przestaje być wykonywana. Przy podobnej ocenie praktyczne znaczenie ma też areszt alimenty.

Najrozsądniejsze działanie to szybkie sprawdzenie KRK, akt sądu wykonawczego i ewentualnych możliwości złożenia wniosków dotyczących wykonania kary. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której pierwszą informacją o ENA będzie zatrzymanie podczas podróży albo kontroli dokumentów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 607a–607j – ISAP.
2. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym – ISAP.
3. Informacje Ministerstwa Sprawiedliwości o Krajowym Rejestrze Karnym i e-KRK – gov.pl.
4. Opłaty za informację z Krajowego Rejestru Karnego – gov.pl.
5. Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW w sprawie europejskiego nakazu aresztowania – EUR-Lex.
6. Umowa między UE a Islandią i Norwegią o procedurze przekazywania osób – EUR-Lex.
7. Informacja rządu Wielkiej Brytanii o zakończeniu udziału UK w systemie ENA po 31 grudnia 2020 r. – GOV.UK.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.