Odpowiedzialność karna za oszustwa internetowe

Przestępstwo oszustwa – wyłudzenie

Podstawą prawną do udzielenia odpowiedzi na przedstawione przez Panią zapytanie jest ustawa Kodeks karny. Przestępstwo oszustwa (potocznie zwane także wyłudzeniem) zostało określone w art. 286 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem „kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”. Przedmiotem ochrony wszystkich typów czynów zabronionych z art. 286 jest mienie. Chodzi o prawa rzeczowe (przede wszystkim własność), majątkowe i obligacyjne. W orzecznictwie wskazuje się, że „termin „mienie”, zawarty w treści art. 286 § 1, oznacza całokształt sytuacji majątkowej, obejmującej wszelkie prawa, zarówno rzeczowe, jak i obligacyjne, zaś niekorzystne nim rozporządzenie może nastąpić zarówno przez rzeczywisty uszczerbek, jak i przez utratę należnych korzyści (postanowienie SN z 15.06.2007 r., sygn. akt I KZP 13/07). Warto zaznaczyć, że przedmiotem ochrony przestępstwa z art. 286 jest nie tylko mienie osoby dokonującej niekorzystnego rozporządzenia, ale jakiegokolwiek podmiotu, który na skutek czynu zabronionego doznał uszczuplenia swojego mienia. W wielu wypadkach podmiot dokonujący rozporządzenia może być różny od podmiotu będącego pokrzywdzonym. Sprawcą tego przestępstwa może być każda osoba fizyczna zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej.

Doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem z § 1 pełni dwojaką funkcję: znamienia czynnościowego oraz znamienia określającego skutek. Przestępstwo oszustwa zakłada, że realizacja tego znamienia może nastąpić za pomocą jednego z trzech znamion czasownikowych:

• wprowadzenia w błąd osoby doprowadzonej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem,
• wyzyskania błędu,
• wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›
  

Wprowadzenie w błąd innych osób

W tym miejscu zasadne jest przytoczenie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. akt. V KK 384/06, zgodnie z którym:

„Sposób działania sprawcy oszustwa względem innej osoby może zatem polegać na: wprowadzeniu jej w błąd przez wywołanie u niej wyobrażenia o istniejącej (nie przyszłej) rzeczywistości, która jest w istocie inna niż przedstawia jej sprawca; wyzyskaniu błędu pokrzywdzonego, tj. jego subiektywnego wyobrażenia o rzeczywistości, która jest w istocie odmienna i o czym sprawca wie; wyzyskaniu niezdolności pokrzywdzonego do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Zauważyć należy, że wprowadzenie w błąd może mieć postać zarówno działania (np. sprawca przedstawia pokrzywdzonemu nieprawdziwe informacje dotyczące transakcji, za którą ma otrzymać od niego wynagrodzenie), jak i zaniechania (np. sprawca zataja przed pokrzywdzonym istotne informacje dotyczące obciążeń własnego majątku czy wady prawnej przedmiotu transakcji). Opisane sposoby działania sprawcy muszą poprzedzać niekorzystne rozporządzenie mieniem przez pokrzywdzonego, stąd też istotnym znamieniem oszustwa jest związek przyczynowy między wprowadzeniem w błąd, czy wyzyskaniem błędu a niekorzystnym rozporządzeniem mieniem”.

Wprowadzenie w błąd może nastąpić przez działanie lub  przez zaniechanie (np. przez zatajenie, przemilczenie; wyrok SN z 3.04.2007 r., III KK 362/06).  Nie jest stanem rzeczy mającym nastąpić w przyszłości świadomość sprawcy, że nie wykona zaciągniętego zobowiązania. Świadomość taka i towarzyszące jej zapewnienie, że zobowiązanie zostanie wykonane, jest stanem aktualnym w czasie wprowadzania w błąd. Dlatego też przedmiotem wprowadzenia w błąd jest w takim wypadku świadomość sprawcy co do zamiaru spłaty zobowiązania, której zafałszowany obraz jest przedstawiany chronologicznie przed niekorzystnym rozporządzeniem mieniem (por. J. Giezek, Wprowadzenie w błąd jako znamię oszustwa popełnianego w obrocie gospodarczym [w:] Nauki penalne wobec problemów współczesnej przestępczości. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Andrzeja Gaberle, red. K. Krajewski, Warszawa 2007, s. 63 i n.). Jeżeli osoba, na którą sprawca oddziałuje w taki sposób, mylnie wyobrazi sobie kierunek świadomości sprawcy co do jego zamiaru wykonania zobowiązania, mamy do czynienia z wprowadzeniem w błąd. Wyłączenie z klasy zachowań polegających na wprowadzeniu w błąd zapewnienia co do zdarzeń obiektywnie niepewnych służy przede wszystkim wyrzuceniu poza nawias oszustwa niekorzystnych rozporządzeń mieniem, które zostały wykonane w sposób sprzeczny z modelem racjonalnie postępującego człowieka, a najczęściej naiwnych, tj. takich, które zdecydowana większość uznałaby za trudne do uwierzenia (G. Łabuda [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021, art. 286).

