Kontakt sprawcy przemocy z dzieckiem – kiedy można żądać zakazu lub nadzoru?

Prawo rodzica do kontaktów z dzieckiem nie ma charakteru bezwzględnego. Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, jednak sposób wykonywania tego prawa zawsze musi uwzględniać dobro dziecka.

Przy przemocy domowej najważniejsze jest więc nie samo formalne prawo rodzica do spotkań, lecz ustalenie, czy kontakt w określonej formie jest dla dziecka bezpieczny. Sąd może zastosować rozwiązanie pośrednie, na przykład kontakty przy kuratorze, albo w szczególnie poważnej sytuacji zakazać kontaktów całkowicie.

Co istotne, kontakty z dzieckiem są prawnie odrębne od władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że samo ograniczenie lub nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej nie powoduje automatycznie zakazu kontaktów. Działa to również w drugą stronę: rodzic posiadający władzę rodzicielską może mieć kontakty z dzieckiem ograniczone lub zakazane, jeżeli wymaga tego dobro małoletniego.

Kiedy sąd może ograniczyć albo zakazać kontaktów z dzieckiem?

Podstawowe rozróżnienie wynika z art. 113² i art. 113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli dla ochrony dobra dziecka wystarczające jest ograniczenie sposobu spotkań, sąd powinien rozważyć środki mniej daleko idące niż całkowity zakaz. Jeżeli jednak utrzymywanie kontaktów poważnie zagraża dziecku albo już narusza jego dobro, możliwy jest pełny zakaz.

Kiedy można żądać kontaktów tylko w obecności kuratora?

Art. 113² § 2 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi zezwolić na spotkania z dzieckiem wyłącznie w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego albo innej osoby wskazanej przez sąd.

Takie rozwiązanie może być odpowiednie między innymi wtedy, gdy istnieją udokumentowane zachowania agresywne, nadużywanie alkoholu, gwałtowne konflikty podczas przekazywania dziecka, groźby, niestabilne zachowanie rodzica albo uzasadniona obawa, że bez osoby trzeciej dziecko może znaleźć się w sytuacji niebezpiecznej. Nie oznacza to automatycznie, że w każdej sprawie o przemoc sąd zarządzi kuratora. Zakres ograniczenia musi odpowiadać rzeczywistemu zagrożeniu.

Warto też pamiętać, że obecność kuratora przy kontakcie nie oznacza przejęcia przez niego opieki nad dzieckiem ani prowadzenia terapii rodziny. Kurator uczestniczy w spotkaniu na zasadach wynikających z orzeczenia sądu i dokumentuje wykonywanie kontaktów.

Kiedy można żądać całkowitego zakazu kontaktów?

Próg zastosowania całkowitego zakazu jest wyższy. Zgodnie z art. 113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd zakazuje kontaktów, jeżeli ich utrzymywanie poważnie zagraża dobru dziecka albo dobro to narusza.

W praktyce argumentami za takim rozwiązaniem mogą być między innymi przemoc bezpośrednio skierowana przeciwko dziecku, poważne groźby, zachowania powodujące realne niebezpieczeństwo dla zdrowia lub życia, wykorzystywanie dziecka do dalszego krzywdzenia drugiego rodzica albo utrwalone zachowania prowadzące do poważnych szkód psychicznych u małoletniego. Znaczenie może mieć także przemoc wobec drugiego rodzica, której dziecko jest świadkiem lub której skutki bezpośrednio odczuwa.

Samo istnienie konfliktu między rodzicami nie wystarcza jednak do zakazania kontaktów. We wniosku trzeba pokazać, dlaczego właśnie kontakt dziecka z drugim rodzicem stwarza określone zagrożenie i dlaczego łagodniejsze środki nie zapewniają dziecku wystarczającej ochrony.

Jak szybko zabezpieczyć dziecko na czas postępowania?

Postępowanie dotyczące zakazu lub ograniczenia kontaktów może potrwać, dlatego w sytuacji aktualnego zagrożenia nie należy ograniczać się do samego wniosku o wydanie końcowego orzeczenia. Można równocześnie złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia na czas postępowania.

Na podstawie art. 755 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może tymczasowo uregulować kontakty z dzieckiem. Można zatem wnosić na przykład o zakazanie kontaktów do czasu zakończenia sprawy, zakaz zabierania dziecka poza jego miejsce pobytu albo ustalenie, że spotkania będą odbywały się wyłącznie przy kuratorze.

