Czy recydywa wyklucza dozór elektroniczny?

Warunki odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego

System dozoru elektronicznego pozwala odbywać karę pozbawienia wolności poza zakładem karnym, zwykle w miejscu stałego pobytu skazanego, pod kontrolą urządzeń monitorujących. Nie jest to prawo przyznawane automatycznie. Sąd penitencjarny ocenia, czy w konkretnej sprawie cele kary mogą zostać osiągnięte bez osadzania skazanego w zakładzie karnym.

Zgodnie z aktualnym art. 43la Kodeksu karnego wykonawczego sąd penitencjarny może udzielić zezwolenia na odbycie kary w SDE, jeżeli łącznie spełnione są warunki formalne i prognostyczne. Najważniejsze z nich to:

• orzeczona kara pozbawienia wolności nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy albo kara jest niższa niż 3 lata, a do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy,
• nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 64 § 2, art. 64a ani art. 65 § 1 lub 2 Kodeksu karnego,
• odbycie kary w SDE nie będzie sprzeczne z celami kary,
• skazany ma określone miejsce stałego pobytu,
• pełnoletni domownicy wyrazili zgodę, chyba że sąd wyjątkowo uzna, że brak zgody nie powoduje nadmiernych trudności i tylko nieznacznie narusza prywatność tej osoby,
• istnieją warunki techniczne do zainstalowania urządzeń dozoru.

W opisanej sytuacji kara 18 miesięcy pozbawienia wolności mieści się w podstawowym progu SDE. Nie przesądza to jednak o pozytywnym rozstrzygnięciu, bo sąd bada również charakter czynu, wcześniejsze zachowanie skazanego, przestrzeganie zakazu prowadzenia pojazdów, relacje rodzinne, pracę, leczenie i ryzyko ponownego naruszenia prawa.

Zobacz również: przy karach granicznych ważny jest próg kary wykluczający dozór.

Recydywa a dozór elektroniczny

Najczęstszy błąd polega na utożsamianiu każdej wcześniejszej karalności z recydywą wykluczającą SDE. Nie każda recydywa i nie każde ponowne skazanie zamyka drogę do dozoru. Dla SDE najistotniejsze jest to, czy w wyroku wskazano skazanie w warunkach art. 64 § 2 Kodeksu karnego, art. 64a Kodeksu karnego albo art. 65 § 1 lub 2 Kodeksu karnego.

Art. 64 § 1 Kodeksu karnego dotyczy tzw. recydywy podstawowej. Co do zasady sama recydywa podstawowa nie jest obecnie bezwzględną przeszkodą do SDE. Inaczej wygląda sytuacja przy art. 64 § 2, czyli recydywie wielokrotnej, oraz przy art. 64a i art. 65 § 1 lub 2 Kodeksu karnego. W takich przypadkach przepisy SDE przewidują negatywną przesłankę.

Jeśli zatem skazany był wcześniej karany za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, a obecny wyrok dotyczy np. art. 178a § 4 Kodeksu karnego i złamania zakazu, należy sprawdzić dokładną treść sentencji wyroku. Sam fakt, że jest to kolejne skazanie za podobne zachowanie, nie oznacza jeszcze automatycznie art. 64 § 2.

Zobacz również: w podobnych sprawach znaczenie ma wpływ wcześniejszej karalności na dozór.

Wezwanie do zakładu karnego a wniosek o dozór elektroniczny

Do dnia wyznaczonego stawienia się w zakładzie karnym można jeszcze złożyć wniosek o dozór elektroniczny. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że samo złożenie wniosku o SDE nie wstrzymuje wykonania kary ani nie anuluje wezwania do stawienia się w areszcie śledczym lub zakładzie karnym.

W praktyce, gdy termin osadzenia jest bardzo bliski, do wniosku o SDE warto dołączyć osobny wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia do czasu rozpoznania sprawy. Podstawą jest zasada, że złożenie wniosku w postępowaniu wykonawczym nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, chyba że sąd właściwy do rozpoznania wniosku w szczególnie uzasadnionym wypadku postanowi inaczej.

