Oszustwo BLIK – co zrobić w pierwszych 24 godzinach?

Oszustwo BLIK – co zrobić w pierwszych 24 godzinach?

W pierwszej dobie nie warto czekać na odpowiedź oszusta ani próbować samodzielnie negocjować zwrotu. Priorytetem jest odcięcie możliwości wykonania kolejnych operacji, zgłoszenie zdarzenia bankowi i zachowanie materiału, który pozwoli odtworzyć przebieg oszustwa.

Pierwsze 15 minut: przerwij kontakt i zadzwoń do banku

Zakończ rozmowę z osobą, która prosiła o kod BLIK, przelew, instalację aplikacji, podanie danych logowania albo potwierdzenie operacji. Nie korzystaj z numeru telefonu ani linku otrzymanego od tej osoby. Skontaktuj się z bankiem kanałem wskazanym w aplikacji, na oficjalnej stronie banku albo na karcie płatniczej.

Powiedz konsultantowi, że chodzi o oszustwo i podaj możliwie dokładnie: godzinę zdarzenia, kwotę, rodzaj operacji oraz informację, czy sam wygenerowałeś kod BLIK, czy zatwierdzałeś transakcję w aplikacji, czy też ktoś przejął dostęp do rachunku. Poproś o sprawdzenie, czy operacja jest jeszcze w toku oraz jakie zabezpieczenia rachunku i bankowości elektronicznej należy natychmiast zastosować.

Jeżeli podałeś login, hasło, dane karty lub zainstalowałeś program do zdalnego pulpitu, poinformuj o tym bank od razu. W takiej sytuacji samo zgłoszenie pojedynczej płatności może nie wystarczyć, ponieważ sprawca może próbować wykonać kolejne operacje.

Pierwsza godzina: zabezpiecz dowody, zanim znikną

Nie kasuj korespondencji nawet wtedy, gdy zawiera kompromitujące lub emocjonalne treści. Zapisz cały ciąg zdarzeń, a nie tylko ostatni komunikat. Przydatne są zwłaszcza:

• zrzuty ekranu rozmowy i profilu, z którego kontaktował się sprawca,
• numer telefonu, adres e-mail, nazwa profilu, link do konta lub strony,
• SMS-y i powiadomienia z banku,
• potwierdzenie transakcji oraz informacje o kwocie, dacie, godzinie i odbiorcy albo wypłacie z bankomatu, jeżeli są widoczne,
• informacja o treści komunikatu wyświetlonego w aplikacji przy zatwierdzaniu operacji,
• historia połączeń i dane urządzenia, na którym wykonywano czynności.

Jeżeli podejrzewasz przejęcie telefonu lub komputera, odłącz podejrzane urządzenie od sieci, nie loguj się z niego ponownie do bankowości i zmień hasła z zaufanego urządzenia. Zacznij od poczty e-mail oraz kont, które mogą służyć do odzyskiwania dostępu do innych usług. Włącz uwierzytelnianie wieloskładnikowe tam, gdzie jest dostępne, i zakończ aktywne sesje.

Jeszcze tego samego dnia: reklamacja w banku i zawiadomienie o przestępstwie

Oprócz rozmowy z infolinią złóż reklamację w sposób pozwalający zachować jej treść i potwierdzenie złożenia. Nie opisuj zdarzenia skrótem „ktoś ukradł mi BLIK”. Wskaż po kolei, co zrobiłeś Ty, co zrobił sprawca i co było widoczne na ekranie aplikacji. Taki opis ma znaczenie przy późniejszej ocenie autoryzacji transakcji.

Następnie złóż zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w Policji albo prokuraturze. Zabierz lub dołącz zebrane materiały. Nie odkładaj zgłoszenia tylko dlatego, że nie znasz nazwiska sprawcy albo pieniądze zostały wypłacone natychmiast.

Czy bank ma obowiązek zwrócić pieniądze po oszustwie BLIK?

