Konsekwencje użycia fikcyjnego dowodu osobistego w banku

Użycie fałszywego dowodu osobistego w banku

Przedstawienie w banku dokumentu wyglądającego jak dowód osobisty, nawet jeżeli sprawca nazywa go dokumentem kolekcjonerskim, jest ryzykowne karnie. Dla odpowiedzialności znaczenie ma nie nazwa dokumentu, lecz to, czy został użyty wobec innej osoby lub instytucji w taki sposób, aby sprawiał wrażenie autentycznego dokumentu tożsamości.

Najczęściej podstawą odpowiedzialności jest art. 270 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje podrabianie lub przerabianie dokumentu w celu użycia za autentyczny oraz używanie takiego dokumentu jako autentycznego. Jeżeli więc osoba pokazuje w banku fikcyjny dowód po to, aby pracownik potraktował go jako prawdziwy dokument tożsamości, samo okazanie dokumentu może być kwalifikowane jako użycie dokumentu podrobionego lub przerobionego.

W pierwszej kolejności należy ustalić, jak dokładnie zakwalifikowano zachowanie, czyli z jakiego artykułu przedstawiono zarzut. Od tego zależy nie tylko wysokość zagrożenia karą, lecz także możliwość starania się o warunkowe umorzenie, skazanie bez rozprawy albo łagodniejszą karę. W podobnych sprawach pomocne jest też sprawdzenie, fałszywe dokumenty w k.k..

Czy dokument kolekcjonerski chroni przed odpowiedzialnością?

Samo twierdzenie, że dokument był kolekcjonerski, nie przesądza o braku odpowiedzialności. Jeżeli dokument został okazany w banku jako dowód osobisty, a więc miał potwierdzić tożsamość klienta, organ ścigania może uznać, że został użyty jak dokument autentyczny. Znaczenie mają szczegóły: wygląd dokumentu, dane na nim umieszczone, zachowanie przy okienku, wyjaśnienia złożone na policji, cel wizyty w banku oraz to, czy doszło tylko do próby założenia rachunku, czy także do próby uzyskania kredytu, pożyczki albo innej korzyści.

Osobno trzeba pamiętać o ustawie o dokumentach publicznych. Jej art. 58 penalizuje wytwarzanie, oferowanie, zbywanie lub przechowywanie w celu zbycia repliki dokumentu publicznego. Ten przepis dotyczy przede wszystkim obrotu replikami, natomiast w opisanej sytuacji zasadnicze znaczenie ma zwykle to, że dokument został przedstawiony w banku jako prawdziwy.

Jeżeli na dokumencie znajdowały się dane innej realnej osoby, sprawa może być oceniana surowiej. Wtedy w grę może wchodzić art. 275 § 1 Kodeksu karnego, czyli posługiwanie się cudzym dokumentem, a przy zamiarze uzyskania pieniędzy lub usługi także inne przepisy, na przykład dotyczące oszustwa albo usiłowania oszustwa.

Jaka kara grozi za użycie fikcyjnego dowodu?

Za czyn z art. 270 § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi możliwa jest kara łagodniejsza: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat. O tym, czy sprawa może być potraktowana jako wypadek mniejszej wagi, decydują konkretne okoliczności, między innymi sposób użycia dokumentu, brak szkody, szybkie przyznanie się, dotychczasowa niekaralność i motywacja sprawcy.

Za czyn z art. 275 § 1 Kodeksu karnego, czyli posłużenie się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe, grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do 2 lat. Nie zawsze jednak art. 275 będzie właściwy. Jeżeli dokument nie zawiera danych realnej innej osoby, lecz fikcyjne dane, podstawową kwalifikacją bywa art. 270 Kodeksu karnego.

Odpowiedzialność karna grozi zarówno za samo podrabianie dokumentu, jak i za posługiwanie się nim. Szerzej ten problem omawia również artykuł o tym, jak wygląda odpowiedzialność za podrobienie dokumentu.

Czy można obniżyć proponowaną karę?

Tak, w wielu sprawach można próbować negocjować łagodniejsze zakończenie, zwłaszcza gdy sprawca nie był wcześniej karany, przyznał się, złożył wyjaśnienia, dokument został szybko ujawniony, nie doszło do szkody, a celem nie było wyłudzenie kredytu. Nie oznacza to jednak, że każda propozycja organu ścigania musi zostać zaakceptowana.

Jeżeli prokurator proponuje skazanie bez rozprawy, chodzi zwykle o tryb konsensualny z art. 335 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli sprawa jest już w sądzie, oskarżony może rozważać wniosek o dobrowolne poddanie się karze z art. 387 k.p.k.. Oba rozwiązania prowadzą jednak co do zasady do wyroku skazującego. Dlatego przed zgodą warto rozważyć, czy korzystniejsze nie będzie złożenie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania.

Wniosek o łagodniejsze rozstrzygnięcie powinien wskazywać konkretne argumenty: dotychczasową niekaralność, incydentalny charakter czynu, brak szkody, brak celu kredytowego, przyznanie się, żal, stabilną sytuację życiową, naukę lub pracę, gotowość poniesienia kosztów i wykonania ewentualnych obowiązków. Samo stwierdzenie, że kara jest za wysoka, zwykle nie wystarczy.

