Poszukiwany za niespłacone zobowiązania finansowe – co zrobić?

Czy za niespłacone zobowiązania można być poszukiwanym?

Za samą niewypłacalność lub brak środków na spłatę kredytu, pożyczki czy faktury co do zasady nie grozi odpowiedzialność karna. Dług cywilny powinien być dochodzony przez wierzyciela w postępowaniu cywilnym, egzekucyjnym albo upadłościowym.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy organy ścigania uznają, że już przy zaciąganiu zobowiązania doszło do wprowadzenia w błąd, wykorzystania cudzej pomyłki albo zatajenia istotnych informacji. Wtedy możliwą kwalifikacją jest odpowiedzialność za oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W wypadku mniejszej wagi możliwa jest łagodniejsza odpowiedzialność, a przy mieniu znacznej wartości kwalifikacja może być surowsza.

Kluczowe jest więc nie samo istnienie długu, lecz okoliczności jego powstania: zamiar w chwili zaciągania zobowiązania, sposób przedstawienia swojej sytuacji finansowej, dokumenty przekazane wierzycielowi, późniejsze zachowanie dłużnika oraz wysokość szkody.

Jak sprawdzić, czy faktycznie jest się poszukiwanym?

W pierwszej kolejności warto wejść na oficjalny serwis Policji z wykazem osób poszukiwanych: https://poszukiwani.policja.pl/. Tam można sprawdzić, czy widnieje Pani lub Pan w publicznie dostępnej bazie oraz jaka jednostka prowadzi poszukiwania.

Trzeba jednak pamiętać, że baza publiczna nie obejmuje każdej sprawy. Dane są publikowane tylko wtedy, gdy istnieje podstawa do ich ujawnienia. Dlatego samo niewidzenie w bazie nie wyklucza, że sąd, prokuratura albo Policja prowadzą czynności. W praktyce bezpieczniej jest ustalić sytuację przez obrońcę, który może skontaktować się z właściwą jednostką, sprawdzić sygnaturę i ustalić, czy chodzi o wezwanie, nakaz doprowadzenia, list gończy, tymczasowe aresztowanie, wyrok do wykonania albo europejski nakaz aresztowania.

W przypadku osoby mieszkającej za granicą szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy jest się poszukiwanym przed podróżą do Polski. Pozwala to ograniczyć ryzyko zatrzymania na lotnisku, granicy albo podczas kontroli drogowej.

Co zrobić, gdy widnieje się w bazie poszukiwanych?

Najgorszym rozwiązaniem jest ignorowanie sprawy. Jeżeli jest Pani lub Pan poszukiwany, należy ustalić przede wszystkim: jaka jednostka prowadzi sprawę, jaka jest sygnatura, jaki jest zarzut lub tytuł wykonawczy, czy wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, czy chodzi o wykonanie prawomocnej kary, a także czy sprawa została zgłoszona do systemów międzynarodowych.

W praktyce często zaczyna się od ustanowienia obrońcy w Polsce. Obrońca może skontaktować się z organem prowadzącym sprawę, ustalić aktualny etap postępowania i zaproponować sposób dobrowolnego stawiennictwa. W zależności od sytuacji można rozważyć wniosek o uchylenie lub zmianę tymczasowego aresztowania, wskazanie stałego adresu do doręczeń, poręczenie majątkowe, dozór Policji albo inne środki zapobiegawcze.

Jeżeli sprawa dotyczy niespłaconych zobowiązań, warto równolegle przygotować dokumenty finansowe: umowy kredytowe i pożyczkowe, korespondencję z wierzycielami, dowody częściowych spłat, propozycje ugody, potwierdzenia przelewów, informacje o dochodach oraz realny harmonogram spłaty.

Zatrzymanie, list gończy i europejski nakaz aresztowania

Jeżeli miejsce pobytu osoby podejrzanej lub oskarżonej nie jest znane, organy mogą zarządzić jej poszukiwanie. Jeżeli natomiast wobec osoby ukrywającej się wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, sąd lub prokurator może wydać list gończy. Po ujęciu osoba poszukiwana jest doprowadzana do sądu, który rozstrzyga, czy utrzymać, zmienić lub uchylić tymczasowe aresztowanie.

Jeżeli sprawa ma wymiar międzynarodowy, a osoba przebywa w innym państwie Unii Europejskiej, w poważniejszych przypadkach może pojawić się europejski nakaz aresztowania. Nie oznacza to, że ENA wydaje się automatycznie w każdej sprawie o długi. Znaczenie mają m.in. kwalifikacja czynu, grożąca lub orzeczona kara, interes wymiaru sprawiedliwości oraz etap sprawy.

Jeżeli jest Pani lub Pan poszukiwany, prędzej czy później nawet za granicą lub np. podczas powrotu do kraju może dojść do zatrzymania. Warto też sprawdzić przedawnienie sprawy karnej, ale nie należy zakładać go bez analizy akt. Dla oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego podstawowy termin przedawnienia karalności wynosi co do zasady 15 lat, a jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie, termin może ulec przedłużeniu o kolejne 10 lat. Inaczej liczy się przedawnienie wykonania już orzeczonej kary.

Ugoda z wierzycielami i naprawienie szkody

Jeżeli sprawa karna wynika z zarzutu oszustwa przy zaciąganiu zobowiązań, kontakt z wierzycielami może mieć duże znaczenie praktyczne. Pisemna ugoda, rozpoczęta spłata, przeprosiny pokrzywdzonego i naprawienie szkody mogą zostać uwzględnione przez prokuratora lub sąd przy ocenie postawy sprawcy.

