Obraźliwy lub negatywny komentarz w internecie – co grozi?

Kiedy obraźliwy komentarz może naruszać prawo?

Wpis w internecie może naruszać prawo nawet wtedy, gdy autor nie podał w nim imienia, nazwiska ani pełnej nazwy firmy. Wystarczy, że z kontekstu, miejsca publikacji, opisu stanowiska, relacji służbowej, nazwy profilu albo okoliczności sprawy można ustalić, kogo komentarz dotyczy. W przypadku przełożonego może to być np. wskazanie działu, miejsca pracy lub sytuacji znanej współpracownikom. W przypadku sprzedawcy internetowego identyfikacja zwykle wynika już z profilu sklepu, aukcji lub komentarza wystawionego przy transakcji.

Trzeba odróżnić dozwoloną krytykę od wypowiedzi bezprawnej. Krytyka może być stanowcza i negatywna, ale powinna opierać się na faktach, mieć rzeczową formę i mieścić się w społecznie akceptowalnych granicach. Inaczej oceniane jest zdanie: „sprzedawca nie zwrócił pieniędzy mimo odstąpienia od umowy”, a inaczej: „to oszuści i chamy”. W praktyce sądy badają nie tylko pojedyncze słowo, ale cały kontekst wypowiedzi, jej zasięg, cel, ton i to, czy odbiorcy mogli potraktować ją jako informację o faktach.

Przy ocenie, czy wpis przekracza granice dozwolonej krytyki, znaczenie ma obiektywna miara, a nie wyłącznie subiektywne poczucie osoby urażonej. Jeżeli jednak komentarz zawiera wyzwiska, pogardliwe określenia albo zarzuty bez dowodów, ryzyko odpowiedzialności wyraźnie rośnie.

Zniesławienie w komentarzu internetowym

Podstawą odpowiedzialności karnej za pomówienie jest art. 212 Kodeksu karnego. Przepis obejmuje pomówienie osoby, grupy osób, instytucji, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności.

Jeżeli komentarz został zamieszczony publicznie w internecie, w szczególności w serwisie społecznościowym, na platformie sprzedażowej, forum lub w opinii przy profilu firmy, może wchodzić w grę kwalifikowany typ zniesławienia za pomocą środków masowego komunikowania. W takim przypadku art. 212 § 2 Kodeksu karnego przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do roku. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego, co oznacza, że co do zasady to pokrzywdzony wnosi prywatny akt oskarżenia do sądu.

Nie każdy negatywny komentarz jest jednak zniesławieniem. Przestępstwo dotyczy przede wszystkim zarzutów dotyczących faktów lub właściwości, które mogą realnie zaszkodzić dobremu imieniu. Jeżeli konsument opisuje prawdziwy przebieg transakcji, np. brak zwrotu pieniędzy, opóźnienia albo korespondencję ze sprzedawcą, działa w obronie swojego interesu i interesu innych klientów, to jego pozycja jest znacznie lepsza niż wtedy, gdy używa nieudowodnionych oskarżeń albo obraźliwych etykiet.

Art. 213 Kodeksu karnego przewiduje okoliczności wyłączające przestępność zniesławienia. Przy zarzucie niepublicznym kluczowa jest prawdziwość zarzutu. Przy zarzucie publicznym, oprócz prawdziwości, znaczenie ma to, czy zarzut dotyczy postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną albo służy obronie społecznie uzasadnionego interesu. W sprawach konsumenckich takim interesem może być ostrzeżenie innych kupujących, ale tylko wtedy, gdy wypowiedź jest oparta na faktach i zachowuje właściwą formę.

W razie sporu o sprawę o pomówienie trzeba więc odtworzyć dokładną treść wpisu, miejsce publikacji, zasięg komentarza, dowody potwierdzające prawdziwość zarzutów oraz korespondencję z osobą lub firmą, której komentarz dotyczył.

Zniewaga, czyli obraźliwe słowa w komentarzu

Osobnym przestępstwem jest zniewaga z art. 216 Kodeksu karnego. Chodzi o wypowiedź, która w sposób obiektywnie obraźliwy wyraża pogardę dla drugiej osoby i narusza jej godność. Może to być wyzwisko, poniżające określenie, wulgarny komentarz albo inna forma komunikatu, której głównym celem lub skutkiem jest obrażenie adresata.

