Warunkowe umorzenie w sprawie o znęcanie – czy jest możliwe?

W sprawach o znęcanie warunkowe umorzenie należy traktować jako rozwiązanie wyjątkowe, ale nie jako rozwiązanie wykluczone z góry. Najważniejsze jest to, jaki dokładnie czyn zarzucono podejrzanemu lub oskarżonemu. Podstawowy typ przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. jest zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, a więc mieści się w ustawowym limicie przewidzianym w art. 66 § 2 k.k.

Spełnienie limitu kary jest jednak dopiero pierwszym krokiem. W sprawach dotyczących przemocy domowej sąd szczegółowo ocenia okres i intensywność zachowań, ich skutki dla pokrzywdzonego, sposób działania sprawcy oraz jego zachowanie po zdarzeniu. Dlatego wniosek oparty wyłącznie na stwierdzeniu, że oskarżony wcześniej nie był karany, zwykle nie jest wystarczający.

Czy warunkowe umorzenie jest możliwe przy art. 207 k.k.?

Tak, ale odpowiedź zależy od konkretnego paragrafu art. 207 k.k. Zgodnie z art. 66 § 2 k.k. warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Podstawowy typ znęcania z art. 207 § 1 k.k. jest zagrożony karą do 5 lat, dlatego ustawowy limit jest zachowany.

Inaczej wygląda sytuacja przy kwalifikowanych typach znęcania. Jeżeli czyn zakwalifikowano z przepisu przewidującego karę powyżej 5 lat, zastosowanie art. 66 k.k. jest wyłączone niezależnie od dobrej opinii o sprawcy, jego niekaralności czy pojednania z pokrzywdzonym.

W pierwszej kolejności trzeba więc sprawdzić postanowienie o przedstawieniu zarzutów, akt oskarżenia albo inną aktualną decyzję procesową i ustalić dokładną kwalifikację prawną. Jeżeli obok art. 207 § 1 k.k. zarzucono także inne przestępstwo, należy sprawdzić również ustawowe zagrożenie wynikające z całej przyjętej kwalifikacji.

Warunkowe umorzenie nie jest przy tym rozwiązaniem charakterystycznym wyłącznie dla spraw rodzinnych. Przesłanki z art. 66 k.k. są analizowane również przy innych występkach, przykładowo gdy przedmiotem sprawy jest wypadek drogowy. Argumentów przemawiających za umorzeniem nie można jednak mechanicznie przenosić między różnymi rodzajami przestępstw.

Jakie warunki z art. 66 k.k. trzeba spełnić?

Warunkowe umorzenie wymaga jednoczesnego spełnienia wszystkich przesłanek wskazanych w art. 66 § 1 k.k. Nie wystarczy wykazać jednej lub dwóch korzystnych okoliczności. Sąd dokonuje całościowej oceny zarówno samego czynu, jak i osoby sprawcy.

Wina i społeczna szkodliwość czynu nie mogą być znaczne

To zazwyczaj najtrudniejsza przesłanka w sprawie o znęcanie. Sąd ocenia rzeczywisty przebieg zachowań, a nie tylko nazwę przestępstwa. Znaczenie mogą mieć w szczególności długość okresu objętego zarzutem, częstotliwość zachowań, rodzaj przemocy psychicznej lub fizycznej, groźby, obrażenia, poniżanie pokrzywdzonego, skutki psychiczne, obecność dzieci podczas awantur, wykorzystywanie przewagi nad pokrzywdzonym oraz zachowanie sprawcy po zakończeniu przestępstwa.

Krótki okres zachowań, brak poważniejszych następstw, ograniczona intensywność przemocy i rzeczywista zmiana postępowania sprawcy mogą przemawiać na jego korzyść. Z kolei wieloletnie znęcanie, regularne bicie, grożenie, zastraszanie, poważne następstwa zdrowotne albo działanie wobec szczególnie bezbronnej osoby mogą prowadzić do wniosku, że stopień winy lub społecznej szkodliwości jest znaczny.

