Zatarcie skazania przy wyroku w zawieszeniu – kiedy można uzyskać zaświadczenie o niekaralności?

Potoczne określenie „zaświadczenie o niekaralności” może być mylące. Krajowy Rejestr Karny wydaje informację o osobie według stanu na dzień jej sporządzenia. Wniosek można złożyć także przed zatarciem, lecz wówczas dokument co do zasady wykaże nadal istniejący wpis. Dlatego najpierw trzeba prawidłowo obliczyć datę zatarcia i sprawdzić, czy nie występuje przeszkoda opóźniająca usunięcie skazania.

Zatarcie skazania przy wyroku w zawieszeniu – kiedy można dostać zaświadczenie o niekaralności? – najważniejsze informacje

Kiedy taki problem pojawia się w praktyce?

Najczęściej pytanie pojawia się wtedy, gdy pracodawca, urząd, organizator przetargu albo zagraniczna instytucja żąda aktualnej informacji z KRK. Skazany pamięta, że okres próby już się zakończył, ale nie wie, czy może od razu wykazywać niekaralność.

Samo zakończenie próby nie oznacza jeszcze automatycznie, że wpis znika tego samego dnia. Zgodnie z aktualnym art. 76 § 1 Kodeksu karnego zatarcie następuje z mocy prawa z upływem roku od zakończenia okresu próby. Ten dodatkowy rok ma znaczenie również dlatego, że zgodnie z art. 75 § 4 Kodeksu karnego do jego upływu może jeszcze dojść do zarządzenia wykonania zawieszonej kary, jeżeli zachodzą ustawowe podstawy.

Praktyczny schemat liczenia jest następujący:

Od czego zależy ocena prawna?

Do prawidłowego ustalenia daty nie wystarczy samo zdanie „dostałem dwa lata w zawieszeniu na trzy lata”. Trzeba odczytać cały wyrok oraz późniejsze postanowienia wykonawcze. Znaczenie mają w szczególności:

• data popełnienia czynu i data prawomocności wyroku,
• wymiar kary pozbawienia wolności i długość okresu próby,
• czy kara pozbawienia wolności pozostała zawieszona do końca,
• czy orzeczono grzywnę obok kary,
• czy orzeczono zakaz, świadczenie pieniężne, przepadek, nawiązkę albo obowiązek naprawienia szkody,
• kiedy poszczególne kary i środki zostały wykonane,
• czy istnieją inne skazania podlegające zasadzie jednoczesnego zatarcia.

Podstawa prawna i kwalifikacja sprawy

Przepisy, które najczęściej mają znaczenie

Podstawową regulacją jest art. 76 Kodeksu karnego. Stanowi on, że skazanie przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary zaciera się z mocy prawa po upływie roku od zakończenia okresu próby. Jednocześnie przepis odsyła do art. 108 Kodeksu karnego, który wprowadza zasadę jednoczesnego zatarcia kilku skazań.

W praktyce trzeba czytać te przepisy łącznie z:

• art. 70 Kodeksu karnego, zgodnie z którym okres próby biegnie od uprawomocnienia się wyroku,
• art. 75 Kodeksu karnego, dotyczącym zarządzenia wykonania zawieszonej kary,
• art. 106 Kodeksu karnego, określającym skutek zatarcia, czyli uznanie skazania za niebyłe i usunięcie wpisu z rejestru,
• art. 107 Kodeksu karnego, który ma znaczenie między innymi wtedy, gdy zawieszona kara została następnie zarządzona do wykonania,
• art. 108 Kodeksu karnego, jeżeli skazany ma więcej niż jedno skazanie.

Szersze omówienie pozostałych wariantów i terminów zawiera osobny materiał dotyczący zatarcia skazania. W niniejszym artykule kluczowe jest odróżnienie automatycznego zatarcia kary w zawieszeniu od zatarcia kary pozbawienia wolności, którą faktycznie wykonano.

Co organ musi ustalić?

KRK nie ocenia sprawy wyłącznie na podstawie deklaracji osoby zainteresowanej. Dane są aktualizowane na podstawie informacji przekazywanych przez sądy i inne właściwe organy. Aby skazanie zostało usunięte, muszą być spełnione wszystkie przesłanki wynikające z wyroku i przepisów.

Najważniejsze jest ustalenie, która z następujących dat jest najpóźniejsza:

1. data upływu roku od zakończenia okresu próby,
2. data wykonania albo innego prawnego zakończenia grzywny,
3. data wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego,
4. data wykonania środka zabezpieczającego,
5. data umożliwiająca jednoczesne zatarcie innych skazań.

