Zdalne przesłuchanie świadka z zagranicy w sprawie alimentów

Czy można być przesłuchanym zdalnie, gdy mieszka się za granicą?

Tak, polska procedura karna dopuszcza przesłuchanie świadka na odległość. Zgodnie z art. 177 § 1a Kodeksu postępowania karnego przesłuchanie świadka może nastąpić przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Nie oznacza to jednak, że świadek ma automatyczne, bezwarunkowe prawo wybrać taki tryb. Ostatecznie decyzję podejmuje organ prowadzący postępowanie, czyli w postępowaniu przygotowawczym najczęściej prokurator albo Policja działająca pod nadzorem prokuratora. Organ powinien jednak uwzględnić okoliczności sprawy: stały pobyt za granicą, koszty podróży, obowiązki rodzinne lub zawodowe, stan zdrowia, odległość, znaczenie zeznań oraz możliwość uniknięcia przewlekłości postępowania.

W postępowaniu przygotowawczym warunki techniczne przesłuchania świadka w trybie art. 177 § 1a K.p.k. zapewnia prokurator, a jeżeli czynność prowadzi inny organ, warunki techniczne zapewnia ten organ. Przy świadku przebywającym za granicą dochodzi jednak dodatkowy element: trzeba ustalić, czy czynność będzie możliwa z udziałem urzędu konsularnego albo organu państwa, w którym świadek przebywa.

Przesłuchanie świadka w formie wideokonferencji

Wideokonferencja jest praktycznym rozwiązaniem zwłaszcza wtedy, gdy świadek stale mieszka poza Polską, a jego osobiste stawiennictwo wiązałoby się z nadmiernymi kosztami lub znacznym opóźnieniem sprawy. Wniosek o taki tryb powinien być konkretny: należy wskazać aktualny adres za granicą, dane kontaktowe, obywatelstwo, najbliższy urząd konsularny, powody braku możliwości przyjazdu oraz dokumenty potwierdzające pobyt za granicą.

Jeżeli świadek przebywa w innym państwie, w miejscu jego pobytu przy czynności może uczestniczyć urzędnik konsularny. Wynika to z art. 177 § 1b pkt 2 K.p.k. i ma znaczenie przede wszystkim dla identyfikacji świadka oraz prawidłowego przebiegu czynności. Nie jest to zwykła rozmowa online z prokuratorem, lecz czynność procesowa, która musi zostać przeprowadzona w sposób pozwalający na sporządzenie protokołu i zachowanie gwarancji procesowych.

Trzeba też odróżnić wideokonferencję od nagrywania przesłuchania przez uczestnika. Co do zasady utrwalania obrazu i dźwięku dokonuje organ prowadzący czynność - utrwalanie czynności przez organ jest zasadą wtedy, gdy przewidują to przepisy albo organ uzna to za potrzebne. Sam świadek nie powinien samodzielnie nagrywać czynności bez uprzedniego wyjaśnienia tej kwestii z organem.

Przesłuchanie przez konsula

Osobną możliwością jest przesłuchanie przez konsula. Art. 26 ustawy Prawo konsularne przewiduje, że na wniosek sądu lub prokuratora konsul może przesłuchiwać strony, uczestników postępowania, świadków i podejrzanych, a także być obecny w miejscu przebywania świadka przesłuchiwanego zdalnie w trybie art. 177 § 1a K.p.k.

Ważne ograniczenie wynika z art. 26 ust. 2 Prawa konsularnego: konsul wykonuje takie czynności, stosując odpowiednio przepisy prawa polskiego, jeżeli osoba, która ma być przesłuchana, jest obywatelem polskim i dobrowolnie zgadza się złożyć zeznanie albo wyjaśnienie. Jeżeli osoba nie jest obywatelem polskim albo nie wyraża zgody na dobrowolne złożenie zeznań przed konsulem, organ powinien rozważyć wniosek o pomoc prawną do właściwego organu państwa pobytu.

Podobną zasadę zawiera art. 586 § 1 K.p.k. Zgodnie z nim o doręczenie pisma osobie przebywającej za granicą, która ma obywatelstwo polskie, albo o przesłuchanie takiej osoby w charakterze świadka sąd lub prokurator zwraca się do polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego. Jeżeli nie da się przeprowadzić czynności w ten sposób, można zwrócić się do sądu, prokuratury lub innego właściwego organu państwa obcego.

Wielka Brytania po Brexicie a przesłuchanie w polskiej sprawie karnej

W opisanej sytuacji szczególne znaczenie ma to, że świadek mieszka w Wielkiej Brytanii. Po Brexicie nie należy automatycznie zakładać stosowania tych samych uproszczeń, które obowiązują między państwami Unii Europejskiej. W relacjach z UK podstawą współpracy w sprawach karnych jest przede wszystkim Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem, która uzupełnia i ułatwia stosowanie Europejskiej konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych z 1959 r. oraz protokołów dodatkowych.

W praktyce oznacza to, że prokuratura może rozważyć kilka rozwiązań: przesłuchanie zdalne z udziałem urzędnika konsularnego, przesłuchanie przez konsula, skierowanie wniosku o pomoc prawną do właściwego organu brytyjskiego albo wezwanie świadka do dobrowolnego stawiennictwa w Polsce. Wybór trybu zależy od obywatelstwa świadka, miejsca pobytu, zgody na czynność konsularną, możliwości technicznych i potrzeb postępowania.

