- Świadek może zgłosić potrzebę uzupełnienia zeznań na etapie postępowania prowadzonego przez Policję lub prokuraturę, a także przed sądem.
- Nieumyślne pominięcie informacji nie jest tym samym co świadome składanie fałszywych zeznań.
- Na podstawie art. 183 § 1 K.p.k. świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe.
- Dobrowolne sprostowanie zeznań nie gwarantuje uniknięcia odpowiedzialności, ale w określonych przypadkach może mieć znaczenie na podstawie art. 233 § 5 K.k.
Zeznania świadka a odpowiedzialność za podanie nieprawdy
Świadek przesłuchiwany przez policję, prokuratora albo sąd ma obowiązek składania prawdziwych zeznań. Art. 233 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność karną za zeznawanie nieprawdy lub zatajanie prawdy w zeznaniu mającym służyć za dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy. Warunkiem odpowiedzialności jest uprzedzenie świadka o odpowiedzialności karnej albo odebranie od niego przyrzeczenia, zgodnie z art. 233 § 2 K.k. Obowiązek uprzedzenia świadka przed przesłuchaniem wynika także z art. 190 K.p.k. Szczegółowe omówienie tego zagadnienia zawiera hasło fałszywe zeznania.
Nie każda nieścisłość albo późniejsze przypomnienie sobie dodatkowych faktów oznacza jednak popełnienie przestępstwa. W praktyce często zdarza się, że świadek po przesłuchaniu odnajduje wiadomości, historię przelewów, korespondencję mailową albo przypomina sobie szczegóły, które wcześniej pominął.
Znaczenie ma przede wszystkim to, czy wcześniejsze podanie nieprawdy lub zatajenie informacji było świadome. Jeżeli świadek działał w dobrej wierze i chce wyjaśnić sprawę, powinien możliwie szybko zgłosić potrzebę uzupełnienia zeznań.
Chcesz sprostować zeznania, ale obawiasz się konsekwencji?
Jeżeli wcześniejsze zeznania były niepełne lub nieprecyzyjne, prawnik może ocenić ryzyko odpowiedzialności karnej i pomóc ustalić właściwy sposób zgłoszenia sprostowania.
Zapytaj o sprostowanie zeznań ›Kiedy świadek może odmówić odpowiedzi?
Przy uzupełnianiu wcześniejszych zeznań trzeba uważać, aby nowe informacje nie naraziły świadka albo osoby dla niego najbliższej na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. W takim przypadku może mieć zastosowanie odmowa odpowiedzi na konkretne pytanie na podstawie art. 183 § 1 K.p.k.
Prawo to nie powinno być stosowane automatycznie wobec każdego pytania i nie zastępuje obowiązku mówienia prawdy w pozostałym zakresie. Jeżeli świadek jedynie przypomniał sobie nową, nieobciążającą informację, może zgłosić ją Policji lub prokuraturze i poprosić o uzupełniające przesłuchanie.
Od uchylenia się od odpowiedzi na konkretne pytanie należy odróżnić prawo odmowy składania zeznań przysługujące określonym osobom najbliższym oskarżonego na podstawie art. 182 K.p.k. Zakres tych uprawnień i warunki ich wykorzystania są różne. O uprawnieniach świadka organ poucza zgodnie z właściwymi przepisami K.p.k., w szczególności art. 191 § 2 oraz art. 300 § 3.
Jak wygląda uzupełnienie zeznań?
Potrzebę uzupełnienia wcześniejszych zeznań można zgłosić na każdym etapie postępowania karnego. Najczęściej świadek kontaktuje się z funkcjonariuszem prowadzącym sprawę albo z prokuratorem i informuje, że chce doprecyzować wcześniejsze wypowiedzi. Jeżeli sprawa jest już rozpoznawana przez sąd, informację o potrzebie ponownego przesłuchania można przekazać sądowi.
W praktyce uzupełnienie zeznań może odbyć się:
- podczas ponownego przesłuchania na policji,
- w prokuraturze w toku postępowania przygotowawczego,
- na rozprawie sądowej,
- poprzez złożenie dodatkowych dokumentów lub wskazanie nowych dowodów, przy czym samo przekazanie dokumentów nie zawsze zastępuje ponowne przesłuchanie świadka.
Świadek może również przekazać krótkie pismo zawierające sygnaturę sprawy, datę wcześniejszego przesłuchania oraz wskazanie informacji wymagających uzupełnienia. O przeprowadzeniu dodatkowej czynności dowodowej decyduje właściwy organ procesowy. Samo zgłoszenie potrzeby sprostowania nie oznacza automatycznie, że organ przeprowadzi ponowne przesłuchanie.
Warto pamiętać, że organy ścigania mogą analizować historię rachunków bankowych, dane z platform sprzedażowych, wiadomości elektroniczne i inne ślady cyfrowe. Próba przemilczenia istotnych informacji może więc zostać później zweryfikowana.