Jeżeli zawieszona kara została prawomocnie zarządzona do wykonania, sprawa przestaje być typowym przypadkiem z art. 76 § 1 Kodeksu karnego. Termin zatarcia należy wówczas ustalać według zasad właściwych dla wykonanej kary pozbawienia wolności. Co do zasady zatarcie następuje po dziesięciu latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary, przy czym w ustawowych warunkach sąd może zarządzić zatarcie wcześniej, po pięciu latach.

Jakie konsekwencje grożą w praktyce?

Kara, środki karne, obowiązki albo koszty

Najczęstszą przyczyną błędnego obliczenia daty jest pominięcie dodatkowych rozstrzygnięć zawartych w wyroku. Skazany liczy rok od końca próby, choć nadal nie zapłacił grzywny, nawiązki albo świadczenia pieniężnego, nie naprawił szkody orzeczonej jako środek kompensacyjny lub w dalszym ciągu obowiązuje zakaz prowadzenia pojazdów.

Art. 76 § 2 Kodeksu karnego wprost wskazuje, że zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania grzywny, środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego. Nie może ono nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.

Należy odróżnić środek kompensacyjny od zwykłego obowiązku probacyjnego. Decydujące jest to, na jakiej podstawie prawnej sąd orzekł dane świadczenie i jak brzmi sentencja wyroku. Samo użycie w rozmowie określenia „obowiązek zapłaty” nie rozstrzyga, czy jego niewykonanie formalnie blokuje zatarcie na podstawie art. 76 § 2. Niewykonanie obowiązku w okresie próby może jednak prowadzić do postępowania w sprawie zarządzenia wykonania kary.

Nieuiszczone koszty sądowe nie zostały wymienione w art. 76 § 2 jako samodzielna przeszkoda zatarcia. Nadal mogą być egzekwowane, dlatego warto sprawdzić saldo należności, lecz nie należy utożsamiać kosztów postępowania z grzywną albo środkiem kompensacyjnym.

Skutki poboczne dla pracy, prawa jazdy, rodziny albo KRK

Do chwili zatarcia osoba pozostaje prawnie skazana, a informacja z KRK może ujawniać wyrok. Może to utrudniać zatrudnienie na stanowisku, dla którego przepis wymaga niekaralności, uzyskanie koncesji lub zezwolenia, udział w określonych postępowaniach albo wykonywanie zawodu regulowanego.

Po zatarciu skazanie uważa się za niebyłe, a wpis powinien zostać usunięty z rejestru skazanych. W typowej sytuacji osoba może wówczas zgodnie z prawdą oświadczyć, że nie była karana, o ile nie istnieje inne niezatarte skazanie lub odrębna ustawowa podstawa ujawnienia danych.

Skutki branżowe mogą zależeć od dodatkowych przepisów. Osobne zasady i praktyczne ryzyka opisują materiały dotyczące pozwolenia na broń myśliwską po wyroku oraz sytuacji takiej jak licencja taxi po wyroku za granicą. Nie należy zakładać, że samo zatarcie automatycznie rozwiązuje każdy problem administracyjny bez sprawdzenia ustawy właściwej dla danego uprawnienia.

Trzeba też pamiętać, że informacja z KRK nie jest wyłącznie prostą odpowiedzią na pytanie o skazanie. W określonych przypadkach rejestr przetwarza także inne kategorie danych. Zagadnienie to szerzej wyjaśnia artykuł zaświadczenie o niekaralności a list gończy.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania, pisma albo decyzji?

Jakie dowody zabezpieczyć?

Jeżeli pracodawca lub urząd wyznaczył termin na przedstawienie informacji z KRK, należy najpierw zebrać dokumenty pozwalające obliczyć datę zatarcia. W praktyce potrzebne są:

Nie należy opierać się wyłącznie na pamięci ani na dacie ogłoszenia wyroku. Jeżeli wyrok był zaskarżony, prawomocność mogła nastąpić wiele miesięcy później. Najbezpieczniej uzyskać w sądzie potwierdzenie prawomocności lub odpis wyroku ze stosowną wzmianką.

Kiedy składać wyjaśnienia, wniosek albo odwołanie?

Przy typowym zatarciu na podstawie art. 76 Kodeksu karnego nie składa się do sądu wniosku o wcześniejsze zatarcie. Następuje ono z mocy prawa po spełnieniu przesłanek, a wpis jest usuwany bez konieczności uzyskania osobnego postanowienia.

Jeżeli nie wiadomo, kiedy skazanie ulegnie zatarciu, można skierować do Biura Informacyjnego Krajowego Rejestru Karnego własnoręcznie podpisane pismo z prośbą o informację, czy dane są nadal przetwarzane i kiedy może nastąpić zatarcie. Pismo powinno zawierać pełne dane identyfikacyjne, w szczególności imiona, nazwisko, nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia, imiona rodziców, nazwisko rodowe matki, adres, obywatelstwo i numer PESEL. Takiej indywidualnej informacji nie uzyskuje się zwykłym e-mailem ani telefonicznie.