Określenie kogoś słowem „cham” może zostać potraktowane jako znieważające, zwłaszcza gdy zostało użyte publicznie, wprost wobec danej osoby albo w taki sposób, aby do niej dotarło. Nie jest konieczne, aby pokrzywdzony został wskazany pełnymi danymi, jeżeli osoby znające okoliczności sprawy mogą rozpoznać, o kogo chodzi.

Zniewaga popełniona za pomocą środków masowego komunikowania jest zagrożona grzywną, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do roku. Także w tym przypadku ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego. W praktyce znaczenie ma również to, czy zachowanie pokrzywdzonego było prowokujące albo czy doszło do wzajemnej zniewagi — w takich sytuacjach sąd może odstąpić od wymierzenia kary.

Wypowiedź nie musi być opublikowana na dużym portalu, aby była prawnie ryzykowna. Także znieważenie w wiadomości prywatnej może rodzić odpowiedzialność, jeżeli wiadomość została skierowana do pokrzywdzonego albo autor działał z zamiarem, aby obraźliwa treść do niego dotarła.

Naruszenie dóbr osobistych i odpowiedzialność cywilna

Niezależnie od odpowiedzialności karnej wpis może naruszać dobra osobiste. Art. 23 Kodeksu cywilnego chroni m.in. cześć, nazwisko, pseudonim, wizerunek i prywatność człowieka, a art. 24 Kodeksu cywilnego pozwala żądać ochrony w razie zagrożenia lub naruszenia tych dóbr. Ochrona dóbr osobistych osób prawnych, np. spółek, wynika odpowiednio z art. 43 Kodeksu cywilnego.

Osoba albo firma dotknięta komentarzem może żądać m.in. usunięcia wpisu, zaniechania dalszych naruszeń, przeprosin w odpowiedniej treści i formie, zadośćuczynienia pieniężnego, zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny, a jeżeli powstała szkoda majątkowa — także odszkodowania. W sprawach gospodarczych przedmiotem sporu bywa renoma, wiarygodność handlowa i zaufanie klientów.

Nie oznacza to, że każda groźba pozwu jest zasadna. Ten, kto dochodzi roszczeń cywilnych, powinien wykazać naruszenie dobra osobistego, bezprawność działania, a przy roszczeniach majątkowych również przesłanki odpowiedzialności i wysokość żądanej kwoty. Wysokie kwoty podawane w wezwaniu do usunięcia komentarza nie przesądzają jeszcze, że sąd je zasądzi.

Negatywna opinia o firmie, sprzedawcy lub przełożonym

Negatywna ocena obsługi klienta, opóźnienia w zwrocie pieniędzy czy organizacji pracy firmy może być dozwolona, jeżeli jest rzeczowa, prawdziwa i proporcjonalna. Klient ma prawo poinformować innych o swoim doświadczeniu, a pracownik może opisać problem w sposób zgodny z prawem, zwłaszcza gdy działa w obronie uzasadnionego interesu. Granicą są jednak bezpodstawne oskarżenia, insynuacje przestępstwa, obraźliwe określenia oraz ujawnianie informacji, których nie powinno się rozpowszechniać.

Bezpieczniejsza jest wypowiedź oparta na konkretnych faktach: data zakupu, brak zwrotu środków, liczba wysłanych wiadomości, treść odpowiedzi sprzedawcy, zgłoszenie sprawy do platformy. Ryzykowne są sformułowania typu „złodzieje”, „oszuści”, „firma wyłudza pieniądze”, jeżeli autor nie ma mocnych dowodów na popełnienie przestępstwa. Podobnie w relacjach służbowych lepiej opisać zachowanie przełożonego niż używać poniżających etykiet.

Jeżeli chodzi o negatywną opinię o usługodawcy, warto zachować dowody transakcji, korespondencję, potwierdzenia płatności, zgłoszenia reklamacyjne i zrzuty ekranu. To one pozwalają wykazać, że komentarz miał podstawę faktyczną i nie był wyłącznie atakiem personalnym.