Odpowiedź zależy nie od samej nazwy „oszustwo BLIK”, lecz od tego, czy w rozumieniu ustawy o usługach płatniczych doszło do transakcji autoryzowanej czy nieautoryzowanej. To odrębna kwestia od odpowiedzialności karnej oszusta. Możliwe jest więc, że zachowanie sprawcy stanowi oszustwo, a jednocześnie bank i klient będą spierać się o to, czy konkretna operacja została przez klienta autoryzowana.

Kiedy transakcja może być nieautoryzowana?

Zgodnie z art. 40 ustawy o usługach płatniczych transakcję uważa się za autoryzowaną, jeżeli płatnik wyraził zgodę na jej wykonanie w sposób uzgodniony z dostawcą. Jeżeli użytkownik nie wyraził takiej zgody, zastosowanie mogą mieć przepisy o transakcji nieautoryzowanej.

Przy transakcji nieautoryzowanej dostawca co do zasady ma obowiązek zwrócić płatnikowi jej kwotę niezwłocznie, nie później niż do końca następnego dnia roboczego po stwierdzeniu transakcji lub otrzymaniu zgłoszenia. Ustawa przewiduje wyjątek dotyczący uzasadnionego i należycie udokumentowanego podejrzenia oszustwa ze strony płatnika, zgłoszonego właściwym organom.

Sam fakt, że bank zarejestrował użycie instrumentu płatniczego, nie wystarcza jeszcze do wykazania, że transakcja została autoryzowana albo że klient umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa naruszył swoje obowiązki. Z drugiej strony, gdy klient sam wygenerował kod BLIK i zatwierdził konkretną płatność po komunikacie oszusta, ocena może być bardziej złożona. Trzeba odtworzyć dokładny sposób inicjowania i potwierdzania operacji oraz zakres zgody wyrażonej przez klienta.

Użytkownik powinien zgłosić dostawcy nieautoryzowaną, niewykonaną lub nienależycie wykonaną transakcję niezwłocznie po jej stwierdzeniu. Ustawa przewiduje również maksymalny termin 13 miesięcy na takie zgłoszenie w typowym reżimie konsumenckim, ale w sprawie świeżego oszustwa nie ma powodu czekać: szybka reakcja zwiększa szansę na zablokowanie dalszych operacji i ułatwia odtworzenie dowodów.

Podstawa prawna i kwalifikacja sprawy

Przepisy, które najczęściej mają znaczenie

Typowy schemat wyłudzenia kodu BLIK może odpowiadać znamionom oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i doprowadza pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie go w błąd albo wykorzystanie błędu. Za ten czyn grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W niektórych stanach faktycznych znaczenie może mieć także art. 287 § 1 Kodeksu karnego dotyczący oszustwa komputerowego, zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Nie należy jednak automatycznie kwalifikować każdego wyłudzenia BLIK z obu przepisów. O kwalifikacji decyduje rzeczywisty sposób działania sprawcy.

Jeżeli chcesz szerzej poznać postępowanie po wyłudzeniu w sieci, zobacz materiał o tym, co zrobić po oszustwie internetowym. Gdy problem dotyczy zakupów i fałszywego sprzedawcy, odrębnie omawiamy oszustwo przez sklep internetowy.

Co Policja i prokurator będą ustalać?

W postępowaniu znaczenie ma przede wszystkim przebieg kontaktu ze sprawcą, sposób wprowadzenia w błąd, przepływ pieniędzy, dane użytych rachunków i urządzeń oraz to, kto wykonał poszczególne czynności w bankowości elektronicznej. Dlatego precyzyjna chronologia jest często cenniejsza niż ogólne stwierdzenie, że „pieniądze zniknęły”.

Organ może zabezpieczać dane od banku, operatorów i dostawców usług, ale pokrzywdzony powinien przekazać to, czym sam dysponuje. W zawiadomieniu można wskazać znane numery telefonów, adresy, nazwy profili, rachunki, identyfikatory transakcji i inne dane mogące pomóc w ustaleniu sprawcy.

Jakie dowody zabezpieczyć po oszustwie BLIK?