Okoliczności popełnienia czynu nie mogą budzić wątpliwości

Warunkowe umorzenie nie służy do kończenia sprawy, w której sąd nie wie, czy oskarżony w ogóle dopuścił się przestępstwa. Ustalenia faktyczne muszą być dostatecznie pewne. Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że rozważenie warunkowego umorzenia wymaga uprzedniego ustalenia okoliczności istotnych dla odpowiedzialności oskarżonego.

Przyznanie się do winy nie jest w art. 66 k.k. zapisane jako samodzielny, obowiązkowy warunek. Jeżeli jednak oskarżony twierdzi, że wszystkie zarzucane zdarzenia zostały zmyślone, a jednocześnie domaga się warunkowego umorzenia, trzeba bardzo dokładnie przemyśleć strategię procesową. Gdy materiał dowodowy daje realne podstawy do uniewinnienia, wniosek o warunkowe umorzenie nie powinien automatycznie zastępować obrony przed samym zarzutem. W praktyce możliwe jest przedstawienie argumentacji ewentualnej: w pierwszej kolejności żądania uniewinnienia, a na wypadek odmiennej oceny sądu – wskazania podstaw przemawiających za zastosowaniem art. 66 k.k.

Sprawca nie może być karany za przestępstwo umyślne

Art. 66 § 1 k.k. wymaga, aby sprawca był osobą niekaraną za przestępstwo umyślne. Dlatego przed przygotowaniem wniosku trzeba zweryfikować wcześniejszą karalność. Samo wcześniejsze prowadzenie postępowania karnego nie jest tym samym co skazanie za przestępstwo umyślne, ale każdą wcześniejszą sprawę należy przeanalizować indywidualnie.

Musi istnieć pozytywna prognoza na przyszłość

Sąd bada postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia. Chodzi o ustalenie, czy mimo niewymierzania kary można racjonalnie przyjąć, że sprawca będzie przestrzegał prawa i nie popełni ponownie przestępstwa.

Znaczenie mogą mieć m.in. ustabilizowany sposób życia, brak wcześniejszych konfliktów z prawem, podjęcie leczenia uzależnienia, terapia, udział w programie korekcyjno-edukacyjnym, respektowanie zakazu kontaktowania się, wyprowadzenie się ze wspólnego mieszkania, zaprzestanie nadużywania alkoholu, prawidłowe wykonywanie obowiązków rodzinnych oraz brak kolejnych interwencji Policji.

Co przemawia za warunkowym umorzeniem, a co może je wykluczyć?

Żadna z tych okoliczności nie przesądza wyniku automatycznie. Przykładowo samo podjęcie terapii tuż przed rozprawą nie wystarczy, jeżeli materiał dowodowy wskazuje na wieloletnią i intensywną przemoc. Z drugiej strony sam charakter zarzutu z art. 207 § 1 k.k. nie pozwala odrzucić wniosku bez oceny konkretnego przypadku.

Czy zgoda pokrzywdzonego jest konieczna?

Zgoda pokrzywdzonego nie została wskazana w art. 66 k.k. jako warunek warunkowego umorzenia. Pokrzywdzony ma jednak prawo uczestniczyć w posiedzeniu dotyczącym warunkowego umorzenia, przedstawić swoje stanowisko oraz zakwestionować rozstrzygnięcie w zakresie przewidzianym przez przepisy postępowania karnego.

Stanowisko pokrzywdzonego może mieć bardzo duże znaczenie faktyczne. Sąd może brać pod uwagę m.in. aktualne relacje między stronami, wykonanie uzgodnionego zadośćuczynienia, naprawienie szkody oraz rezultaty porozumienia między oskarżonym a pokrzywdzonym. Nie oznacza to jednak, że sama deklaracja pokrzywdzonego, iż nie chce ukarania oskarżonego, automatycznie prowadzi do umorzenia.

Przestępstwo znęcania jest co do zasady ścigane z urzędu. Pokrzywdzony nie może więc po prostu wycofać zawiadomienia i w ten sposób nakazać Policji, prokuratorowi lub sądowi zakończenia postępowania. Zmiana stanowiska pokrzywdzonego może zostać oceniona jako jeden z elementów materiału sprawy, ale nie zastępuje decyzji właściwego organu.