Czy zapowiedź sprawy sądowej jest groźbą bezprawną?

Sama informacja, że ktoś skieruje sprawę do sądu, zwykle nie jest groźbą bezprawną. Art. 115 § 12 Kodeksu karnego wskazuje, że groźbą bezprawną może być m.in. groźba spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, ale nie stanowi jej zapowiedź wszczęcia postępowania, jeżeli ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem albo zachowaniem zagrożonym administracyjną karą pieniężną.

Inaczej można ocenić sytuację, gdy wezwanie ma charakter szantażu, zawiera żądania oczywiście nieadekwatne, zapowiedź rozgłoszenia kompromitujących informacji albo presję wykraczającą poza ochronę prawa. Granica bywa płynna, dlatego trzeba analizować dokładną treść wiadomości, kontekst i to, czy u adresata mogła powstać uzasadniona obawa.

Usunięcie komentarza, przeprosiny i zgłoszenie administratorowi

Jeżeli komentarz został napisany pod wpływem emocji, warto działać szybko: zabezpieczyć treść wpisu, zgłosić administratorowi prośbę o usunięcie lub edycję, a w razie potrzeby opublikować krótkie, rzeczowe przeprosiny. Takie działania nie gwarantują, że sprawa się zakończy, ale mogą ograniczyć skalę naruszenia i mieć znaczenie przy ocenie roszczeń albo wymiaru ewentualnej kary.

Art. 14 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną przewiduje tzw. wyłączenie odpowiedzialności usługodawcy hostingu, jeżeli usługodawca nie wie o bezprawnym charakterze danych, a po otrzymaniu urzędowego zawiadomienia lub wiarygodnej wiadomości o bezprawnym charakterze danych niezwłocznie uniemożliwi dostęp do tych danych. Dodatkowo unijny akt o usługach cyfrowych (DSA) przewiduje mechanizmy zgłaszania nielegalnych treści dostawcom usług hostingu.

W praktyce zgłoszenie do administratora powinno być konkretne. Warto podać adres URL komentarza, zrzut ekranu, wyjaśnienie, dlaczego treść narusza prawo, dane umożliwiające kontakt oraz żądanie usunięcia albo ograniczenia widoczności wpisu. Przepisy posługują się pojęciem działania „niezwłocznie”, a nie sztywnym terminem jednej doby dla każdego przypadku.

Co zrobić, gdy komentarz został już opublikowany?

Najpierw ustal dokładną treść komentarza i miejsce publikacji. Zrób zrzuty ekranu, zapisz adres URL, datę publikacji, odpowiedzi innych osób i korespondencję z administratorem. Może to być potrzebne zarówno do obrony, jak i do wykazania, że wpis został szybko usunięty albo skorygowany.

Następnie oceń, czy komentarz zawiera fakty możliwe do udowodnienia, czy tylko emocjonalne oceny. Jeżeli pojawiły się wyzwiska, insynuacje popełnienia przestępstwa albo nieprecyzyjne zarzuty, najbezpieczniej jest usunąć wpis lub zastąpić go rzeczowym opisem zdarzeń. Jeżeli komentarz dotyczy transakcji, reklamacji lub braku zwrotu pieniędzy, warto równolegle dochodzić swoich roszczeń właściwą drogą, np. przez reklamację, wezwanie do zapłaty, spór na platformie albo pozew cywilny.

Jeżeli adresat komentarza żąda pieniędzy, nie należy automatycznie przyjmować, że kwota jest zasadna. Warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej, opis szkody, uzasadnienie wysokości roszczenia i proponowaną treść ugody. W wielu sprawach możliwe jest zakończenie konfliktu przez usunięcie wpisu, przeprosiny lub sprostowanie bez procesu sądowego.

FAQ

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 115 § 12, art. 212-216.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 23, art. 24 i art. 43.
3. Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną - Dz.U. 2002 nr 144 poz. 1204, w szczególności art. 14 i art. 15.
4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (akt o usługach cyfrowych, DSA), w szczególności art. 16.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt III KK 234/07.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.