Nieodebrana paczka z nielegalnymi substancjami a wezwanie do prokuratury

W opisanej sytuacji pierwszym krokiem jest ustalenie, w jakim charakterze dana osoba została wezwana do prokuratury: jako świadek, podejrzany czy osoba, której dopiero mają zostać przedstawione zarzuty. Od tego zależą prawa procesowe, sposób przesłuchania i zakres ryzyka.

Jeżeli wezwanie dotyczy sprawy związanej z paczką zawierającą środki odurzające, substancje psychotropowe albo nowe substancje psychoaktywne, nie należy zakładać, że samo nieodebranie przesyłki kończy sprawę. Organy ścigania zwykle badają korespondencję z nadawcą, dane odbiorcy, płatności, historię zamówień, dane z urządzeń elektronicznych, dokumenty przewozowe, monitoring oraz wyniki badań zabezpieczonej substancji.

Jaki zarzut może pojawić się przy paczce z nielegalną substancją?

Jeżeli wezwanie wskazuje na art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, prokuratura może zakładać, że sprawa dotyczy posiadania środka odurzającego lub substancji psychotropowej. Zgodnie z art. 62 ust. 1 tej ustawy:

„Kto, wbrew przepisom ustawy, posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

Przy znacznej ilości zastosowanie może mieć art. 62 ust. 2:

„Jeżeli przedmiotem czynu, o którym mowa w ust. 1, jest znaczna ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.”

W sprawach dotyczących przesyłek z innego państwa Unii Europejskiej sama kwalifikacja z art. 62 nie zawsze wyczerpuje problem. Jeżeli organ uzna, że doszło do sprowadzenia substancji z Niemiec do Polski, może rozważać także art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, dotyczący m.in. przywozu, przewozu i wewnątrzwspólnotowego nabycia. Przepis ten przewiduje karę grzywny i pozbawienia wolności do lat 5, a w przypadku znacznej ilości albo działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej — grzywnę i karę pozbawienia wolności od 3 do 20 lat.

Jeżeli paczka została zatrzymana przed doręczeniem, znaczenie może mieć również to, czy organ będzie traktował zachowanie jako dokonanie, usiłowanie czy przygotowanie. Tego nie da się ocenić bez akt, wyników badań substancji oraz dowodów dotyczących zamówienia.

Czy legalność substancji w Niemczech ma znaczenie?

Co do zasady nie. Odpowiedzialność za czyn popełniany na terytorium Polski albo za sprowadzenie substancji do Polski ocenia się według polskich przepisów. Jeżeli dana substancja jest dopuszczona w innym państwie, ale w Polsce znajduje się w wykazach środków odurzających, substancji psychotropowych albo nowych substancji psychoaktywnych, argument o jej legalności za granicą nie usuwa automatycznie odpowiedzialności.

Może mieć natomiast znaczenie dla oceny świadomości sprawcy, zamiaru i stopnia winy. Inaczej wygląda sytuacja osoby, która w dobrej wierze zamówiła produkt opisany jako legalny suplement, a inaczej osoby, która znała skład substancji, ukrywała zamówienie, płaciła w sposób utrudniający identyfikację albo wcześniej sprowadzała podobne produkty.

Nieodebranie paczki a odpowiedzialność karna

Nieodebranie paczki może być ważnym elementem obrony, ale samo w sobie nie przesądza wyniku sprawy. Prokuratura będzie ustalać, czy osoba wezwana:

• złożyła zamówienie i podała swoje dane jako odbiorcy,
• zapłaciła za substancję albo kontaktowała się z nadawcą,
• wiedziała, co znajduje się w paczce,
• miała zamiar objąć przesyłkę w posiadanie,
• zamawiała podobne substancje wcześniej,
• działała wyłącznie na własny użytek czy w celu dalszego udzielania lub sprzedaży.

Jeżeli w paczce znajdowały się dane odbiorcy, rachunek, potwierdzenie płatności lub korespondencja, organy ścigania mogą uznać to za istotny dowód. Nie oznacza to jeszcze automatycznego skazania, ale oznacza, że wyjaśnienia powinny być przygotowane dopiero po analizie zarzutów i możliwych dowodów.

Znaczna ilość substancji — co to oznacza?

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie podaje jednej tabeli, która automatycznie wskazuje, kiedy ilość jest „znaczna”. Ocena zależy od rodzaju substancji, jej masy, stężenia, liczby możliwych porcji, przeznaczenia oraz całokształtu dowodów. W praktyce duże znaczenie ma opinia biegłego z zakresu badań chemicznych lub toksykologicznych.

