Niebezpieczne wyprzedzanie i monitoring miejski – jak zgłosić sprawę?

Niebezpieczne wyprzedzanie ciężarówki – wykroczenie czy przestępstwo?

Opisane zachowanie kierowcy ciężarówki trzeba ocenić przede wszystkim przez pryzmat zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Zgodnie z art. 24 ustawy Prawo o ruchu drogowym kierujący przed rozpoczęciem wyprzedzania ma obowiązek upewnić się, czy ma odpowiednią widoczność i dostateczne miejsce do wyprzedzania bez utrudnienia komukolwiek ruchu. Jeżeli manewr zmusza kierowcę jadącego z przeciwka do ucieczki na pobocze, gwałtownego hamowania albo innego awaryjnego zachowania, może to świadczyć o stworzeniu realnego zagrożenia bezpieczeństwa.

W praktyce takie sprawy bardzo często są kwalifikowane jako wykroczenie z art. 86 Kodeksu wykroczeń. Przepis ten dotyczy osoby, która na drodze publicznej, w strefie zamieszkania albo w strefie ruchu nie zachowuje należytej ostrożności i powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Podstawową sankcją jest grzywna. Jeżeli następstwem czynu jest naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia innej osoby, grzywna nie może być niższa niż 1500 zł. W razie popełnienia wykroczenia przez osobę prowadzącą pojazd sąd może też orzec zakaz prowadzenia pojazdów.

Jeżeli sytuacja była skrajnie niebezpieczna, można w zawiadomieniu opisać ją także pod kątem przestępstwa narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Ostateczną kwalifikację prawną wybiorą jednak Policja, prokurator albo sąd, po analizie nagrań, zeznań i wszystkich okoliczności zdarzenia.

Narażenie człowieka na niebezpieczeństwo – art. 160 Kodeksu karnego

Zgodnie z art. 160 Kodeksu karnego:

Art. 160. [Narażenie człowieka na niebezpieczeństwo]
§ 1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
§ 4. Nie podlega karze za przestępstwo określone w § 1–3 sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.
§ 5. Ściganie przestępstwa określonego w § 3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Trzeba jednak pamiętać, że nie każde bardzo niebezpieczne zachowanie na drodze automatycznie będzie przestępstwem z art. 160 Kodeksu karnego. W dawnym orzecznictwie Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 15 lutego 1977 r., sygn. VII KZP 22/76, wskazywał, że kierujący pojazdem mechanicznym, który naruszając zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo, nie odpowiada na podstawie art. 160 dawnego Kodeksu karnego. Ten pogląd był i nadal bywa dyskutowany, ale w praktyce organ prowadzący sprawę najpierw bada, czy zachowanie kierowcy mieści się w przepisach drogowych i wykroczeniowych, a dopiero przy szczególnie poważnym, bezpośrednim zagrożeniu rozważa kwalifikację karną.

Jeżeli doszło do zderzenia i inna osoba odniosła obrażenia, w grę może wejść także art. 177 Kodeksu karnego dotyczący wypadku komunikacyjnego. Jeżeli natomiast nie było obrażeń, ale było realne zagrożenie, najczęściej rozważane jest wykroczenie z art. 86 Kodeksu wykroczeń, ewentualnie przestępstwo z art. 160 Kodeksu karnego w szczególnie drastycznych okolicznościach.

Jak zgłosić sprawę na Policję lub do prokuratury?

Należy jak najszybciej złożyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa lub wykroczenia. Można to zrobić w jednostce Policji właściwej dla miejsca zdarzenia, w dowolnej jednostce Policji albo w prokuraturze. W sprawach drogowych praktycznym rozwiązaniem jest zgłoszenie na Policji, ponieważ to Policja najczęściej prowadzi pierwsze czynności, ustala kierowcę, zabezpiecza nagrania i przesłuchuje świadków.

W zawiadomieniu warto wskazać:

• dokładną datę i możliwie precyzyjną godzinę zdarzenia, najlepiej co do minuty,
• miejsce zdarzenia, kierunek jazdy oraz odcinek drogi, na którym doszło do manewru,
• opis pojazdu sprawcy, w tym rodzaj pojazdu, kolor, oznaczenia firmy, naczepę, ładunek albo inne cechy szczególne,
• opis zagrożenia, czyli na czym polegało wymuszenie reakcji obronnej, np. zjazd na pobocze, gwałtowne hamowanie, ryzyko zderzenia czołowego,
• informację o własnym nagraniu z wideorejestratora i gotowości przekazania go organom,
• wskazanie kamer miejskich, firmowych, stacji paliw, sklepów albo innych obiektów, które mogły zarejestrować przejazd ciężarówki.

