- Za niezgodne z prawem działania lub zaniechania prokuratury odpowiedzialność może ponosić Skarb Państwa.
- W sprawach dotyczących utraty zabezpieczonych środków istotne jest wykazanie związku między błędem organu a realną możliwością odzyskania pieniędzy.
- Warto wykorzystać dostępne środki zaskarżenia, ponieważ mogą mieć znaczenie dowodowe w późniejszym procesie cywilnym.
- Roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa co do zasady przedawniają się po 3 latach od uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie odpowiedzialnej.
Odpowiedzialność Skarbu Państwa za błędy prokuratury
Jeżeli wskutek działań albo zaniechań prokuratury utraciła Pani możliwość odzyskania pieniędzy zabezpieczonych w toku postępowania karnego, można rozważyć dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa. Dotyczy to sytuacji, gdy organ ścigania np. zbyt wcześnie zwolnił zabezpieczenie rachunku bankowego, nie podjął terminowych czynności albo dopuścił do wypłaty środków przez sprawcę.
W opisanej sytuacji podstawowe znaczenie ma art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym Skarb Państwa odpowiada za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.
W praktyce trzeba jednak wykazać trzy elementy:
- niezgodne z prawem działanie albo zaniechanie organu,
- powstanie szkody majątkowej,
- związek przyczynowy między błędem organu a utratą możliwości odzyskania pieniędzy.
W sprawach dotyczących oszustw internetowych lub wyłudzeń często problemem jest ustalenie, czy środki faktycznie mogły zostać odzyskane, gdyby prokuratura działała prawidłowo. Im lepiej udokumentowana była blokada rachunku i możliwość zatrzymania pieniędzy, tym większe znaczenie dowodowe może mieć ta okoliczność.
Jeżeli była Pani ofiarą oszustwa internetowego lub przelewu na konto przestępcy, warto również zapoznać się z materiałem dotyczącym pierwotnego oszustwa i utraty środków.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Czy warto składać zażalenie na decyzję prokuratury?
Tak — nawet jeżeli szanse na zmianę stanowiska prokuratury wydają się niewielkie, wykorzystanie środków zaskarżenia może mieć duże znaczenie dowodowe w późniejszym procesie przeciwko Skarbowi Państwa.
Zażalenie może pomóc:
- wykazać, że od początku kwestionowała Pani działania organów,
- ustalić oficjalne stanowisko prokuratury,
- uzyskać dostęp do argumentacji dotyczącej zwolnienia środków,
- zgromadzić dokumentację przydatną w sprawie cywilnej.
W praktyce sądy cywilne często analizują wcześniejsze działania procesowe pokrzywdzonego. Brak reakcji na decyzje organów ścigania bywa później wykorzystywany przez stronę przeciwną jako argument, że pokrzywdzony nie kwestionował wcześniej sposobu prowadzenia sprawy.
Jakie dowody mogą być potrzebne?
W sprawie o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Państwa kluczowe znaczenie mają dowody potwierdzające, że środki były realnie możliwe do odzyskania.
Najczęściej są to:
- postanowienia o zabezpieczeniu środków na rachunku,
- korespondencja z prokuraturą lub policją,
- informacje bankowe dotyczące blokady i zwolnienia środków,
- akta postępowania karnego,
- potwierdzenia przelewów,
- dokumentacja dotycząca szkody.
Jeżeli konto sprawcy zostało zablokowane, ale środki mimo tego zostały wypłacone albo przetransferowane dalej, warto również przeanalizować możliwości związane z dochodzeniem środków od oszusta.
Przedawnienie roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa
Roszczenia odszkodowawcze przeciwko Skarbowi Państwa co do zasady przedawniają się zgodnie z art. 442(1) Kodeksu cywilnego.
Najczęściej termin wynosi:
- 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej,
- nie więcej niż 10 lat od zdarzenia wywołującego szkodę.
W konkretnych sprawach ustalenie początku biegu terminu może być jednak sporne. Czasami szkoda ujawnia się dopiero po zakończeniu postępowania karnego albo po uzyskaniu informacji o wypłacie środków przez sprawcę.
Kiedy szanse na odszkodowanie są większe?
Największe szanse na skuteczne dochodzenie roszczeń pojawiają się wtedy, gdy:
- na rachunku rzeczywiście znajdowały się zabezpieczone środki,
- organ miał możliwość dalszego zabezpieczenia pieniędzy,
- zwolnienie środków nastąpiło bez dostatecznych podstaw,
- istnieją dokumenty potwierdzające zaniedbania lub opóźnienia.
Trzeba jednak pamiętać, że każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Sam fakt umorzenia postępowania albo nieskuteczności działań prokuratury nie zawsze oznacza automatyczną odpowiedzialność Skarbu Państwa.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, kiedy działania lub zaniechania organów ścigania mogą mieć wpływ na możliwość odzyskania pieniędzy po oszustwie.
Pani Katarzyna przelała 28 tys. zł za rzekomy zakup maszyny budowlanej. Po zgłoszeniu sprawy bank zablokował środki na rachunku odbiorcy, jednak kilka dni później zabezpieczenie zostało uchylone. Sprawca natychmiast wypłacił pieniądze. W toku późniejszego postępowania cywilnego kluczowe znaczenie miały dokumenty potwierdzające wcześniejszą blokadę rachunku.
Pan Tomasz został oszukany podczas sprzedaży elektroniki przez internet. Policja ustaliła rachunek sprawcy, ale wniosek o zabezpieczenie środków został skierowany z opóźnieniem. W międzyczasie pieniądze zostały przelane za granicę. W sprawie analizowano, czy wcześniejsze działania organów mogły realnie zapobiec utracie środków. W zbliżonych sprawach pomocny może być również tekst o tym, jak wygląda pozew zbiorowy oszustwie internetowym.
Pani Monika przez kilka miesięcy nie otrzymywała informacji o decyzjach procesowych dotyczących jej sprawy. Dopiero po czasie dowiedziała się, że zabezpieczone środki zostały zwrócone podejrzanemu. W toku postępowania odszkodowawczego istotne znaczenie miało wykazanie naruszenia obowiązków informacyjnych wobec pokrzywdzonej.
FAQ
Czy można pozwać prokuraturę za błędy w postępowaniu?
Formalnie pozew kieruje się przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez właściwą jednostkę organizacyjną, np. prokuraturę. Konieczne jest wykazanie bezprawności działania lub zaniechania oraz powstania szkody.
Czy samo umorzenie sprawy oznacza odpowiedzialność Skarbu Państwa?
Nie. Samo niezadowolenie z wyniku postępowania karnego zwykle nie wystarcza. Trzeba wykazać konkretne naruszenia procedur albo oczywiste zaniedbania organów.
Czy warto składać zażalenie, jeśli pieniądze już przepadły?
Tak, ponieważ może to pomóc w zgromadzeniu materiału dowodowego i wykazaniu, że od początku kwestionowała Pani działania organów ścigania.
Jak długo trwa sprawa przeciwko Skarbowi Państwa?
Postępowania odszkodowawcze bywają długie i często wymagają analizy akt postępowania karnego. W praktyce mogą trwać od kilkunastu miesięcy do kilku lat.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. – art. 77 ust. 1
3. Orzecznictwo dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa za wykonywanie władzy publicznej na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego.