Warunkowe umorzenie postępowania

Warunkowe umorzenie postępowania może być bardzo korzystnym rozwiązaniem, ponieważ nie jest wyrokiem skazującym. Zgodnie z art. 66 § 1 Kodeksu karnego sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości, warunki osobiste i dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego.

Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Dlatego przy kwalifikacji z art. 270 § 1 Kodeksu karnego, gdzie górna granica wynosi 5 lat, sama wysokość zagrożenia karą nie wyklucza takiego wniosku. Jeżeli jednak dojdą inne poważniejsze zarzuty, trzeba ocenić sprawę ponownie.

Warunkowe umorzenie następuje na okres próby od roku do 3 lat. Sąd może nałożyć określone obowiązki, na przykład świadczenie pieniężne, obowiązek naprawienia szkody, przeproszenie pokrzywdzonego, informowanie sądu lub kuratora o przebiegu próby albo dozór kuratora. Reasumując, w sprawie osoby niekaranej za incydentalne użycie fikcyjnego dowodu warto podjąć próbę walki o warunkowe umorzenie postępowania karnego.

Czy po warunkowym umorzeniu osoba jest karana?

Warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem. Osoba, wobec której sąd warunkowo umorzył postępowanie, nie jest więc osobą skazaną za przestępstwo. Trzeba jednak odróżnić brak skazania od samego faktu gromadzenia informacji w Krajowym Rejestrze Karnym.

Informacja o warunkowym umorzeniu może figurować w KRK jako odrębna kategoria danych. Co do zasady jest usuwana po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, jeżeli w tym czasie nie doszło do podjęcia postępowania. Przykładowo, jeżeli sąd umorzy postępowanie na okres próby 2 lat, wpis może być widoczny do upływu 2 lat i kolejnych 6 miesięcy.

Jeżeli zamiast warunkowego umorzenia zapadnie wyrok skazujący, okres widnienia w KRK zależy od rodzaju kary i zasad zatarcia skazania. Przy grzywnie zatarcie następuje co do zasady po roku od jej wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania. Przy karze ograniczenia wolności co do zasady po 3 latach. Przy karze pozbawienia wolności terminy są dłuższe, a przy karze z warunkowym zawieszeniem wykonania zastosowanie mają odrębne zasady.

FAQ

Czy za samo okazanie fikcyjnego dowodu w banku grozi odpowiedzialność karna?

Tak. Jeżeli dokument został okazany pracownikowi banku jako prawdziwy dowód osobisty, organ ścigania może uznać, że doszło do użycia podrobionego lub przerobionego dokumentu jako autentycznego. Nie jest konieczne, aby bank zdążył założyć rachunek.

Czy brak zamiaru wzięcia kredytu ma znaczenie?

Tak, może mieć duże znaczenie dla oceny społecznej szkodliwości czynu, zamiaru sprawcy i wymiaru kary. Nie wyłącza jednak automatycznie odpowiedzialności za użycie fałszywego dokumentu. Pomaga przede wszystkim przy argumentacji za łagodniejszym zakończeniem sprawy.

Czy można odmówić przyjęcia propozycji kary?

Tak. Propozycja kary w trybie konsensualnym wymaga zgody oskarżonego. Jeżeli kara jest zbyt surowa, można próbować negocjować inne warunki, przedstawić własny wniosek albo walczyć o warunkowe umorzenie postępowania.

Czy warunkowe umorzenie oznacza wpis jako osoba karana?

Nie jest to skazanie, więc osoba nie staje się osobą skazaną. Informacja o warunkowym umorzeniu może jednak figurować w KRK przez okres próby i 6 miesięcy po jego zakończeniu, jeżeli postępowanie nie zostanie podjęte.

Co najlepiej zrobić po przesłuchaniu na policji?

Należy uzyskać dokładną treść zarzutu, sprawdzić kwalifikację prawną, przeanalizować protokół wyjaśnień i nie podpisywać pochopnie zgody na karę, której skutków się nie rozumie. W sprawach o dokumenty nawet drobna różnica w faktach może zmienić strategię obrony.

Podsumowanie

Użycie fikcyjnego lub podrobionego dowodu osobistego w banku jest poważną sprawą karną, nawet gdy nie chodziło o kredyt. Kluczowe jest ustalenie, czy zarzut dotyczy art. 270 Kodeksu karnego, art. 275 Kodeksu karnego, wypadku mniejszej wagi, czy także innego przestępstwa. Od tej kwalifikacji zależy zakres ryzyka, możliwa kara i realna szansa na warunkowe umorzenie.

Osoba dotychczas niekarana, która przyznała się, nie wyrządziła szkody i działała incydentalnie, nie powinna automatycznie godzić się na pierwszą surową propozycję kary. Warto rozważyć wniosek o warunkowe umorzenie, ewentualnie negocjowanie łagodniejszych warunków zakończenia sprawy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 66-68, art. 107, art. 115 § 14, art. 270 i art. 275.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 335 i art. 387.
3. Ustawa z dnia 22 listopada 2018 r. o dokumentach publicznych - Dz.U. 2019 poz. 53, w szczególności art. 58.
4. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym - Dz.U. 2000 nr 50 poz. 580.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 17 maja 2000 r., sygn. akt I KZP 7/2000.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.