Warto wyraźnie wnieść o zabezpieczenie nagrań z monitoringu miejskiego oraz o ustalenie właściciela i kierującego pojazdem. Jeżeli znasz trasę, którą jechała ciężarówka, wskaż ją punkt po punkcie, ponieważ nagrania z kolejnych kamer mogą pozwolić odczytać tablice rejestracyjne nawet wtedy, gdy nie są widoczne na Twoim nagraniu.

Jak wykorzystać monitoring miejski?

Najważniejszy jest czas. Nagrania z kamer miejskich i prywatnych monitoringów nie są przechowywane bezterminowo. Okres retencji zależy od administratora systemu, rodzaju monitoringu i pojemności nośników, dlatego zwłoka może doprowadzić do nadpisania materiału. Już w dniu zdarzenia warto ustalić, kto jest operatorem monitoringu w danym miejscu, zwykle jest to urząd miasta, straż miejska, zarządca drogi, centrum monitoringu albo administrator konkretnego obiektu.

Do operatora monitoringu można skierować krótkie pismo lub e-mail z prośbą o pilne zabezpieczenie nagrania z określonej kamery, daty i godziny. Nie trzeba od razu żądać wydania prywatnej kopii. W praktyce skuteczniejsze jest żądanie, aby administrator zachował materiał i przekazał go Policji albo prokuraturze na ich wezwanie. Szerzej ten wątek omawia tekst o tym, jak wygląda uzyskanie nagrania z kamer.

Jeżeli operator odmawia przekazania nagrania osobie prywatnej, nie oznacza to jeszcze, że dowód jest stracony. Nagranie może zawierać dane osobowe innych osób, wizerunki przechodniów albo numery rejestracyjne, dlatego administratorzy często przekazują materiał dopiero uprawnionym organom. Wtedy w zawiadomieniu należy wprost poprosić Policję lub prokuratora o wystąpienie do operatora o zabezpieczenie i wydanie nagrania.

Własne nagranie z wideorejestratora jako dowód

Nagranie z wideorejestratora może być ważnym dowodem, nawet jeśli nie widać na nim tablic rejestracyjnych. Może potwierdzać sam przebieg zdarzenia, kierunek jazdy, zachowanie ciężarówki, reakcję kierowcy jadącego z naprzeciwka, warunki drogowe oraz moment, od którego organy powinny odtwarzać trasę pojazdu na kolejnych kamerach.

Nie należy przerabiać ani skracać jedynej wersji pliku. Najlepiej zabezpieczyć oryginał, wykonać kopię roboczą, zapisać plik na osobnym nośniku i sporządzić krótką notatkę: kiedy nagranie powstało, z jakiego urządzenia pochodzi, czy data i godzina w wideorejestratorze były prawidłowe oraz czy plik był w jakikolwiek sposób przetwarzany. Przydatne może być również omówienie, kiedy nagranie jako dowód w sprawie może pomóc organom w ustaleniu przebiegu zdarzenia.

Jeżeli Policja chce zatrzymać nośnik z nagraniem, warto poprosić o potwierdzenie przyjęcia materiału albo protokół. Jeżeli przekazujesz kopię, zachowaj dla siebie drugi egzemplarz. Gdy nagranie jest długie, wskaż dokładny przedział czasowy, w którym widać zdarzenie.

Co powinien zrobić operator monitoringu?

Po otrzymaniu informacji o zdarzeniu operator monitoringu powinien sprawdzić, czy dysponuje nagraniem z danego miejsca i czasu oraz czy może je zabezpieczyć przed nadpisaniem. Osoba poszkodowana nie zawsze ma prawo otrzymać pełną kopię nagrania, zwłaszcza gdy widać na nim inne osoby, pojazdy albo dane pozwalające identyfikować osoby trzecie. Nie zmienia to jednak faktu, że materiał może zostać wykorzystany w postępowaniu.

Organy prowadzące sprawę mogą żądać wydania rzeczy lub danych stanowiących dowód, w tym nośnika albo kopii nagrania. W postępowaniu karnym podstawę takich czynności dają przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące zabezpieczania dowodów i żądania wydania rzeczy. W sprawach o wykroczenia Policja również wykonuje czynności wyjaśniające, aby ustalić, czy doszło do wykroczenia i kto jest sprawcą.

Terminy i praktyczne ryzyka

Najkrótszy termin w takich sprawach zwykle nie wynika z ustawy, lecz z technicznego czasu przechowywania nagrań. Monitoring może nadpisywać materiał po kilku, kilkunastu albo kilkudziesięciu dniach. Dlatego zgłoszenie zdarzenia po wielu tygodniach często powoduje, że najważniejszy dowód jest już niedostępny.