Wniosek o zabezpieczenie powinien dokładnie wskazywać, jakiego rozwiązania oczekujesz, oraz uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające potrzebę ochrony dziecka. W sprawach dotyczących kontaktów sąd co do zasady orzeka o zabezpieczeniu po przeprowadzeniu rozprawy. Art. 756¹ Kodeksu postępowania cywilnego pozwala jednak odstąpić od tej zasady w wypadku niecierpiącym zwłoki.

Jeżeli zabezpieczenie wymaga rozprawy, przepisy nakazują wyznaczyć ją tak, aby mogła odbyć się w terminie miesięcznym od wpływu wniosku. W rzeczywiście pilnej sytuacji warto więc wyraźnie opisać, dlaczego zwłoka może spowodować zagrożenie dla dziecka i jakie konkretnie zdarzenie uzasadnia natychmiastową reakcję.

Zabezpieczenia można żądać także przed formalnym rozpoczęciem postępowania głównego. Jeżeli sąd udzieli zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy, wyznaczy termin na złożenie pisma wszczynającego postępowanie. Zgodnie z art. 733 Kodeksu postępowania cywilnego termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni. Niewszczęcie sprawy w wyznaczonym terminie powoduje upadek zabezpieczenia.

Jeżeli w danej chwili występuje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia dziecka, postępowanie rodzinne nie zastępuje interwencji Policji. W takim przypadku należy przede wszystkim zapewnić dziecku bezpieczeństwo i wezwać odpowiednie służby. Przepisy o przeciwdziałaniu przemocy domowej i ustawy o Policji przewidują również środki natychmiastowej ochrony przed osobą stosującą przemoc.

Gdzie i jak złożyć wniosek o zakaz albo nadzorowane kontakty?

Jaki sąd jest właściwy?

Jeżeli nie toczy się sprawa rozwodowa lub separacyjna, wniosek dotyczący kontaktów składa się zasadniczo do sądu rejonowego – wydziału rodzinnego i nieletnich. Zgodnie z art. 568 i 569 Kodeksu postępowania cywilnego sądem opiekuńczym jest sąd rodzinny, a właściwość miejscową ustala się przede wszystkim według miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie dotyczy, czyli w tego rodzaju sprawie przede wszystkim dziecka.

Jeżeli rodzice są w trakcie rozwodu lub separacji, kwestie kontaktów ze wspólnym małoletnim dzieckiem rozstrzyga sąd prowadzący tę sprawę, czyli sąd okręgowy. Żądanie dotyczące sposobu kontaktów oraz ich zabezpieczenia należy wówczas co do zasady zgłosić w ramach trwającego postępowania.

Co powinno znaleźć się we wniosku?

Nie wystarczy napisać, że drugi rodzic jest agresywny i dlatego kontakty powinny zostać zakazane. Pismo powinno pozwalać sądowi ustalić zarówno zakres żądanej ochrony, jak i fakty, które tę ochronę uzasadniają.

Wniosek powinien zawierać przede wszystkim:

• oznaczenie właściwego sądu,
• dane wnioskodawcy i drugiego rodzica jako uczestnika postępowania,
• dane dziecka, którego dotyczą kontakty,
• dokładne żądanie, na przykład zakaz kontaktów albo spotkania wyłącznie w obecności kuratora,
• jeżeli żądane są kontakty nadzorowane – proponowaną częstotliwość, czas i sposób ich odbywania,
• opis najważniejszych zdarzeń związanych z przemocą i ich wpływu na dziecko,
• wnioski dowodowe,
• ewentualny wniosek o zabezpieczenie,
• podpis oraz listę załączników.

Jeżeli wcześniej wydano już postanowienie albo w wyroku rozwodowym określono kontakty, należy wskazać to orzeczenie i wyjaśnić, jakie okoliczności uzasadniają jego zmianę. Art. 113⁵ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

Od odrębnego wniosku wszczynającego postępowanie nieprocesowe pobierana jest co do zasady opłata stała w wysokości 100 zł. Jeżeli sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, można rozważyć złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z wymaganym oświadczeniem o sytuacji rodzinnej i majątkowej.

Jakie dowody przygotować w sprawie przemocy i kontaktów?

Sąd rodzinny nie musi czekać na prawomocne skazanie rodzica za przestępstwo. Samodzielnie ocenia materiał zgromadzony w sprawie i ustala, jakie rozwiązanie dotyczące kontaktów najlepiej chroni dobro dziecka.

