Sprzeciw od wyroku nakazowego i odzyskanie dowodów

Złożenie sprzeciwu od wyroku nakazowego

Uprzejmie wskazuję, że podstawą prawną do udzielenia odpowiedzi na zapytanie jest ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 37), w skrócie K.p.k. Zgodnie z art. 506 § 1 K.p.k. „Oskarżonemu i oskarżycielowi przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu do sądu, który wydał wyrok nakazowy, w terminie zawitym 7 dni od doręczenia tego wyroku”. W § 3 omawianego przepisu określono skutki wniesienia tego środka odwoławczego – „W razie wniesienia sprzeciwu wyrok nakazowy traci moc; sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych”.

W wyroku z 1.08.2012 r., sygn. akt III KK 221/11, Sąd Najwyższy wskazał, że art. 506 § 3 jednoznacznie stanowi, iż w razie wniesienia sprzeciwu wyrok nakazowy traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych. Oznacza to, że zawsze konsekwencją wniesienia sprzeciwu wobec wyroku nakazowego jest dalsze rozpoznanie sprawy, w której ten wyrok wydano, na zasadach ogólnych. Uchybienie temu obowiązkowi i ponowne wydanie wobec tej samej osoby, na skutek jej sprzeciwu, kolejnego wyroku nakazowego stanowi rażące naruszenie wyżej wskazanego przepisu.

W przypadku Pana zapytania istotne jest to, że ustawodawca nie przewidział możliwości złożenia sprzeciwu tylko w zakresie dotyczącym kary lub orzeczonych środków karnych, a skoro tak, to należy wykluczyć możliwość złożenia sprzeciwu tylko w tym aspekcie. Natomiast w literaturze można spotkać pogląd, zgodnie z którym w przypadku wniesienia sprzeciwu od wyroku nakazowego nakazanie sądowi prowadzenia całej sprawy od początku, w tym także w kwestiach niespornych, wydaje się nieuzasadnione, chociażby z punktu widzenia sprawności postępowania. W obecnie obowiązującym stanie prawnym należy zatem przyjąć, że w przypadku złożenia sprzeciwu tylko wobec kary lub środka karnego traci moc cały wyrok nakazowy. Natomiast w przypadku wskazania w sprzeciwie, iż dotyczy on jednego z kilku czynów objętych wyrokiem nakazowym, w literaturze przyjmuje się, że w takiej sytuacji tracą moc kara łączna oraz wyrok w części obejmującej skazanie za czyn, którego dotyczył sprzeciw.

Wycofanie złożonego sprzeciwu

Sprzeciw zgodnie z § 5 cytowanego przepisu może być cofnięty do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Przepisy nie przewidują, w jakiej formie następuje cofnięcie sprzeciwu, a zatem może to nastąpić zarówno pisemnie, jak i ustnie do protokołu. Praktyka wskazuje, że ustne cofnięcie wniesionego sprzeciwu występuje zazwyczaj wtedy, gdy nastąpi na rozprawie przed rozpoczęciem przewodu sądowego, a więc po wywołaniu sprawy i sprawdzeniu obecności przez przewodniczącego składu orzekającego. W orzecznictwie zasadnie podnosi się, że kolejna rozprawa główna, mimo że prowadzona od początku jako pierwsza po zmianie składu orzekającego, nie może być uznana za pierwszą rozprawę główną (wyrok SN z 7.01.2008 r., sygn. akt II KK 259/07). Sformułowanie zawarte w analizowanym przepisie nie budzi żadnych wątpliwości – chodzi tutaj nie o każdą rozprawę główną, lecz wyłącznie o pierwszą, czyli przeprowadzoną pierwszy raz w danej sprawie. W ten sposób ustawa jednoznacznie przesądza o momencie końcowym dokonania tej czynności, natomiast za chwilę początkową należy uznać wniesienie tego środka zaskarżenia. W sytuacji zatem, gdy wyrok nakazowy dotyczy więcej niż jednego oskarżonego, złożenie sprzeciwu nie przez wszystkich oskarżonych (obrońców) powoduje, że wyrok nakazowy traci swoją moc tylko wobec tych oskarżonych, którzy osobiście lub za pośrednictwem swojego obrońcy złożyli sprzeciw. W pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do pozostałych oskarżonych, co do których sprzeciw nie został wniesiony, wyrok nakazowy staje się prawomocny.

Kumulatywne przesłanki skutecznego cofnięcia sprzeciwu wynikające z ustawy to:

1) zachowanie terminu prekluzyjnego do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej, czyli nie każdej, a prowadzonej pierwszy raz w sprawie, a ściślej – pierwszy jej termin, więc nie, gdy prowadzona jest od początku, np. po zmianie składu orzekającego;

2) złożenie oświadczenia o cofnięciu sprzeciwu przez uprawniony podmiot, który wniósł sprzeciw – choć ustawa wyraźnie tego nie wskazuje.

Dwie możliwości rozwiązania sprawy

Skoro z art. 506 § 6 wynika, że sąd rozpoznający sprawę po wniesieniu sprzeciwu nie jest związany treścią wyroku nakazowego, który utracił moc, to należy stwierdzić, iż w postępowaniu nakazowym nie obowiązuje zakaz reformationis in peius, który pozwala oskarżonemu na składanie odwołania bez obawy pogorszenia jego sytuacji. Dotyczy on bowiem rozpoznania środka odwoławczego, a takim nie jest sprzeciw. W doktrynie zwracano uwagę na brak w postępowaniu nakazowym wspomnianego zakazu reformationis in peius i postulowano wręcz jego wprowadzenie.

Zatem ma Pan dwa wyjścia:

1) pozostawić sprzeciw – wówczas ma Pan możliwość zawalczenia o zmianę rozstrzygnięcia w zakresie kary oraz przepadku;

2) cofnąć sprzeciw – wówczas niestety wyrok nakazowy stanie się prawomocny w takim zakresie, w jakim został wydany, tj. zarówno w kwestii dotyczącej czynu, kary, jak i orzeczenia przepadku.

Jeśli chodzi o raty, to można już w piśmie cofającym sprzeciw złożyć taką prośbę. Warto wówczas dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację materialną i uzasadniające rozłożenie kwoty na raty. Natomiast w kwestii zamiany kary wskazać należy na art. 25 § 1 Kodeksu wykroczeń, który stanowi, że „Jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną, określając czas jej trwania. Praca społecznie użyteczna trwa najkrócej tydzień, najdłużej 2 miesiące”. Przepisy art. 20 § 2 i art. 21 § 1 stosuje się odpowiednio.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555

2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń - Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114

3. Wyrok Sądu Najwyższego z 1.08.2012 r., sygn. akt III KK 221/11

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.