Samą informację z KRK można uzyskać elektronicznie przez system e-KRK, osobiście w Biurze Informacyjnym lub punkcie informacyjnym KRK albo pocztą. Według aktualnych stawek informacja elektroniczna kosztuje 20 zł, a papierowa 30 zł. Zaświadczenie przedstawia stan na dzień jego wydania, nie jest wystawiane z datą wsteczną.

Jeżeli po prawidłowo obliczonej dacie zatarcia wpis nadal jest widoczny, należy zwrócić się pisemnie do Biura Informacyjnego KRK i załączyć kopie dokumentów potwierdzających prawomocność wyroku oraz wykonanie wszystkich kar i środków. W pierwszej kolejności chodzi o wyjaśnienie i aktualizację danych, a nie o klasyczne odwołanie od zaświadczenia.

Zażalenie ma znaczenie wtedy, gdy sąd wyda postanowienie w przedmiocie zatarcia w sprawie, w której zatarcie wymaga orzeczenia. Zgodnie z art. 37 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego na takie postanowienie przysługuje zażalenie. Nie jest to jednak standardowa procedura dla automatycznego zatarcia wyroku w zawieszeniu.

FAQ

Czy po zakończeniu okresu próby od razu jestem osobą niekaraną?

Nie. Przy aktualnej zasadzie skazanie zaciera się dopiero po upływie roku od zakończenia próby, o ile nie ma przeszkód wynikających z niewykonanych kar, środków lub innych skazań.

Od jakiej daty liczy się okres próby?

Od dnia uprawomocnienia się wyroku. Nie liczy się go od dnia popełnienia czynu, ogłoszenia wyroku ani rozpoczęcia dozoru kuratora.

Czy muszę złożyć wniosek do sądu o zatarcie wyroku w zawieszeniu?

W typowym przypadku nie. Zatarcie następuje z mocy prawa. Wniosek do sądu może być potrzebny w innych rodzajach skazań, ale nie służy skróceniu rocznego terminu przewidzianego dla standardowego wyroku w zawieszeniu.

Czy niezapłacona grzywna opóźnia zatarcie?

Tak. Zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania grzywny. Jeżeli podstawowy termin już upłynął, wpis może zostać usunięty dopiero po ustaniu tej przeszkody.

Czy koszty sądowe blokują zatarcie?

Same koszty sądowe nie są wymienione w art. 76 § 2 Kodeksu karnego jako przeszkoda zatarcia. Trzeba jednak odróżnić je od grzywny, nawiązki, świadczenia pieniężnego lub obowiązku naprawienia szkody orzeczonego jako środek kompensacyjny.

Czy drugi wyrok może opóźnić zatarcie pierwszego?

Tak. Art. 108 Kodeksu karnego przewiduje przypadki, w których możliwe jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Dlatego przed obliczeniem daty trzeba uwzględnić całą kartę karną, a nie jeden wyrok.

Czy warunkowe umorzenie postępowania jest tym samym co wyrok w zawieszeniu?

Nie. Przy warunkowym umorzeniu nie dochodzi do skazania, choć dane o takim rozstrzygnięciu mogą być czasowo przetwarzane w KRK. Terminy i skutki są inne niż przy karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania.

Co zrobić, gdy po dacie zatarcia KRK nadal pokazuje skazanie?

Należy sprawdzić, czy wykonano wszystkie kary i środki oraz czy nie ma innego skazania. Następnie warto skierować podpisane pismo do Biura Informacyjnego KRK, dołączając dokumenty potwierdzające prawomocność wyroku i wykonanie orzeczonych należności lub środków.

Podsumowanie

Przy wyroku w zawieszeniu datę zatarcia ustala się przede wszystkim na podstawie dnia prawomocności wyroku, długości próby i rocznego terminu liczonego od jej zakończenia. Następnie trzeba sprawdzić wykonanie grzywny i wszystkich środków oraz istnienie innych skazań. Jeżeli kara została zarządzona do wykonania albo wyrok pochodzi ze starszego stanu prawnego, proste dodanie roku może prowadzić do błędnego wyniku. Przed zamówieniem informacji z KRK warto zgromadzić dokumenty z sądu i obliczyć datę na podstawie całej historii wykonania wyroku.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 70, art. 75, art. 76 oraz art. 106–108.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 37.
• Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.
• Informacje i odpowiedzi Biura Informacyjnego Krajowego Rejestru Karnego dotyczące zatarcia skazania i uzyskiwania informacji z KRK.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.