Wyzyskanie błędu

Natomiast znamię wyzyskania błędu sprowadza się do sytuacji, kiedy rozporządzający mieniem przed rozpoczęciem przez sprawcę działań doprowadzających do takiego rozporządzenia pozostaje już w mylnym wyobrażeniu o rzeczywistości, będąc nieświadomy pewnych jej relewantnych elementów. Sprawca nie jest czynnikiem, który wywołał po stronie pokrzywdzonego błąd, a tylko tym, który błąd ów wykorzystuje. Wyzyskanie błędu najczęściej polega na nieczynieniu niczego dla wyprowadzenia podmiotu rozporządzającego mieniem z mylnego wyobrażenia o rzeczywistości, może jednak polegać na podejmowaniu jakichś zabiegów w takim celu, tyle że nieskutecznych (por. w tej mierze postanowienie SN z 2.12.2002 r., sygn. akt IV KKN 135/00, gdzie mowa o niekorygowaniu przez sprawcę błędu).

Natomiast jeżeli chodzi o ostatnią przesłankę, tj. o niezdolność do należytego pojmowania przedsiębranego działania, to należy wskazać, że wynika ona z różnych czynników, najczęściej o charakterze endogennym. W grę wchodzi choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe, alkoholizm, narkomania, nikłe doświadczenie życiowe, niedostateczna socjalizacja. W skomplikowanych relacjach socjalnych, stanowiących przykładowo przedmiot regulacji prawa handlowego (cywilnego), bankowego lub prawa papierów wartościowych, dla przyjęcia niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania niekoniecznie musi występować po stronie pokrzywdzonego jakaś anomalia (czego przykładem może być sprawa tzw. kredytów frankowych: mało który kredytobiorca pojmował, że nie idzie wcale o spłatę kredytu we franku szwajcarskim, a jedynie w złotym). Często bowiem osoby w pełni zdrowe i zsocjalizowane nie potrafią zrozumieć znaczenia wykonywanych przez siebie czynności konwencjonalnych.

Przestępstwo oszustwa z art. 286 § 1 jest przestępstwem znamiennym, tj. skutkiem w postaci niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Przez rozporządzenie mieniem należy rozumieć dokonanie dyspozycji majątkowej, wyrazem której jest polepszenie sytuacji majątkowej sprawcy lub innego podmiotu kosztem pokrzywdzonego (T. Oczkowski, Oszustwo..., s. 61 i 63). Chodzi przede wszystkim o przeniesienie, obciążenie, ograniczenie lub zniesienie prawa majątkowego (M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas [w:] Kodeks karny..., t. 3, red. A. Zoll, 2017, s. 296).

Kara za oszustwa internetowe

Przestępstwo to jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Kodeks karny wyróżnia dwie instytucje: przedawnienie karalności (art. 101 K.k.) i przedawnienie wykonania kary (art. 103 K.k.). Pierwsza ma zastosowanie wówczas, gdy nie wszczęto wobec Pani postępowania przygotowawczego, a druga wówczas, gdy zapadł wyrok. Jeżeli chodzi o początek biegu przedawnienia karalności przestępstwa, to rozpoczyna się on od dnia popełnienia czynu zabronionego (zgodnie z art. 6 Kodeksu karnego). W przypadku kiedy przedawnienie już minie, to wówczas nie można wszcząć postępowania karnego, a jeżeli postępowanie by się toczyło, to należy je umorzyć. Ustawodawca uzależnił okres przedawnienia karalności od tzw. wagi przestępstwa. Oszustwo to występek, a zatem okres przedawnienia karalności wynosi 15 lat – zgodnie z art. 101 § 1 pkt. 2a.

Co może Pani zrobić, to zgłosić się do prokuratora w celu dobrowolnego poddania się karze, a także opisania swojej aktualnej sytuacji w zakresie możliwości odbycia kary. Jeżeli nie była Pani wcześniej karana, to proszę złożyć wniosek o warunkowe zawieszenie wykonania kary.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.