Nie należy również podejmować działań polegających na nakłanianiu pokrzywdzonego do zmiany lub wycofania zeznań. Takie zachowanie może bardzo poważnie osłabić argumentację o pozytywnej prognozie i prawidłowej postawie sprawcy.

Jak i kiedy złożyć wniosek o warunkowe umorzenie?

Postępowanie może zostać warunkowo umorzone zarówno na etapie po zakończeniu postępowania przygotowawczego, jak i już po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu. Ostateczna decyzja zawsze należy do sądu.

Wniosek w postępowaniu przygotowawczym

Jeżeli sprawa znajduje się jeszcze w prokuraturze, podejrzany lub jego obrońca może złożyć do prokuratora pismo zawierające wniosek o rozważenie skierowania do sądu wniosku o warunkowe umorzenie. Art. 336 § 1 k.p.k. pozwala prokuratorowi, gdy przesłanki są spełnione, zamiast aktu oskarżenia sporządzić i skierować do sądu wniosek o warunkowe umorzenie postępowania.

Pismo należy skierować do prokuratury prowadzącej lub nadzorującej postępowanie, podając sygnaturę sprawy. Warto złożyć je po zapoznaniu się z zasadniczym materiałem dowodowym, tak aby uzasadnienie odnosiło się do rzeczywistych ustaleń postępowania.

Wniosek po wniesieniu aktu oskarżenia

Jeżeli akt oskarżenia znajduje się już w sądzie, wniosek kieruje się do sądu prowadzącego sprawę i podaje jej sygnaturę. Przepisy pozwalają skierować sprawę na posiedzenie, gdy zachodzi potrzeba rozważenia warunkowego umorzenia. Możliwość zastosowania tej instytucji nie znika również po rozpoczęciu przewodu sądowego – art. 414 § 1 k.p.k. przewiduje wydanie wyroku warunkowo umarzającego, jeżeli w toku rozprawy ujawnią się odpowiednie podstawy.

Nie ma odrębnego terminu typu 7 lub 14 dni, w którym oskarżony musi złożyć taki wniosek. Z praktycznego punktu widzenia nie należy jednak czekać bez powodu do ostatniego momentu. Wniosek złożony odpowiednio wcześnie pozwala sądowi zapoznać się z argumentacją i dokumentami przed posiedzeniem lub rozprawą.

Co powinien zawierać wniosek?

W dobrze przygotowanym piśmie warto wskazać:

• sąd albo prokuraturę, do której pismo jest kierowane,
• sygnaturę postępowania,
• dane podejrzanego lub oskarżonego,
• jednoznaczny wniosek o warunkowe umorzenie postępowania,
• prawidłową kwalifikację prawną czynu,
• argumenty dotyczące stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu,
• informację o niekaralności za przestępstwo umyślne,
• okoliczności świadczące o pozytywnej prognozie kryminologicznej,
• zachowanie sprawcy po zdarzeniach, w tym podjętą terapię, leczenie albo program korekcyjno-edukacyjny, jeżeli rzeczywiście miały miejsce,
• propozycję okresu próby i ewentualnych obowiązków, jeżeli jest to uzasadnione,
• wykaz dokumentów dołączonych do pisma.

Wniosek powinien być dopasowany do akt sprawy. Ogólny wzór z internetu zawierający jedynie informację o pracy, rodzinie i niekaralności może pominąć najważniejsze problemy konkretnego postępowania.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Dokumenty powinny potwierdzać fakty, na które powołuje się obrona. Nie ma sensu dołączać dużej liczby przypadkowych zaświadczeń. Największą wartość mają materiały związane bezpośrednio z przesłankami art. 66 k.k.

