Groźby w internecie – jak zabezpieczyć dowody i zgłosić sprawę?

Kiedy groźby w internecie są przestępstwem?

Zgodnie z art. 190 § 1 Kodeksu karnego przestępstwem może być grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę jej spełnienia. Nie ma znaczenia, czy została wypowiedziana osobiście, wysłana SMS-em, czy przekazana przez komunikator internetowy.

Do oceny odpowiedzialności karnej znaczenie mają trzy podstawowe elementy:

• Treść wypowiedzi – musi chodzić o zapowiedź popełnienia przestępstwa, np. pobicia, zabójstwa albo zniszczenia mienia.
• Rzeczywista obawa – zagrożona osoba musi faktycznie obawiać się spełnienia groźby.
• Uzasadnienie obawy – okoliczności sprawy powinny przemawiać za tym, że obawa nie jest całkowicie bezpodstawna.

Znaczenie mogą mieć wcześniejsze zachowania nadawcy, znajomość adresu pokrzywdzonego, historia konfliktu, wielokrotne wysyłanie wiadomości oraz inne okoliczności zwiększające wiarygodność zagrożenia.

Nie każda obraźliwa wiadomość jest groźbą karalną. Wyzwiska, nieprzyjemne komentarze czy zapowiedź skorzystania z legalnych środków prawnych nie oznaczają automatycznie popełnienia przestępstwa z art. 190 Kodeksu karnego.

Groźby internetowe mogą być również kontynuacją konfliktu między osobami znającymi się osobiście. Szczególną sytuację opisuje poradnik dotyczący groźby od sąsiada.

Jak zabezpieczyć dowody gróźb przez internet?

Dowody elektroniczne mogą szybko zniknąć. Sprawca może usunąć wiadomość, zamknąć profil albo zmienić nazwę użytkownika. Dlatego najlepiej zabezpieczyć korespondencję natychmiast po otrzymaniu groźby, zanim zgłosisz konto administratorowi portalu.

Zrzuty ekranu wiadomości

Wykonaj zrzuty ekranu pokazujące nie tylko samą groźbę, lecz także nazwę profilu nadawcy, datę, godzinę oraz fragmenty wcześniejszej rozmowy. Jeżeli konwersacja jest długa, przygotuj kilka następujących po sobie zrzutów.

Przestrzegaj następujących zasad:

• Nie zmieniaj oryginalnej treści wiadomości.
• Nie usuwaj fragmentów rozmowy potrzebnych do zrozumienia kontekstu.
• Zachowaj oryginalne pliki zrzutów ekranu.
• Nie dopisuj komentarzy ani oznaczeń bezpośrednio na jedynych kopiach dowodów.
• Przygotuj kopię materiałów w bezpiecznym miejscu.

Sam zrzut ekranu nie zawsze wystarczy do ustalenia autora wiadomości. Z tego powodu zachowaj oryginalną korespondencję w komunikatorze, jeśli jest to możliwe.

Historia rozmów i dane nadawcy

Oprócz zrzutów ekranu zabezpiecz:

• pełny adres internetowy profilu sprawcy,
• nazwę użytkownika oraz identyfikator konta, jeśli jest dostępny,
• oryginalne pliki dźwiękowe, zdjęcia i nagrania,
• pełne nagłówki techniczne wiadomości e-mail,
• historię wcześniejszych kontaktów,
• dane osób, które widziały groźby lub znają okoliczności konfliktu.

Jeśli komunikator umożliwia eksport całej rozmowy, warto przygotować taki plik. W przypadku publicznych komentarzy zapisz również adres URL wpisu oraz datę jego opublikowania.

Czy można wykorzystać nagranie ekranu?

Tak. Nagranie ekranu może pomóc udokumentować przebieg rozmowy, treść transmisji na żywo albo wiadomości, które po otwarciu automatycznie znikają. Materiał powinien przedstawiać zdarzenie w sposób możliwie kompletny i niezmieniony.

W sprawach szczególnie skomplikowanych można rozważyć notarialne udokumentowanie treści dostępnych na stronie internetowej. Nie jest to jednak obowiązkowe ani nie gwarantuje ustalenia sprawcy.

Jak zgłosić groźby internetowe na Policję lub do prokuratury?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa możesz złożyć w jednostce Policji albo w prokuraturze. Nie trzeba samodzielnie ustalać właściwej miejscowo jednostki ani prawdziwej tożsamości sprawcy. Jeżeli zawiadomienie trafi do niewłaściwego organu, sprawa może zostać przekazana zgodnie z zasadami właściwości.

Zawiadomienie można złożyć pisemnie albo ustnie do protokołu. Przy zgłoszeniu ustnym sprawdź treść protokołu przed jego podpisaniem.

Co powinno zawierać zawiadomienie o groźbach?

