Mandat za zaśmiecanie lub wyrzucenie odpadów i odpowiedzialność za wykroczenie

Wyrzucenie butelki, worka ze śmieciami, niedopałka, opakowań albo większej ilości odpadów może prowadzić do odpowiedzialności za wykroczenie. Podstawowa kwalifikacja zależy przede wszystkim od rodzaju miejsca. Inny przepis stosuje się do ulicy lub publicznego parkingu, inny do cudzego pola, a jeszcze inny do lasu.

Jeżeli otrzymałeś mandat albo wezwanie na policję lub do straży miejskiej, najpierw sprawdź dokładny opis czynu, datę, miejsce, podstawę prawną i materiał dowodowy. Sam fakt, że odpady znaleziono w pobliżu Twojego domu, samochodu albo firmy, nie przesądza jeszcze, że to Ty je wyrzuciłeś.

Zaśmiecanie lub wyrzucenie odpadów – mandat i odpowiedzialność wykroczeniowa – najważniejsze informacje

Kiedy taki problem pojawia się w praktyce?

Do interwencji dochodzi najczęściej wtedy, gdy funkcjonariusz widział moment wyrzucenia śmieci, zdarzenie zostało zarejestrowane przez monitoring albo w odpadach znaleziono dokumenty pozwalające ustalić potencjalnego właściciela. Zawiadomienie może złożyć również właściciel działki, zarządca nieruchomości, pracownik kolei, leśniczy albo sąsiad.

Typowe sytuacje obejmują między innymi:

• wyrzucenie opakowania, puszki lub niedopałka na ulicę, chodnik albo trawnik,
• pozostawienie worków ze śmieciami przy drodze lub obok przepełnionego kosza,
• wywiezienie gruzu, części samochodowych albo odpadów remontowych na cudze pole,
• pozostawienie starych mebli lub sprzętu poza miejscem przeznaczonym do odbioru odpadów,
• wyrzucenie odpadów z samochodu,
• zaśmiecenie terenu dworca, peronu albo innego obszaru kolejowego,
• pozostawienie odpadów w lesie.

Nie każda sprawa kończy się mandatem na miejscu. Jeżeli sprawcy nie zastano, organ może przeprowadzić czynności wyjaśniające, zabezpieczyć monitoring, przesłuchać świadków i wezwać podejrzewaną osobę do złożenia wyjaśnień.

Od czego zależy ocena prawna?

Najważniejsze jest ustalenie, gdzie dokładnie doszło do zdarzenia. Art. 145 Kodeksu wykroczeń dotyczy obszaru kolejowego oraz miejsc dostępnych dla publiczności, takich jak droga, ulica, plac, ogród, trawnik lub zieleniec. Nie musi to być teren należący do gminy. Znaczenie ma faktyczna dostępność miejsca dla nieokreślonego kręgu osób.

W przypadku wyrzucenia odpadów na nienależący do sprawcy grunt polny zastosowanie może mieć art. 154 § 2 Kodeksu wykroczeń. Jeżeli odpady zostały pozostawione w lesie, właściwy może być art. 162 Kodeksu wykroczeń, który przewiduje odrębne i częściowo surowsze zasady odpowiedzialności.

Ocena zależy również od rodzaju przedmiotów, skali zdarzenia, sposobu działania oraz możliwości przypisania winy konkretnej osobie. W sprawie o wykroczenie nie wystarcza samo przypuszczenie, że odpady prawdopodobnie należały do właściciela pobliskiej nieruchomości.

Podstawa prawna i kwalifikacja sprawy

Przepisy, które najczęściej mają znaczenie

Podstawowym przepisem stosowanym w przypadku drobnego zaśmiecania jest art. 145 § 1 Kodeksu wykroczeń. Obejmuje on zanieczyszczanie lub zaśmiecanie obszaru kolejowego oraz miejsc dostępnych dla publiczności. Ustawowe zagrożenie to grzywna nie niższa niż 500 zł.