Jak napisać wniosek o przesłuchanie na odległość?

Wniosek najlepiej złożyć pisemnie, przed terminem wyznaczonego przesłuchania. Należy podać sygnaturę sprawy, dane świadka, aktualny adres zagraniczny, numer telefonu, adres e-mail oraz wskazać, że świadek chce złożyć zeznania i nie uchyla się od udziału w postępowaniu. Warto jasno zaznaczyć, że wniosek dotyczy sposobu przeprowadzenia czynności, a nie odmowy zeznań.

W uzasadnieniu trzeba opisać konkretne przeszkody w przyjeździe do Polski. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że wyjazd jest niewygodny. Silniejsze argumenty to stała praca za granicą, opieka nad dziećmi, koszty podróży nieproporcjonalne do sytuacji majątkowej, stan zdrowia, konieczność szybkiego przeprowadzenia dowodu albo ryzyko opóźnienia sprawy. Do wniosku warto dołączyć dokumenty, np. potwierdzenie miejsca zamieszkania, zatrudnienia, opieki nad dzieckiem lub korespondencję z konsulatem.

W petitum można zaproponować alternatywnie: przesłuchanie w trybie art. 177 § 1a K.p.k. z udziałem urzędnika konsularnego, przesłuchanie przez konsula na podstawie art. 26 Prawa konsularnego albo skierowanie wniosku o pomoc prawną do właściwego organu państwa pobytu. Takie sformułowanie pokazuje, że świadek nie narzuca jednego rozwiązania, lecz domaga się realnego rozważenia dostępnych trybów.

Co zrobić, gdy prokuratura odmawia?

Jeżeli odmowa jest ustna albo bardzo ogólna, warto poprosić o pisemne stanowisko i ponowić wniosek z pełnym uzasadnieniem. Można też wskazać, że art. 177 § 1a K.p.k. przewiduje przesłuchanie na odległość, art. 177 § 1b pkt 2 K.p.k. dopuszcza obecność urzędnika konsularnego przy świadku będącym obywatelem polskim za granicą, a art. 26 Prawa konsularnego pozwala konsulowi wykonać czynność na wniosek prokuratora.

W zależności od formy odmowy i etapu sprawy można rozważyć ponowny wniosek dowodowy, pismo do prokuratora nadrzędnego, skargę na sposób prowadzenia postępowania albo wniosek o objęcie sprawy nadzorem. Jeżeli organ wyda formalne postanowienie, możliwość jego zaskarżenia trzeba ocenić na podstawie treści rozstrzygnięcia i przepisów właściwych dla danego etapu postępowania.

Najważniejsze jest, aby nie ignorować wezwania. Przed terminem przesłuchania należy odpowiedzieć organowi, wyjaśnić przyczynę niestawiennictwa i złożyć konkretną propozycję alternatywnej czynności. Bierne milczenie może zostać ocenione niekorzystnie, nawet jeśli świadek ma obiektywne trudności z przyjazdem.

Niealimentacja i znaczenie zeznań pokrzywdzonego

W sprawie zaległych alimentów postępowanie karne najczęściej dotyczy art. 209 Kodeksu karnego. Odpowiedzialność karna może wchodzić w grę, gdy obowiązek alimentacyjny jest określony co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą albo inną umową, a zaległość odpowiada co najmniej 3 świadczeniom okresowym albo opóźnienie świadczenia nieokresowego wynosi co najmniej 3 miesiące.

Jeżeli zachowanie zobowiązanego naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, możliwa jest surowsza odpowiedzialność z art. 209 § 1a K.k. W praktyce trzeba więc wykazać nie tylko samą zaległość, ale również okoliczności świadczące o uchylaniu się od obowiązku, sytuację osoby uprawnionej i skutki braku płatności.

Do zawiadomienia i przed przesłuchaniem warto przygotować: wyrok lub ugodę alimentacyjną, zestawienie zaległości, dokumenty od komornika, potwierdzenia częściowych wpłat, korespondencję z dłużnikiem, informacje o jego pracy lub majątku, dokumenty dotyczące kosztów utrzymania dziecka oraz dowody korzystania ze świadczeń wypłacanych w razie bezskuteczności egzekucji. Im lepiej przygotowany materiał, tym mniejsza potrzeba wielokrotnego uzupełniania zeznań.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie alimentów świadek lub pokrzywdzony przebywający za granicą powinien aktywnie domagać się takiej formy przesłuchania, która pozwoli sprawnie przeprowadzić dowód bez nieuzasadnionego obciążania go podróżą do Polski. Podstawą może być art. 177 § 1a K.p.k., udział urzędnika konsularnego, czynność konsularna albo międzynarodowa pomoc prawna.

W opisanej sytuacji nie wystarczy ustna informacja, że przesłuchanie jest technicznie niemożliwe. Najbezpieczniej złożyć pisemny, dobrze udokumentowany wniosek i jednocześnie przekazać materiały dotyczące zaległych alimentów. Jeżeli organ nadal odmawia, dalsze działania zależą od formy odmowy i etapu postępowania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. - Prawo konsularne - tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1329.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.
4. Informacja o pomocy prawnej w sprawach karnych z Wielką Brytanią - Sąd Okręgowy w Poznaniu.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.