Najlepszy materiał dowodowy pozwala odtworzyć chronologię minuta po minucie. Nie ograniczaj się do jednego zrzutu ekranu. Zachowaj całą rozmowę oraz dane, które łączą kontakt oszusta z konkretną transakcją.

• Korespondencja: pełna rozmowa, wiadomości głosowe, e-maile i SMS-y.
• Dane kontaktowe: numer telefonu, adres e-mail, nazwa profilu, adres strony, link do konta.
• Dane bankowe: potwierdzenie transakcji, identyfikator, kwota, data i godzina, informacje o odbiorcy albo bankomacie, jeżeli bank je pokazuje.
• Ekran autoryzacji: zapisz, co aplikacja wyświetlała przed potwierdzeniem operacji, jeżeli pamiętasz lub masz zrzut ekranu.
• Dokumenty po zgłoszeniu: numer reklamacji, odpowiedź banku, potwierdzenie blokady, potwierdzenie zawiadomienia o przestępstwie i późniejsza korespondencja z organami.

Nie edytuj zrzutów ekranu i nie nadpisuj oryginalnych plików. Jeżeli przygotowujesz dodatkowe wersje z zaznaczeniami, zachowaj także oryginały.

Jak zgłosić oszustwo BLIK na Policję?

W zawiadomieniu opisz zdarzenie chronologicznie: kiedy i w jaki sposób sprawca nawiązał kontakt, za kogo się podawał, czego żądał, jakie dane lub kod przekazałeś, co zatwierdziłeś w aplikacji i kiedy zauważyłeś stratę. Podaj wysokość szkody oraz informację o kontakcie z bankiem.

Nie trzeba samodzielnie ustalać kwalifikacji prawnej ani znać danych sprawcy. Rolą pokrzywdzonego jest rzetelne opisanie faktów i przekazanie dowodów. Jeżeli po zgłoszeniu otrzymasz wezwanie na przesłuchanie, zabierz uporządkowane dokumenty i uzupełnij informacje, których nie podałeś wcześniej.

Jako pokrzywdzony możesz składać wnioski dowodowe i przekazywać nowe materiały pojawiające się w toku sprawy. Jeżeli otrzymasz postanowienie o odmowie wszczęcia albo umorzeniu postępowania, sprawdź pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia i terminie; jego długość i sposób wniesienia powinny wynikać z doręczonego pisma.

Co zrobić, jeżeli bank odmawia zwrotu?

Najpierw porównaj uzasadnienie odmowy z rzeczywistym przebiegiem zdarzenia. Sprawdź, czy bank wskazuje na autoryzację transakcji, naruszenie obowiązków przez klienta, umyślność albo rażące niedbalstwo. Samo stwierdzenie, że „użyto prawidłowego kodu lub urządzenia”, nie powinno zastępować analizy przesłanek wynikających z ustawy.

Jeżeli odpowiedź banku pomija istotne fakty, możesz wykorzystać tryb reklamacyjny przewidziany przez bank, a po wyczerpaniu reklamacji rozważyć dalsze środki, w tym postępowanie przed Rzecznikiem Finansowym lub dochodzenie roszczeń na drodze cywilnej. To, która droga jest zasadna, zależy od treści odpowiedzi banku, dokumentów i sposobu wykonania transakcji.

W korespondencji trzymaj się faktów. Nie zmieniaj opisu zdarzenia tylko po to, aby dopasować go do pojęcia „transakcja nieautoryzowana”. Niespójne wersje mogą osłabić wiarygodność zarówno w sporze z bankiem, jak i w postępowaniu karnym.

Jakie konsekwencje mogą grozić sprawcy?

Kara i obowiązek naprawienia szkody

Jeżeli czyn zostanie zakwalifikowany jako oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego, ustawowe zagrożenie wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Przy oszustwie komputerowym z art. 287 § 1 jest to od 3 miesięcy do 5 lat. Ostateczna kwalifikacja i kara zależą od ustalonego sposobu działania, roli sprawcy, wartości szkody i innych okoliczności sprawy.