W piśmie przedstaw najważniejsze okoliczności w kolejności chronologicznej:

1. Dane osobowe pokrzywdzonego oraz adres do korespondencji.
2. Datę, godzinę i miejsce otrzymania wiadomości, w tym nazwę komunikatora lub portalu.
3. Dokładne brzmienie gróźb.
4. Dane nadawcy albo identyfikator jego profilu.
5. Opis przyczyn, dla których groźby wzbudziły rzeczywistą i uzasadnioną obawę.
6. Informacje o wcześniejszych zachowaniach sprawcy.
7. Wskazanie załączonych dowodów oraz danych świadków.
8. Wniosek o ściganie sprawcy, jeżeli sprawa dotyczy przestępstwa ściganego na wniosek.

W przypadku gróźb z art. 190 Kodeksu karnego można zamieścić zdanie: „Wnoszę o ściganie sprawcy gróźb karalnych kierowanych wobec mnie za pośrednictwem internetu”.

Nie musisz samodzielnie ustalać ostatecznej kwalifikacji prawnej. Obowiązkiem organów prowadzących postępowanie jest dokonanie oceny prawnej opisanych zachowań.

Jeżeli sprawca kierował także groźby telefonicznie, warto połączyć informacje o obu formach kontaktu. Osobne wskazówki zawiera artykuł telefon z groźbami karalnymi.

Czy można zgłosić groźby z anonimowego lub fałszywego konta?

Tak. Brak wiedzy o prawdziwym nazwisku nadawcy nie uniemożliwia zgłoszenia przestępstwa. Organy ścigania mogą podejmować zgodne z prawem czynności zmierzające do ustalenia właściciela konta oraz osoby, która faktycznie wysłała wiadomości.

Znaczenie mogą mieć informacje rejestracyjne konta, dane logowań, adresy IP, zabezpieczone urządzenia oraz inne dowody elektroniczne. Uzyskanie takich danych zależy jednak od podstaw prawnych, możliwości technicznych oraz tego, czy dostawca usługi nadal je przechowuje.

Sam adres IP nie zawsze jednoznacznie wskazuje sprawcę. Z jednego łącza internetowego może korzystać kilka osób, a konto mogło zostać przejęte przez kogoś innego.

Co zrobić, gdy sprawca usunął wiadomości?

Sprawdź, czy zachowały się powiadomienia, kopie zapasowe, wiadomości e-mail albo wcześniejsze zrzuty ekranu. Poinformuj Policję, kiedy wiadomości były widoczne i kiedy zostały usunięte.

Brak oryginalnej wiadomości nie musi automatycznie uniemożliwiać prowadzenia postępowania. Pozostałe materiały mogą zostać ocenione łącznie z zeznaniami świadków oraz innymi dowodami.

Jednorazowa groźba a uporczywe nękanie w internecie

Do popełnienia przestępstwa groźby karalnej z art. 190 Kodeksu karnego może wystarczyć jedna wiadomość, jeżeli spełnia wszystkie ustawowe przesłanki. Nie jest wymagane wielokrotne powtarzanie gróźb.

Odrębne przestępstwo stanowi uporczywe nękanie określone w art. 190a § 1 Kodeksu karnego. W tym przypadku znaczenie mają uporczywość zachowania oraz skutki wskazane w przepisie, takie jak wzbudzenie uzasadnionego okolicznościami poczucia zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotne naruszenie prywatności.

Wielokrotne niechciane wiadomości, zakładanie kolejnych profili po zablokowaniu, śledzenie aktywności internetowej i publikowanie prywatnych informacji mogą stanowić elementy takiego zachowania. Nie każda seria wiadomości automatycznie oznacza jednak stalking.

Jeżeli konflikt przerodził się w przemoc fizyczną, konieczne może być zabezpieczenie innych dowodów, w tym dokumentacji medycznej. Pomocny może być poradnik dotyczący naruszenia nietykalności bez świadków.

Co dzieje się po zawiadomieniu o groźbach?

Po otrzymaniu zawiadomienia organ ocenia, czy zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania przygotowawczego. W razie potrzeby może przeprowadzić czynności sprawdzające, a następnie wydać postanowienie o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania.

W toku postępowania możliwe są przesłuchania świadków, zabezpieczanie urządzeń i danych elektronicznych oraz czynności służące ustaleniu sprawcy. Nie każde zawiadomienie prowadzi do przedstawienia zarzutów lub skierowania aktu oskarżenia.

Jak długo trzeba czekać na decyzję?

Art. 307 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje, że w przypadku prowadzenia czynności sprawdzających postanowienie o wszczęciu albo odmowie wszczęcia śledztwa powinno zostać wydane najpóźniej w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia.

Jeżeli osoba zawiadamiająca nie zostanie w ciągu sześciu tygodni powiadomiona o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania, może skorzystać ze szczególnego zażalenia przewidzianego w art. 306 § 3 Kodeksu postępowania karnego. Nie oznacza to, że całe postępowanie karne musi zakończyć się w sześć tygodni.

Czy można zaskarżyć odmowę wszczęcia lub umorzenie?

Pokrzywdzonemu co do zasady przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia oraz umorzeniu postępowania przygotowawczego. Termin na wniesienie zażalenia wynosi zasadniczo siedem dni od doręczenia postanowienia.