• Dokumentacja terapii lub leczenia – jeżeli problem wiązał się np. z alkoholem, uzależnieniem, agresją albo innymi trudnościami, a sprawca rzeczywiście podjął leczenie.
• Potwierdzenie udziału w programie korekcyjno-edukacyjnym – szczególnie istotne, gdy program jest związany z przeciwdziałaniem zachowaniom przemocowym.
• Dokumenty dotyczące wykonania obowiązków rodzinnych – np. regularnego łożenia na utrzymanie dzieci, jeżeli ma to znaczenie dla oceny aktualnej postawy.
• Dokumenty potwierdzające respektowanie istniejących nakazów i zakazów – jeżeli w sprawie zastosowano środki dotyczące kontaktowania się, zbliżania lub wspólnego zamieszkiwania.
• Dokumenty dotyczące naprawienia szkody lub zadośćuczynienia – o ile takie świadczenia są w konkretnej sprawie zasadne i zostały wykonane bez wywierania presji na pokrzywdzonego.
• Dokumenty dotyczące stabilnej sytuacji życiowej – np. zatrudnienia, jeżeli są istotne dla oceny prognozy na przyszłość.

Najważniejsze jest, aby dokumenty pokazywały rzeczywistą i utrwaloną zmianę, a nie działania wykonane wyłącznie na potrzeby zbliżającej się rozprawy.

Jakie obowiązki może nałożyć sąd po warunkowym umorzeniu?

Warunkowe umorzenie nie oznacza, że sprawa kończy się bez żadnych konsekwencji. Zgodnie z art. 67 § 1 k.k. okres próby wynosi od roku do 3 lat i rozpoczyna się od uprawomocnienia orzeczenia.

Sąd może oddać sprawcę pod dozór kuratora albo innego podmiotu wskazanego w ustawie. Jeżeli przestępstwem wyrządzono szkodę, sąd nakłada obowiązek jej naprawienia w całości lub w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za krzywdę albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę.

W zależności od okoliczności sprawy sąd może również zastosować obowiązki szczególnie istotne przy znęcaniu, w tym:

• informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
• przeproszenie pokrzywdzonego,
• wykonywanie obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
• powstrzymywanie się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
• poddanie się terapii uzależnień,
• poddanie się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,
• uczestnictwo w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
• powstrzymywanie się od kontaktowania się z pokrzywdzonym albo zbliżania się do niego,
• opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Przy obowiązku powstrzymywania się od zbliżania sąd określa minimalną odległość. Przy obowiązkach dotyczących terapii wskazanych w art. 72 § 1 pkt 6 i 6a k.k., stosowanych odpowiednio przy warunkowym umorzeniu, potrzebna jest zgoda osoby, wobec której obowiązek miałby zostać nałożony.

Warunkowe umorzenie nie jest wyrokiem uniewinniającym. Sąd wydaje wyrok, w którym dokładnie określa przypisany czyn, jego kwalifikację prawną oraz okres próby, ale nie wydaje wyroku skazującego i nie wymierza kary za przypisane przestępstwo.

Co się stanie, jeżeli sprawca naruszy zasady okresu próby?

Warunkowe umorzenie pozostaje zależne od zachowania sprawcy podczas próby. Jeżeli w tym okresie popełni on przestępstwo umyślne i zostanie za nie prawomocnie skazany, sąd podejmuje warunkowo umorzone postępowanie.

Sąd może również podjąć postępowanie, gdy sprawca rażąco narusza porządek prawny, uchyla się od dozoru, nie wykonuje nałożonych obowiązków lub środków albo nie wykonuje ugody zawartej z pokrzywdzonym. Po pisemnym upomnieniu udzielonym przez zawodowego kuratora sądowego podjęcie postępowania w okolicznościach wskazanych w art. 68 § 2 k.k. co do zasady staje się obowiązkowe, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

Postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Dlatego obowiązków nałożonych w wyroku nie należy traktować jako formalności – ich niewykonywanie może doprowadzić do powrotu do postępowania karnego dotyczącego pierwotnego zarzutu.

Checklista przed złożeniem wniosku

FAQ

Czy za znęcanie z art. 207 § 1 k.k. można dostać warunkowe umorzenie?

Tak. Art. 207 § 1 k.k. przewiduje karę do 5 lat pozbawienia wolności, dlatego mieści się w limicie z art. 66 § 2 k.k. Trzeba jednak spełnić wszystkie pozostałe przesłanki, w tym dotyczące winy, społecznej szkodliwości, niekaralności i pozytywnej prognozy.