Jeżeli sąd nie zdąży rozpoznać sprawy albo nie wstrzyma wykonania kary, skazany powinien stawić się zgodnie z wezwaniem. Niestawienie się może prowadzić do zatrzymania i doprowadzenia, a także obciążenia kosztami doprowadzenia. Po osadzeniu wniosek o SDE nadal może być rozpoznany, ale sąd będzie dodatkowo oceniał dotychczasową postawę i zachowanie skazanego w trakcie odbywania kary.

Czy można jednocześnie złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary?

Tak, w konkretnej sytuacji można rozważyć równoległe złożenie wniosku o odroczenie wykonania kary. Jest to jednak odrębna instytucja od dozoru elektronicznego. Odroczenie nie oznacza zgody na odbywanie kary w domu, lecz czasowe przesunięcie rozpoczęcia odbywania kary.

Wykonanie kary sąd odracza obowiązkowo w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. Niezależnie od tego sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Opieka nad niepełnosprawnym ojcem, poważna wada wzroku matki, obowiązki alimentacyjne i praca w gospodarstwie rolnym mogą być argumentami, ale muszą zostać udokumentowane. Najlepiej wykazać, że nie istnieje realna osoba zastępująca skazanego, że rodzina wymaga stałej pomocy, a nagłe osadzenie spowoduje konkretne i nadmiernie dotkliwe skutki, których nie da się uniknąć w inny sposób.

Jak uzasadnić wniosek o dozór elektroniczny?

Uzasadnienie nie powinno opierać się wyłącznie na tym, że skazany pracuje i pomaga rodzinie. Sądy często podkreślają, że względy rodzinne i zawodowe są ważne, ale nie zastępują oceny, czy cele kary zostaną osiągnięte w SDE.

We wniosku warto przedstawić przede wszystkim:

• dokładny adres wykonywania dozoru i zgodę pełnoletnich domowników,
• proponowany harmonogram dnia, w tym czas pracy, opieki nad rodzicami, obowiązków domowych i ewentualnej terapii,
• dokumenty potwierdzające niepełnosprawność lub stan zdrowia osób wymagających opieki,
• zaświadczenie o pracy w gospodarstwie lub innym zatrudnieniu, dokumenty dotyczące alimentów i dochodów,
• dowody pozytywnej zmiany postawy, np. terapię uzależnień, abstynencję, leczenie, zaświadczenia od specjalistów, udział w programach,
• wyjaśnienie, dlaczego skazany nie będzie prowadził pojazdów i jak rodzina lub pracodawca zorganizują transport bez naruszania zakazu.

W sprawach dotyczących alkoholu i prowadzenia pojazdów szczególnie istotne jest pokazanie, że skazany rozumie wagę naruszenia i realnie ograniczył ryzyko powrotu do przestępstwa. Same deklaracje zwykle nie wystarczą. Lepsze znaczenie mają dokumenty, systematyczne leczenie, zaświadczenia o abstynencji, opinie pracodawcy, kuratora lub osób, które faktycznie potwierdzają zmianę zachowania.

Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów a SDE

Dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych nie jest samodzielną przesłanką odmowy SDE. Może jednak mocno wpływać na ocenę prognozy kryminologicznej, zwłaszcza jeżeli aktualne skazanie wynika z prowadzenia pojazdu po alkoholu lub z naruszenia wcześniejszego zakazu.

Sąd będzie badał, czy odbywanie kary w domu nie osłabi funkcji zapobiegawczej i wychowawczej kary. Dlatego w takiej sprawie trzeba wskazać nie tylko sytuację rodzinną, ale także konkretne zabezpieczenia: brak dostępu do pojazdu, zapewniony transport, podjęcie terapii, kontrolę trzeźwości, wsparcie rodziny i plan funkcjonowania bez prowadzenia pojazdów.

Osobną kwestią jest dalsze wykonywanie zakazu. Jeżeli dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów został orzeczony na podstawie art. 42 § 3 lub 4 Kodeksu karnego, po co najmniej 10 latach wykonywania zakazu można rozważyć wniosek o zmianę sposobu jego wykonywania na zakaz prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową. Po co najmniej 15 latach wykonywania dożywotniego środka karnego możliwe jest także żądanie uznania go za wykonany, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. To jednak nie ma bezpośredniego wpływu na pilny wniosek o SDE przy aktualnym wezwaniu do odbycia kary.