W zażaleniu można wskazać pominięte dowody, nieprzesłuchanych świadków, niewyjaśnione okoliczności oraz błędy w ocenie wiadomości. Szczegółowy sposób wniesienia środka zaskarżenia należy sprawdzić w pouczeniu dołączonym do decyzji.

Jakie kary grożą za groźby internetowe?

Za przestępstwo groźby karalnej z art. 190 § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności do trzech lat. Nie oznacza to automatycznie orzeczenia bezwzględnej kary więzienia. Rodzaj i wymiar reakcji karnej zależą od przepisów oraz okoliczności konkretnej sprawy.

Za uporczywe nękanie określone w art. 190a § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do ośmiu lat.

Jeżeli sprawca stosuje groźby w celu zmuszenia pokrzywdzonego do określonego zachowania albo uzyskania korzyści majątkowej, konieczne może być zbadanie również innych przepisów, w szczególności art. 191 lub art. 282 Kodeksu karnego. Kwalifikacja zależy od rzeczywistego zachowania sprawcy i jego zamiaru.

Pokrzywdzony może także informować organy o potrzebie ochrony przed dalszym kontaktem ze sprawcą. W przewidzianych prawem sytuacjach możliwe są odpowiednie zakazy kontaktowania się lub zbliżania, jednak samo zgłoszenie groźby nie powoduje ich automatycznego ustanowienia.

Jeżeli przestępstwo spowodowało szkodę lub krzywdę, w określonych przypadkach możliwe jest także żądanie naprawienia szkody lub zadośćuczynienia na zasadach określonych w art. 46 Kodeksu karnego.

Jak ochronić się przed kolejnymi groźbami?

Po zabezpieczeniu dowodów możesz zablokować nadawcę, zgłosić konto administratorowi platformy i zmienić ustawienia prywatności. Nie usuwaj jednak oryginalnej korespondencji, jeżeli może być potrzebna w postępowaniu.

Sprawdź zabezpieczenia swoich kont, włącz uwierzytelnianie wieloskładnikowe i ogranicz publiczną widoczność danych osobowych. Jeżeli podejrzewasz przejęcie konta, zmień hasła i sprawdź aktywne sesje logowania.

Jeżeli groźby towarzyszą wyłudzeniu pieniędzy lub konfliktowi po zakupie przez internet, zabezpiecz również potwierdzenia płatności i dokumentację transakcji. Odrębne zasady działania opisuje materiał oszustwo przez sklep internetowy.

Najczęstsze pytania o groźby w internecie

Czy można zgłosić groźby wysłane z zagranicy?

Tak. Możesz zawiadomić polskie organy ścigania również wtedy, gdy podejrzewasz, że nadawca przebywa za granicą. Możliwość prowadzenia sprawy na podstawie polskiego prawa zależy od zasad jurysdykcji karnej i okoliczności czynu. Uzyskanie danych od zagranicznego dostawcy usług może być trudniejsze.

Czy groźba w prywatnej wiadomości jest karalna?

Tak. Groźba nie musi być publiczna. Prywatna wiadomość może spełniać znamiona art. 190 Kodeksu karnego, jeżeli zawiera zapowiedź popełnienia przestępstwa i wywołuje uzasadnioną obawę jej spełnienia.

Czy wystarczy jeden zrzut ekranu?

Jeden zrzut może stanowić dowód, ale nie zawsze pozwoli ustalić jego autentyczność, kontekst i tożsamość autora. Dlatego dobrze zachować oryginalną wiadomość, szerszą historię rozmowy oraz dane profilu nadawcy.

Czy sprawca może uniknąć odpowiedzialności, twierdząc, że żartował?

Takie tłumaczenie samo w sobie nie wyłącza odpowiedzialności. Organ procesowy oceni rzeczywisty sens wypowiedzi, zamiar sprawcy oraz uzasadnienie obawy pokrzywdzonego. Nie każdy żart lub wypowiedź w emocjach spełnia jednak znamiona przestępstwa.

Czy po zgłoszeniu Policja musi zatrzymać sprawcę?

Nie. Zatrzymanie wymaga ustawowych przesłanek. Organy mogą najpierw przeprowadzać czynności dowodowe i ustalać tożsamość nadawcy. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer alarmowy 112.

Czy zgłoszenie gróźb jest płatne?

Nie. Złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na Policji lub w prokuraturze jest bezpłatne. Korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika jest odrębną kwestią i może wiązać się z kosztami.

Najważniejszym działaniem po otrzymaniu gróźb internetowych jest szybkie zabezpieczenie korespondencji i przedstawienie organom ścigania pełnego obrazu zdarzenia. W sprawach dotyczących art. 190 Kodeksu karnego trzeba również pamiętać o wyraźnym wniosku o ściganie. Ocena odpowiedzialności sprawcy zależy od treści gróźb, okoliczności ich przekazania oraz zgromadzonych dowodów.