Nie oznacza to jednak, że sama ugoda automatycznie kończy sprawę karną. W zależności od okoliczności może ułatwić rozmowę o łagodniejszym rozstrzygnięciu, skazaniu bez rozprawy na podstawie art. 335 Kodeksu postępowania karnego, dobrowolnym poddaniu się karze przed sądem na podstawie art. 387 Kodeksu postępowania karnego, warunkowym umorzeniu postępowania albo łagodniejszej karze. Każde z tych rozwiązań wymaga spełnienia konkretnych warunków i zgody właściwego organu.

Warto unikać obietnic bez pokrycia. Jeżeli dłużnik deklaruje spłatę, powinien przedstawić realny harmonogram i wykonywać go terminowo. Niedotrzymanie kolejnej ugody może pogorszyć ocenę jego wiarygodności.

Upadłość konsumencka a sprawa karna

Jeżeli zadłużenie jest tak wysokie, że nie da się go spłacić w normalnym trybie, można rozważyć upadłość konsumencką. Jest to postępowanie dla osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, która stała się niewypłacalna. Po ogłoszeniu upadłości majątek dłużnika co do zasady wchodzi do masy upadłości, sprawą zajmuje się syndyk, a sąd może ustalić plan spłaty wierzycieli albo w szczególnych przypadkach umorzyć zobowiązania bez planu spłaty.

Upadłość konsumencka nie jest jednak sposobem na uniknięcie odpowiedzialności karnej. Nie powoduje automatycznego umorzenia postępowania o oszustwo, nie uchyla listu gończego i nie zastępuje kontaktu z prokuraturą lub sądem. Może natomiast uporządkować zadłużenie cywilne i pokazać, że dłużnik realnie próbuje rozwiązać problem finansowy.

Co przygotować przed kontaktem z Policją, prokuraturą albo sądem?

Przed podjęciem kontaktu z organami warto przygotować komplet informacji: numer PESEL, ostatnie adresy zamieszkania, dane wierzycieli, kwoty zadłużenia, umowy i aneksy, wezwania do zapłaty, korespondencję, potwierdzenia spłat oraz dokumenty potwierdzające aktualne dochody. Jeżeli zna Pani lub Pan sygnaturę sprawy albo jednostkę prowadzącą poszukiwania, należy przekazać te dane obrońcy.

W sprawach prowadzonych zaocznie istotne jest także ustalenie, czy doręczenia były prawidłowe. Osoba mieszkająca za granicą mogła nie wiedzieć o terminach przesłuchań lub rozpraw, ale to trzeba wykazać dokumentami. Samo twierdzenie, że nie odbierało się korespondencji w Polsce, zwykle nie wystarczy.

FAQ

Czy za same długi można trafić do więzienia?

Co do zasady nie. Sam brak pieniędzy na spłatę długu jest sprawą cywilną. Odpowiedzialność karna może pojawić się wtedy, gdy dług powstał w wyniku oszustwa, wyłudzenia, fałszowania dokumentów albo innego czynu zabronionego.

Czy brak nazwiska w bazie Policji oznacza, że nie jestem poszukiwany?

Nie zawsze. Publiczna baza nie obejmuje wszystkich spraw i nie zastępuje ustalenia sytuacji w sądzie, prokuraturze lub Policji. W razie wątpliwości warto sprawdzić sprawę przez obrońcę.

Czy mogę zostać zatrzymany po powrocie do Polski?

Tak, jeżeli wydano nakaz zatrzymania, list gończy, postanowienie o tymczasowym aresztowaniu albo istnieje prawomocna kara do wykonania. Ryzyko jest szczególnie wysokie przy kontroli granicznej, lotniskowej lub policyjnej.

Czy spłata długu usuwa zarzut oszustwa?

Nie automatycznie. Spłata lub ugoda może mieć bardzo duże znaczenie dla oceny sprawy, kary i rozmów procesowych, ale o zakończeniu postępowania decydują prokurator albo sąd.

Czy można dobrowolnie poddać się karze?

W wielu sprawach tak, ale zależy to od okoliczności, stanowiska prokuratora, pokrzywdzonego i sądu. W praktyce znaczenie ma przyznanie się, naprawienie szkody, postawa oskarżonego i to, czy proponowana kara realizuje cele postępowania.

Czy upadłość konsumencka kończy postępowanie karne?

Nie. Upadłość może pomóc uporządkować długi cywilne, ale nie uchyla odpowiedzialności karnej, listu gończego ani obowiązku stawienia się przed organami.

Podsumowanie

Osoba mieszkająca za granicą, która dowiaduje się, że jest poszukiwana w Polsce w związku z niespłaconymi zobowiązaniami, powinna najpierw ustalić rzeczywistą podstawę poszukiwań. Może chodzić o postępowanie przygotowawcze, zarzut oszustwa, nakaz doprowadzenia, list gończy, wykonanie wyroku albo europejski nakaz aresztowania.

Najbezpieczniejsza ścieżka to szybkie zebranie dokumentów, sprawdzenie akt przez obrońcę, przygotowanie dobrowolnego kontaktu z organami i równoległe porządkowanie zadłużenia. Ugoda z wierzycielami, spłata szkody i upadłość konsumencka mogą pomóc, ale każda z tych czynności ma inne skutki i nie zastępuje obrony w sprawie karnej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 286, art. 101 i art. 102.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 278-280, art. 335, art. 387 oraz art. 607a-607b.

3. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe - Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535.

4. Oficjalny serwis Policji: Poszukiwani.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.