Praktyczna kolejność działań

Przy terminie stawienia się za kilka lub kilkanaście dni działania powinny być szybkie i uporządkowane. Najpierw należy sprawdzić wyrok: wymiar kary, podstawę skazania, ewentualne wskazanie art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 Kodeksu karnego oraz datę stawienia się.

Następnie warto przygotować kompletny wniosek o SDE wraz z załącznikami i zgodami domowników. Jeżeli termin osadzenia jest bliski, w tym samym piśmie albo osobnym piśmie należy zażądać wstrzymania wykonania kary do czasu rozpoznania wniosku. Jeżeli sytuacja rodzinna jest szczególnie trudna, można równolegle złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary, ale trzeba go dobrze udokumentować.

W sprawie takiej jak opisana najbardziej przekonujące będą nie ogólne twierdzenia o pomocy rodzinie, lecz dokumenty: orzeczenie o niepełnosprawności ojca, dokumentacja medyczna matki, zaświadczenie z gospodarstwa, dowody opłacania alimentów, zaświadczenia o terapii lub leczeniu odwykowym, zgody domowników oraz plan dnia pokazujący, że dozór elektroniczny będzie realnie wykonalny.

FAQ

Czy recydywa zawsze blokuje dozór elektroniczny?

Nie. Sama wcześniejsza karalność albo recydywa podstawowa z art. 64 § 1 Kodeksu karnego nie zawsze zamyka drogę do SDE. Najpoważniejszą przeszkodą jest skazanie w warunkach art. 64 § 2, art. 64a albo art. 65 § 1 lub 2 Kodeksu karnego.

Czy kara 18 miesięcy pozbawienia wolności mieści się w limicie SDE?

Tak, kara 1 roku i 6 miesięcy mieści się w podstawowym limicie z art. 43la Kodeksu karnego wykonawczego. Trzeba jednak spełnić również pozostałe warunki, w tym wykazać, że dozór wystarczy do osiągnięcia celów kary.

Czy złożenie wniosku o SDE zatrzymuje wezwanie do więzienia?

Nie automatycznie. Trzeba dodatkowo wnieść o wstrzymanie wykonania kary do czasu rozpoznania wniosku o SDE. Jeżeli sąd nie wstrzyma wykonania kary przed terminem, skazany powinien stawić się zgodnie z wezwaniem.

Czy opieka nad chorymi rodzicami wystarczy do uzyskania SDE?

Może pomóc, ale zwykle nie wystarczy sama w sobie. Należy udokumentować stan zdrowia rodziców, zakres opieki, brak realnego zastępstwa oraz wykazać, że postawa skazanego pozwala osiągnąć cele kary poza zakładem karnym.

Czy dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów przekreśla SDE?

Nie jest to automatyczne wyłączenie. Taki zakaz może jednak negatywnie wpływać na ocenę prognozy, zwłaszcza gdy kara dotyczy ponownej jazdy po alkoholu lub naruszenia zakazu. Wniosek powinien pokazywać realny plan życia bez prowadzenia pojazdów.

Podsumowanie

W opisanej sprawie dozór elektroniczny nie jest z góry wykluczony tylko dlatego, że skazany był wcześniej karany za prowadzenie pojazdu po alkoholu. Kluczowe jest sprawdzenie, czy wyrok wskazuje art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 Kodeksu karnego oraz czy sąd uzna, że SDE wystarczy do osiągnięcia celów kary.

Przy bliskim terminie stawienia się w zakładzie karnym trzeba działać natychmiast: złożyć kompletny wniosek o SDE, zażądać wstrzymania wykonania kary, a gdy istnieją poważne okoliczności rodzinne lub zdrowotne, rozważyć także odroczenie wykonania kary. Największe znaczenie będą miały dokumenty, nie same deklaracje.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 listopada 2021 r., II AKzw 1274/21
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 marca 2021 r., II AKzw 241/21

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.