Czy przy art. 207 § 1a k.k. warunkowe umorzenie jest możliwe?

Nie. Typ z art. 207 § 1a k.k. jest zagrożony karą do 8 lat pozbawienia wolności, podczas gdy art. 66 § 2 k.k. wyłącza warunkowe umorzenie przy przestępstwach zagrożonych karą przekraczającą 5 lat.

Czy trzeba przyznać się do znęcania, aby uzyskać warunkowe umorzenie?

Art. 66 k.k. nie wskazuje przyznania się jako odrębnego warunku. Okoliczności popełnienia czynu nie mogą jednak budzić wątpliwości. Jeżeli oskarżony kwestionuje popełnienie przestępstwa i istnieją realne podstawy do uniewinnienia, sposób sformułowania wniosku trzeba dostosować do przyjętej strategii obrony.

Czy pokrzywdzony musi zgodzić się na warunkowe umorzenie?

Nie ma ustawowego wymogu uzyskania zgody pokrzywdzonego jako warunku z art. 66 k.k. Pokrzywdzony ma jednak prawo przedstawić swoje stanowisko na posiedzeniu, a sąd uwzględnia okoliczności dotyczące skutków czynu, relacji stron, naprawienia szkody i ewentualnego porozumienia.

Czy pokrzywdzony może wycofać sprawę o znęcanie?

Co do zasady nie w taki sposób, aby samo cofnięcie zawiadomienia automatycznie zakończyło postępowanie. Znęcanie jest przestępstwem ściganym z urzędu, dlatego dalszy bieg postępowania zależy od decyzji organów ścigania i sądu, a nie wyłącznie od aktualnego stanowiska osoby pokrzywdzonej.

Jak długo trwa okres próby po warunkowym umorzeniu?

Od roku do 3 lat. Okres próby biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia.

Czy sąd może zakazać kontaktowania się z pokrzywdzonym?

Tak. Przy warunkowym umorzeniu sąd może nałożyć m.in. obowiązek powstrzymywania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym albo zbliżania się do niego, a także obowiązek opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Czy od wyroku warunkowo umarzającego można się odwołać?

Tak. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja. W przypadku wyroku warunkowo umarzającego wydanego na posiedzeniu prawo do apelacji ma również pokrzywdzony. Co do zasady wniosek o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia składa się w terminie zawitym 7 dni od ogłoszenia wyroku, a termin na apelację wynosi 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.

Podsumowanie

Warunkowe umorzenie w sprawie o znęcanie jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy zarzut dotyczy podstawowego typu z art. 207 § 1 k.k. Samo zagrożenie karą do 5 lat otwiera jednak tylko możliwość zastosowania tej instytucji. Ostatecznie trzeba wykazać wszystkie przesłanki art. 66 k.k., a w praktyce szczególnie istotne są stopień społecznej szkodliwości czynu, sposób i czas trwania znęcania, jego następstwa, niekaralność sprawcy oraz rzeczywiste zachowanie po popełnieniu czynu.

Przed złożeniem wniosku należy więc sprawdzić dokładną kwalifikację prawną, przeanalizować materiał dowodowy i ustalić, czy w sprawie argument za warunkowym umorzeniem jest rzeczywiście silniejszy niż argumentacja zmierzająca do uniewinnienia. Jeżeli wniosek ma być składany, powinien odnosić się do konkretnych dowodów i dokumentów, a nie jedynie do ogólnej prośby o łagodniejsze potraktowanie.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 66–68, art. 72 i art. 207.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 336, 339, 341, 342, 414, 422, 444 i 445.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2022 r., sygn. IV KK 550/21 – w zakresie konieczności ustalenia przesłanek warunkowego umorzenia i braku wątpliwości co do istotnych okoliczności czynu.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2025 r., sygn. II KK 349/25 – sprawa dotycząca art. 207 § 1 k.k., w której w pierwszej instancji zastosowano warunkowe umorzenie; późniejsze postępowanie kasacyjne dotyczyło uchybień procesowych.