W razie skazania pokrzywdzony może także dążyć do naprawienia szkody w postępowaniu karnym. Art. 46 Kodeksu karnego przewiduje możliwość orzeczenia obowiązku naprawienia szkody albo zadośćuczynienia; nie oznacza to jednak gwarancji faktycznego odzyskania pieniędzy, zwłaszcza gdy sprawca nie ma majątku lub środki zostały szybko wyprowadzone.

FAQ

Czy bank musi oddać pieniądze, jeżeli sam podałem kod BLIK?

Nie da się odpowiedzieć wyłącznie na podstawie faktu podania kodu. Trzeba ustalić, czy użytkownik wyraził zgodę na konkretną transakcję w sposób uzgodniony z bankiem, co dokładnie zatwierdził i jak przebiegała operacja. Oszustwo w rozumieniu prawa karnego i nieautoryzowana transakcja w rozumieniu ustawy o usługach płatniczych to dwa odrębne zagadnienia.

Czy płatność BLIK można po prostu cofnąć?

Nie ma uniwersalnego mechanizmu „anulowania” każdej zakończonej płatności lub wypłaty BLIK przez klienta. Mimo to trzeba zgłosić zdarzenie bankowi natychmiast, ponieważ bank może sprawdzić status operacji, zabezpieczyć rachunek i podjąć działania adekwatne do konkretnego typu transakcji.

Czy mogę zgłosić oszustwo, jeśli nie znam sprawcy?

Tak. Brak nazwiska sprawcy nie blokuje zawiadomienia. Przekaż wszystkie identyfikatory, którymi dysponujesz: numer telefonu, profil, adres e-mail, rachunek, identyfikator transakcji, linki i zrzuty ekranu.

Czy po oszustwie BLIK trzeba zastrzec PESEL?

Nie zawsze. Jeżeli sprawca otrzymał jedynie kod BLIK, zastrzeżenie PESEL nie jest automatycznym następstwem takiego zdarzenia. Jeżeli jednak przekazałeś także dane dokumentu tożsamości, numer PESEL lub komplet danych umożliwiających podszywanie się pod Ciebie, trzeba ocenić ryzyko kradzieży tożsamości i zastosować odpowiednie zabezpieczenia.

Co jeśli oszust pisał z przejętego konta znajomego?

Zachowaj rozmowę i dane profilu, ale skontaktuj się ze znajomym innym kanałem, aby potwierdzić przejęcie konta. Taka informacja może być istotna dla Policji. Nie wysyłaj kolejnych kodów ani pieniędzy nawet wtedy, gdy rozmowa z przejętego konta nadal wygląda wiarygodnie.

Co zrobić po pierwszej dobie?

Po wykonaniu pilnych czynności prowadź równolegle dwa tory: sprawę karną przeciwko sprawcy oraz sprawę z bankiem dotyczącą konkretnej transakcji. Zachowuj każdą odpowiedź, numer sprawy, potwierdzenie i nowy dowód. Jeżeli pojawią się kolejne nieznane operacje, zgłaszaj je bankowi od razu i uzupełniaj zawiadomienie organom ścigania.

Jeżeli bank odmawia zwrotu albo opis autoryzacji jest sporny, nie oceniaj sprawy tylko na podstawie samego kodu BLIK. Największe znaczenie ma pełna sekwencja czynności: kto zainicjował transakcję, jakie dane były wyświetlone, jak wyrażono zgodę, czego wymagała umowa z bankiem i jakie dowody potwierdzają przebieg zdarzenia.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 46, art. 286 i art. 287, z uwzględnieniem zmian obowiązujących na dzień publikacji.
• Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 623, w szczególności art. 40, art. 42, art. 44, art. 45 i art. 46.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 490, z późniejszymi zmianami.
• Rzecznik Finansowy – materiały dotyczące nieautoryzowanych transakcji płatniczych i oszustw z wykorzystaniem BLIK.
• Policja – komunikaty i materiały prewencyjne dotyczące oszustw metodą BLIK.