W zależności od sytuacji znaczenie mogą mieć:

• notatki i dokumentacja z interwencji Policji,
• dokumentacja procedury Niebieskiej Karty,
• postanowienia, nakazy, zakazy i inne dokumenty wydane w związku z przemocą domową,
• zaświadczenia lekarskie, dokumentacja leczenia i fotografie obrażeń,
• dokumentacja psychologa, psychiatry lub terapeuty dziecka,
• informacje ze szkoły lub przedszkola dotyczące zmian zachowania dziecka,
• wiadomości SMS, komunikatory i wiadomości elektroniczne zawierające groźby, agresję albo przyznanie określonych zachowań,
• nagrania istotne dla sprawy, jeżeli zostały uzyskane w okolicznościach pozwalających na wykorzystanie ich jako materiału dowodowego,
• zeznania osób, które bezpośrednio obserwowały przemoc, agresję, stan rodzica albo reakcje dziecka,
• dokumenty z postępowania karnego lub sprawy o przeciwdziałanie przemocy domowej.

Dokumentacja Niebieskiej Karty czy samo zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie przesądzają automatycznie o zakazie kontaktów. Mogą jednak stanowić istotny element szerszego materiału pokazującego powtarzalność zachowań i poziom zagrożenia.

Jeżeli zachowania rodzica mogą stanowić przestępstwo, niezależnie od sprawy rodzinnej może toczyć się postępowanie dotyczące znęcania się nad rodziną. Postępowanie karne i rodzinne mają jednak inne cele: w pierwszym ustala się odpowiedzialność za czyn zabroniony, natomiast sąd rodzinny rozstrzyga przede wszystkim, jaka forma kontaktów jest bezpieczna dla dziecka.

Co dzieje się po złożeniu wniosku?

W sprawie o ustalenie, ograniczenie albo zakazanie kontaktów końcowe postanowienie co do istoty sprawy może zostać wydane dopiero po przeprowadzeniu rozprawy. Wynika to z art. 579 Kodeksu postępowania cywilnego.

Sąd może przesłuchać rodziców i świadków, zwrócić się o dokumenty do Policji lub innych instytucji, zlecić wywiad kuratora, a w odpowiednich sprawach skorzystać z opinii specjalistów. Zakres postępowania dowodowego zależy od tego, co jest sporne i jakie zagrożenia wskazano we wniosku.

Czy sąd wysłucha dziecka?

Sąd powinien w sprawach dotyczących dziecka wysłuchać je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Przy podejmowaniu decyzji uwzględnia w miarę możliwości rozsądne życzenia dziecka. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.

Stanowisko dziecka może mieć duże znaczenie, ale nie jest jedynym kryterium. Sąd powinien również ustalić, z czego wynika strach, niechęć albo odmowa kontaktów i czy zachowanie dziecka jest następstwem przemocy, traumatycznych wydarzeń, konfliktu rodziców czy innych okoliczności.

Końcowe postanowienie ograniczające albo zakazujące kontaktów staje się co do zasady skuteczne i wykonalne po uprawomocnieniu. Dlatego w sprawach wymagających ochrony jeszcze przed zakończeniem procesu tak istotny jest prawidłowo sformułowany wniosek o zabezpieczenie.

Co zrobić, gdy kontakty zostały już wcześniej ustalone?

Istnienie prawomocnego wyroku lub postanowienia nie oznacza, że ustalonych kontaktów nie można już zmienić. Art. 113⁵ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprost pozwala sądowi zmienić rozstrzygnięcie dotyczące kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

Jeżeli więc po wydaniu wcześniejszego orzeczenia doszło do przemocy, gróźb, uzależnienia, poważnych incydentów podczas kontaktów albo pojawiły się inne nowe okoliczności zagrażające dziecku, można żądać zmiany dotychczasowych zasad.

Nie należy jednak zakładać, że samo złożenie nowego wniosku automatycznie uchyla wcześniejsze orzeczenie. Jeżeli potrzebna jest natychmiastowa zmiana zasad, trzeba wyraźnie zażądać zabezpieczenia na czas postępowania.

Długotrwałe samodzielne niewykonywanie obowiązującego orzeczenia o kontaktach bez wystąpienia o jego zmianę może prowadzić do odrębnego postępowania dotyczącego wykonywania kontaktów. Jeżeli natomiast w konkretnym momencie istnieje rzeczywiste i bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia dziecka, priorytetem jest bezpieczeństwo małoletniego. Taką sytuację należy możliwie szybko udokumentować, zawiadomić odpowiednie służby i wystąpić do sądu o zmianę lub zabezpieczenie kontaktów.

Przykłady

Zakres ochrony powinien odpowiadać konkretnemu zagrożeniu. Poniższe przykłady pokazują, dlaczego w podobnie określanych sprawach sąd może zastosować różne rozwiązania.

FAQ

Czy Niebieska Karta automatycznie oznacza zakaz kontaktów z dzieckiem?