Jeżeli nowe informacje mogą pomóc w ustaleniu przebiegu zdarzeń, warto przekazać je organowi prowadzącemu sprawę możliwie szybko. Pomocne może być również wskazanie, skąd pochodzą nowe informacje oraz dlaczego świadek nie przekazał ich podczas pierwszego przesłuchania.
Czy późniejsze uzupełnienie zeznań chroni przed odpowiedzialnością?
Samo późniejsze sprostowanie zeznań nie daje automatycznej ochrony przed odpowiedzialnością karną. Jeżeli istnieją podstawy do podejrzenia, że świadek umyślnie zeznawał nieprawdę albo zatajał prawdę, może zostać wszczęte postępowanie dotyczące przestępstwa z art. 233 Kodeksu karnego.
Art. 233 § 5 K.k. przewiduje jednak możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia, między innymi wtedy, gdy sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, zanim nastąpi choćby nieprawomocne rozstrzygnięcie sprawy. Jest to możliwość podlegająca ocenie sądu, a nie automatyczne wyłączenie odpowiedzialności.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy pominięcie wynikało z błędu, stresu, upływu czasu albo braku dostępu do dokumentów podczas pierwszego przesłuchania. W takich przypadkach szybkie i dobrowolne uzupełnienie informacji może przemawiać na korzyść świadka przy ocenie jego wiarygodności oraz okoliczności wcześniejszego zeznania.
Każda sprawa oceniana jest indywidualnie. Znaczenie mają m.in. treść wcześniejszych zeznań, zakres pominiętych informacji, okoliczności ich pominięcia oraz ich znaczenie dla postępowania.
Pan Adam został przesłuchany jako świadek w sprawie oszustwa internetowego. Kilka dni po przesłuchaniu odnalazł w archiwum telefonu potwierdzenia przelewów oraz korespondencję ze sprzedawcą. Samodzielnie skontaktował się z policją i przekazał nowe dokumenty. Pozwoliło to uzupełnić materiał dowodowy i wyjaśnić, dlaczego określonych informacji nie podał podczas pierwszego przesłuchania.
Pani Katarzyna podczas przesłuchania uznała, że odpowiedź na jedno z pytań mogłaby narazić jej męża na odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe. Powołała się więc na art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego i uchyliła się od odpowiedzi na to konkretne pytanie. Skorzystała w ten sposób z uprawnienia procesowego bez konieczności podawania nieprawdziwych informacji.
Pan Robert po przesłuchaniu przypomniał sobie o zakupie produktu przez internet sprzed kilku lat, ale uznał, że informacja nie ma znaczenia. Gdy śledczy później przedstawili historię płatności bankowych, konieczne było szczegółowe wyjaśnianie powodów wcześniejszego pominięcia tej okoliczności. Nie doprowadziło to automatycznie do odpowiedzialności karnej, ale mogło wpłynąć na ocenę jego wiarygodności jako świadka.
FAQ
Czy można poprawić wcześniej złożone zeznania?
Tak. Świadek może zgłosić potrzebę sprostowania albo uzupełnienia wcześniejszych zeznań, jeżeli przypomni sobie nowe okoliczności lub wcześniej podał informacje niepełne. Właściwy organ decyduje o sposobie przeprowadzenia dodatkowej czynności.
Czy każda pomyłka w zeznaniach oznacza przestępstwo?
Nie. Nieumyślna pomyłka nie jest równoznaczna z umyślnym zeznawaniem nieprawdy lub zatajaniem prawdy. Dla odpowiedzialności z art. 233 K.k. znaczenie mają rzeczywiste okoliczności złożenia zeznania oraz spełnienie ustawowych przesłanek odpowiedzialności.
Czy policja może ponownie wezwać świadka?
Tak. Policja, prokurator albo sąd mogą ponownie przesłuchać świadka, jeżeli pojawią się nowe okoliczności albo konieczne będzie doprecyzowanie wcześniejszych zeznań.
Czy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie?
Tak, jeżeli udzielenie konkretnej odpowiedzi mogłoby narazić świadka lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe. Podstawą jest art. 183 § 1 K.p.k.
Czy warto samodzielnie zgłosić nowe informacje?
Tak, jeżeli są one istotne dla sprawy i nie występują szczególne ryzyka wymagające wcześniejszej analizy prawnej. Dobrowolne i szybkie uzupełnienie zeznań może pomóc wyjaśnić rozbieżności oraz wykazać przyczyny wcześniejszego pominięcia informacji. Nie gwarantuje jednak określonej oceny ze strony organu procesowego.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 233 § 1, § 2 i § 5.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 177, art. 182, art. 183, art. 190, art. 191 § 2 i art. 300 § 3.