Jeżeli prokuratura powołuje się na znaczną ilość, sprawa jest poważniejsza, bo zagrożenie karą jest wyższe. Nie warto jednak przyjmować tego założenia bez sprawdzenia, co dokładnie zabezpieczono, jaki był wynik badań i czy ilość rzeczywiście spełnia kryteria przyjmowane w praktyce sądowej.

Art. 12 Kodeksu karnego, czyli kilka zamówień jako jeden czyn

Jeżeli w sprawie pojawia się art. 12 § 1 Kodeksu karnego, organ może zakładać, że doszło do kilku zachowań podjętych w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru. Przepis ten stanowi:

„Dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, uważa się za jeden czyn zabroniony; jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, warunkiem uznania wielości zachowań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego.”

W praktyce oznacza to, że prokuratura może analizować nie jedną paczkę, lecz całą historię zamówień. Znaczenie mogą mieć przelewy, wiadomości, numery przesyłek, adresy dostawy i dane z telefonu lub komputera.

Jak zachować się przed przesłuchaniem w prokuraturze?

Najważniejsze jest ustalenie statusu procesowego. Podejrzany składa wyjaśnienia, a świadek składa zeznania. To nie jest tylko różnica językowa — każda z tych ról daje inne prawa i obowiązki.

Podejrzany ma prawo składać wyjaśnienia, ale może też odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania bez podawania powodów. Przed pierwszym przesłuchaniem powinien zostać pouczony o swoich prawach, w tym o prawie do obrońcy. Dlatego niezależnie od linii obrony, kluczowe jest przygotowanie do przesłuchania przed prokuratorem.

Nie należy składać wyjaśnień „na próbę” ani zgadywać, jakie dowody ma prokuratura. Jeżeli sprawa jest poważna, warto przed przesłuchaniem skorzystać z pomocy obrońcy, który może ustalić, czy możliwy jest wgląd w akta, przygotować do czynności i uczestniczyć w przesłuchaniu.

Nie wolno niszczyć telefonu, usuwać korespondencji, nakłaniać innych osób do określonych zeznań ani tworzyć dokumentów na potrzeby obrony. Takie działania mogą pogorszyć sytuację i prowadzić do kolejnych zarzutów.

Przeszukanie, telefon i zabezpieczenie dowodów

W sprawach z art. 62 lub art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii często dochodzi do przeszukania mieszkania, gabinetu, samochodu albo zabezpieczenia telefonu i komputera. Przy takim postępowaniu typowo pojawia się pytanie o przeszukanie i jego granice, zwłaszcza gdy mieszkanie zajmuje kilka osób albo rzeczy nie należą wyłącznie do osoby podejrzanej.

W czasie przeszukania warto żądać protokołu, zwracać uwagę na dokładny opis zabezpieczanych przedmiotów i zgłaszać uwagi do protokołu, jeżeli opis czynności jest niepełny. Nie należy utrudniać czynności, ale można korzystać z przysługujących praw, w tym prawa do obecności przy przeszukaniu i żądania doręczenia postanowienia albo zatwierdzenia przeszukania, jeżeli czynność była pilna.

Recepty na leki odurzające lub psychotropowe

Osobnym problemem jest wystawianie recept na leki zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe. Lekarz może ordynować leki dopuszczone do obrotu w Polsce, ale musi działać na podstawie wskazań medycznych, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, przepisami o receptach i zasadami prowadzenia dokumentacji medycznej.

Recepta „pro auctore” dotyczy recepty wystawianej dla siebie, a „pro familiae” — dla osób z ustawowo określonego kręgu najbliższych. Zwykły znajomy co do zasady nie jest osobą „pro familiae”, chyba że spełnia kryteria przewidziane w przepisach, np. jest osobą pozostającą we wspólnym pożyciu. Wystawienie recepty dla znajomego wymaga więc szczególnej ostrożności i realnej podstawy medycznej.

Od 1 listopada 2023 r. recepty na określone środki odurzające lub substancje psychotropowe zasadniczo muszą być wystawiane w postaci elektronicznej. Termin realizacji takich recept wynosi 30 dni, a recepty na te środki nie wystawia się z odroczoną datą realizacji „od dnia”. Lekarz przed wystawieniem recepty powinien zweryfikować historię recept pacjenta, chyba że przepisy przewidują wyjątek, oraz odnotować istotne okoliczności w dokumentacji medycznej.

Jeżeli recepty były wystawiane bez badania, bez rozpoznania, bez dokumentacji albo z nieprawdziwym opisem stanu zdrowia, ryzyko nie ogranicza się do kontroli administracyjnej. W zależności od ustaleń mogą pojawić się zarzuty z art. 271 Kodeksu karnego, czyli poświadczenia nieprawdy w dokumencie. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność osoby uprawnionej do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne.