W sprawach wykroczeniowych trzeba pamiętać także o art. 45 Kodeksu wykroczeń. Co do zasady karalność wykroczenia ustaje po upływie roku od jego popełnienia. Jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność ustaje z upływem dwóch lat od zakończenia tego rocznego okresu. W praktyce oznacza to, że przy wszczęciu postępowania w terminie rocznym przedawnienie może nastąpić zasadniczo po trzech latach od czynu.

W sprawach o przestępstwa terminy przedawnienia są dłuższe i zależą od kwalifikacji prawnej czynu oraz ustawowego zagrożenia karą. Nie należy jednak odkładać zgłoszenia, bo najważniejsze dowody w sprawach drogowych są zwykle najbardziej dostępne bezpośrednio po zdarzeniu.

Co może zrobić osoba pokrzywdzona?

Osoba, która została zmuszona do zjazdu na pobocze albo innej gwałtownej reakcji obronnej, powinna opisać nie tylko sam manewr ciężarówki, lecz także własną reakcję i realne skutki zagrożenia. Dla organów istotne jest, czy doszło do bezpośredniego ryzyka zderzenia, czy inni uczestnicy ruchu również musieli hamować, czy zdarzenie miało miejsce na zakręcie, wzniesieniu, przy ograniczonej widoczności albo na odcinku z zakazem wyprzedzania.

Jeżeli po zgłoszeniu sprawy Policja uzna, że materiał jest niewystarczający, można uzupełnić zawiadomienie o dodatkowe dane: mapę trasy, zrzuty ekranu z nagrania, opis kamer po drodze, dane świadków, numer własnego pojazdu, a także informację, czy w okolicy były kamery prywatne. Warto zachować kopie korespondencji z operatorem monitoringu i potwierdzenie złożenia zawiadomienia.

FAQ

Czy mogę samodzielnie żądać wydania nagrania z monitoringu miejskiego?

Możesz zwrócić się do operatora monitoringu o zabezpieczenie nagrania i wyjaśnić, że materiał jest potrzebny w związku ze zgłoszeniem sprawy na Policję. Operator nie zawsze wyda pełną kopię osobie prywatnej, zwłaszcza gdy nagranie obejmuje dane innych osób. Dlatego w zawiadomieniu trzeba poprosić Policję lub prokuraturę o formalne wystąpienie o nagranie.

Czy nagranie bez widocznych tablic rejestracyjnych ma sens?

Tak. Takie nagranie może pokazywać przebieg zdarzenia, kierunek jazdy, godzinę, miejsce oraz cechy pojazdu. Może też pomóc organom ustalić, które kamery miejskie lub prywatne należy sprawdzić, aby odczytać tablice na dalszym odcinku trasy.

Czy niebezpieczne wyprzedzanie zawsze jest przestępstwem?

Nie. Bardzo często będzie to wykroczenie polegające na spowodowaniu zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Przestępstwo można rozważać wtedy, gdy zagrożenie było bezpośrednie i bardzo poważne albo gdy doszło do wypadku z obrażeniami. Kwalifikacja zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Czy trzeba znać numer rejestracyjny sprawcy?

Nie jest to warunek złożenia zawiadomienia. Brak numeru rejestracyjnego trzeba wyraźnie opisać i wskazać, jakie dowody mogą pomóc go ustalić, zwłaszcza monitoring miejski, kamery prywatne, nagrania innych kierowców albo oznaczenia pojazdu.

Co zrobić, gdy Policja umorzy sprawę albo nie ustali kierowcy?

Należy dokładnie przeczytać pouczenie dołączone do pisma z Policji lub prokuratury. W zależności od rodzaju rozstrzygnięcia i kwalifikacji sprawy może przysługiwać środek zaskarżenia w określonym terminie. Warto wtedy sprawdzić, czy organy wystąpiły o monitoring i czy wykorzystały wszystkie wskazane przez Ciebie dowody.

Podsumowanie

W sprawie niebezpiecznego wyprzedzania najważniejsze jest szybkie działanie. Własne nagranie z wideorejestratora, nawet bez tablic rejestracyjnych, może być punktem wyjścia do ustalenia pojazdu na podstawie monitoringu miejskiego. W zawiadomieniu trzeba dokładnie opisać zdarzenie i zawnioskować o pilne zabezpieczenie nagrań, zanim zostaną nadpisane. Odpowiedzialność kierowcy może mieć charakter wykroczeniowy, a w poważniejszych sytuacjach karny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 160 i art. 177 – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 45 i art. 86 – Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114.

3. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 24 – Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602.

4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 304 i przepisy o zabezpieczaniu dowodów – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.

5. Uchwała Sądu Najwyższego z 15 lutego 1977 r., sygn. VII KZP 22/76.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.