Nie. Procedura Niebieskiej Karty może być ważnym dowodem, ale sama nie zastępuje orzeczenia sądu rodzinnego dotyczącego kontaktów. Sąd ocenia całość okoliczności i rzeczywiste zagrożenie dla dobra dziecka.

Czy trzeba czekać na wyrok karny przeciwko rodzicowi?

Nie. Sąd rodzinny może ograniczyć lub zakazać kontaktów na podstawie własnych ustaleń dotyczących dobra dziecka. Prawomocne skazanie może mieć istotne znaczenie dowodowe, ale nie jest warunkiem złożenia wniosku.

Czy mogę żądać kontaktów wyłącznie przy kuratorze?

Tak. Art. 113² § 2 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprost przewiduje możliwość spotkań tylko w obecności kuratora sądowego, drugiego rodzica, opiekuna albo innej osoby wskazanej przez sąd.

Czy sąd może zakazać spotkań, ale pozostawić kontakt telefoniczny?

Tak. Ograniczenie kontaktów może dotyczyć tylko określonych ich form. Jeżeli zagrożenie wiąże się przede wszystkim z bezpośrednimi spotkaniami, sąd może zakazać spotkań lub zabierania dziecka, pozostawiając odpowiednio uregulowaną możliwość porozumiewania się na odległość.

Jak szybko można otrzymać zabezpieczenie kontaktów?

Wnioski o zabezpieczenie powinny być rozpoznawane bezzwłocznie. W sprawach o kontakty zasadą jest rozpoznanie zabezpieczenia po rozprawie, która powinna zostać wyznaczona tak, aby mogła odbyć się w terminie miesięcznym od wpływu wniosku. W przypadku niecierpiącym zwłoki zabezpieczenie może zostać rozpoznane bez wcześniejszej rozprawy.

Czy pozbawienie władzy rodzicielskiej oznacza automatyczny zakaz kontaktów?

Nie. Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem są odrębnymi instytucjami. Jeżeli kontakty mają zostać ograniczone albo zakazane, wymaga to odpowiedniego rozstrzygnięcia dotyczącego właśnie kontaktów.

Co zrobić, jeżeli dziecko samo nie chce spotykać się z rodzicem?

Trzeba ustalić przyczynę odmowy. Sąd może wysłuchać dziecko, jeżeli pozwalają na to jego rozwój, zdrowie i dojrzałość, oraz powinien uwzględniać jego rozsądne życzenia. Sama deklaracja dziecka nie przesądza jednak automatycznie o zakazie kontaktów.

Czy można zmienić wcześniejsze postanowienie o kontaktach?

Tak. Sąd może zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie, gdy wymaga tego dobro dziecka. Nie ma zamkniętego terminu, w którym można wystąpić o taką zmianę. Jeżeli pojawiły się nowe okoliczności związane z przemocą lub bezpieczeństwem dziecka, wniosek można złożyć bez oczekiwania na zakończenie innych postępowań.

Jak zaskarżyć postanowienie sądu dotyczące kontaktów?

Od postanowienia sądu pierwszej instancji rozstrzygającego co do istoty sprawy przysługuje apelacja. Co do zasady wniosek o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem składa się w terminie tygodniowym od właściwego momentu wskazanego w pouczeniu sądu, a apelację wnosi się następnie zasadniczo w terminie dwóch tygodni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Przy obliczaniu terminu należy kierować się pouczeniem doręczonym wraz z konkretnym orzeczeniem.

Podsumowanie

Przemoc domowa może uzasadniać zarówno ograniczenie kontaktów rodzica z dzieckiem, jak i ich całkowity zakaz. Rodzaj żądania powinien jednak odpowiadać stopniowi zagrożenia. Kontakty przy kuratorze są jednym ze sposobów ochrony dziecka wtedy, gdy całkowite zerwanie relacji nie jest konieczne, natomiast zakaz kontaktów powinien być żądany wtedy, gdy utrzymywanie relacji poważnie zagraża dobru dziecka lub już je narusza.

Jeżeli zagrożenie istnieje obecnie, nie warto czekać wyłącznie na końcowe rozstrzygnięcie. Wniosek główny należy połączyć z precyzyjnym żądaniem zabezpieczenia i przedstawić dowody pokazujące nie tylko sam fakt przemocy, ale przede wszystkim jej wpływ na bezpieczeństwo i sytuację dziecka.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 113–113⁶, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 236.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 518, 568–569, 576, 579, 733, 736–737, 755 i 756¹, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 23, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1228 ze zmianami.
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.
• Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w zakresie środków ochrony stosowanych wobec osoby stosującej przemoc domową.