W przypadku zawodów medycznych istotne są także skutki zawodowe, w tym odpowiedzialność przed organami samorządu lekarskiego, konsekwencje u pracodawcy oraz ryzyko związane z utratą pracy w służbie zdrowia. Nie każdy zarzut oznacza automatyczną utratę pracy, ale prawomocne skazanie za przestępstwo umyślne może mieć poważne znaczenie dla dalszego wykonywania zawodu.

Co może grozić oprócz kary pozbawienia wolności?

W sprawach narkotykowych sąd może orzec przepadek zabezpieczonych środków, substancji i przedmiotów związanych z przestępstwem. W razie skazania za niektóre przestępstwa z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, w tym z art. 55 i art. 62 ust. 1 lub 2, sąd orzeka także świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości od 1000 zł do 60 000 zł.

Możliwe są również inne konsekwencje: dozór Policji, poręczenie majątkowe, zakaz opuszczania kraju, zatrzymanie paszportu, zabezpieczenie majątkowe, a w razie skazania — wpis w Krajowym Rejestrze Karnym. Przy lekarzu dochodzą skutki zawodowe i reputacyjne.

Kiedy możliwe jest łagodniejsze zakończenie sprawy?

Przy posiadaniu nieznacznej ilości środka przeznaczonego na własny użytek możliwe jest umorzenie postępowania na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, jeżeli orzeczenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności czynu i stopień społecznej szkodliwości. Nie jest to jednak rozwiązanie automatyczne.

Art. 62a nie dotyczy znacznej ilości i nie rozwiązuje wszystkich problemów związanych ze sprowadzeniem substancji z zagranicy. Jeżeli sprawa dotyczy wewnątrzwspólnotowego nabycia, większej ilości, kilku zamówień albo podejrzenia działania w celu osiągnięcia korzyści, szanse na proste umorzenie są znacznie mniejsze.

FAQ

Czy skoro nie odebrałem paczki, to nie odpowiadam karnie?

Nie można tego założyć automatycznie. Nieodebranie paczki może pomóc w obronie, ale prokuratura będzie badać, czy zamówienie zostało złożone świadomie, czy zostało opłacone i czy zamawiający miał zamiar objąć substancję w posiadanie.

Czy mogę odmówić składania wyjaśnień w prokuraturze?

Jeżeli jesteś podejrzanym, masz prawo odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania. Nie musisz podawać powodów. Przed przesłuchaniem powinieneś zostać pouczony o prawach, w tym o prawie do obrońcy.

Czy świadek też może odmówić odpowiedzi?

Świadek co do zasady ma obowiązek stawić się i zeznawać, ale może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną. Jeżeli realnie grozi przedstawienie zarzutów, warto skonsultować sytuację przed przesłuchaniem.

Czy art. 62a zawsze pozwala umorzyć sprawę?

Nie. Art. 62a dotyczy nieznacznej ilości środka przeznaczonego na własny użytek i tylko określonych przypadków. Nie jest automatyczny, nie obejmuje znacznej ilości i nie musi mieć zastosowania przy sprowadzaniu substancji z zagranicy.

Czy lekarz może wystawić receptę na lek psychotropowy sobie?

Może, ale tylko zgodnie z przepisami, wskazaniami medycznymi i obowiązkiem dokumentowania. Recepta „pro auctore” nie oznacza dowolności. Przy lekach odurzających i psychotropowych obowiązują dodatkowe wymogi, w tym szczególne zasady e-recept i weryfikacji historii recept.

Czy wystawienie recepty znajomemu jest traktowane jak „pro familiae”?

Co do zasady nie. „Pro familiae” dotyczy ustawowo określonego kręgu osób najbliższych. Sam fakt znajomości nie wystarcza. Jeżeli recepta została wystawiona bez podstaw medycznych albo z nieprawdziwą dokumentacją, może to rodzić odpowiedzialność zawodową i karną.

Podsumowanie

Sprawa nieodebranej paczki z nielegalną substancją wymaga ostrożności, ponieważ prokuratura może analizować nie tylko samą przesyłkę, ale całą historię zamówień, płatności, korespondencji i wcześniejszych zachowań. Nie warto składać spontanicznych wyjaśnień bez wiedzy o dowodach.

Jeżeli dodatkowo pojawia się wątek recept na leki odurzające lub psychotropowe, sytuacja staje się bardziej złożona. W przypadku lekarza konsekwencje mogą obejmować nie tylko odpowiedzialność karną, lecz także odpowiedzialność zawodową i problemy w miejscu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii – ISAP.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – ISAP.

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – ISAP.

4. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty – ISAP.

5. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne – ISAP.

6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie recept – ISAP.

7. Komunikat Ministerstwa Zdrowia dotyczący recept na środki odurzające i substancje psychotropowe – gov.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.