Górna granica grzywny wymierzanej przez sąd wynika z ogólnej regulacji Kodeksu wykroczeń i co do zasady wynosi 5000 zł. Jednocześnie ogólna granica grzywny nakładanej w zwykłym postępowaniu mandatowym za jedno wykroczenie wynosi 500 zł. W praktyce oznacza to, że za pojedynczy czyn z art. 145 § 1 mandat wynosi zasadniczo 500 zł, natomiast po skierowaniu sprawy do sądu grzywna może być wyższa.

W odniesieniu do art. 145 oraz art. 154 § 2 karalne jest również usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo. Odpowiedzialność może więc dotyczyć nie tylko osoby, która osobiście wyrzuciła odpady, lecz także osoby, która świadomie pomogła w dokonaniu czynu, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki odpowiedzialności.

Nie należy automatycznie utożsamiać każdego niewłaściwego postępowania z odpadami z przestępstwem środowiskowym. Drobne przypadki zaśmiecania są najczęściej oceniane jako wykroczenia. Dopiero znaczna skala, rodzaj odpadów, sposób ich składowania albo realne zagrożenie dla ludzi lub środowiska mogą wymagać analizy na podstawie innych przepisów.

Co organ musi ustalić?

Aby ukarać konkretną osobę, organ powinien ustalić wszystkie istotne elementy czynu. W szczególności musi wykazać:

• kto był sprawcą zachowania,
• kiedy i gdzie doszło do zdarzenia,
• co zostało wyrzucone lub pozostawione,
• czy miejsce było dostępne dla publiczności, gruntem polnym albo lasem,
• czy zachowanie rzeczywiście prowadziło do zanieczyszczenia lub zaśmiecenia,
• czy sprawcy można przypisać winę,
• czy nie zachodzą okoliczności wyłączające odpowiedzialność.

Rachunek, koperta albo dokument z nazwiskiem znaleziony w worku może być dowodem, ale nie zawsze rozstrzyga sprawę. Taki przedmiot może wskazywać na pochodzenie części odpadów, lecz nie musi dowodzić, że osoba wymieniona w dokumencie osobiście wywiozła śmieci albo zleciła ich porzucenie.

Podobnie właściciel samochodu nie odpowiada automatycznie za zachowanie każdej osoby korzystającej z pojazdu. Organ powinien ustalić rzeczywistego sprawcę, opierając się na całym materiale dowodowym, a nie wyłącznie na numerze rejestracyjnym.

Jakie konsekwencje grożą w praktyce?

Kara, środki karne, obowiązki albo koszty

Za wykroczenie z art. 145 § 1 Kodeksu wykroczeń grozi grzywna nie niższa niż 500 zł. W przypadku przyjęcia zwykłego mandatu za jeden taki czyn kara wynosi zasadniczo 500 zł. Jeżeli sprawa zostanie skierowana do sądu, sąd nie jest związany propozycją funkcjonariusza i może wymierzyć grzywnę od 500 do 5000 zł.

Takie same podstawowe granice grzywny dotyczą wyrzucenia odpadów na cudzy grunt polny na podstawie art. 154 § 2 Kodeksu wykroczeń. W obu przypadkach sąd może dodatkowo orzec obowiązek przywrócenia miejsca do stanu poprzedniego, na przykład przez usunięcie pozostawionych odpadów.

Jeżeli obwiniony zostanie skazany przez sąd, mogą zostać na niego nałożone również koszty postępowania. Odmowa przyjęcia mandatu nie powoduje jednak automatycznie surowszej kary. Sąd ma obowiązek samodzielnie ocenić dowody i może zarówno skazać obwinionego, jak i go uniewinnić albo umorzyć postępowanie.

Nieuiszczenie przyjętego mandatu kredytowanego w terminie nie powoduje ponownego rozpoznania zarzutu. Prawomocna należność może zostać skierowana do egzekucji administracyjnej.

Skutki poboczne dla pracy, prawa jazdy, rodziny albo KRK

Mandat za zaśmiecanie nie wiąże się z punktami karnymi i nie powoduje zatrzymania prawa jazdy. Przepisy art. 145 i art. 154 § 2 Kodeksu wykroczeń nie przewidują zakazu prowadzenia pojazdów.

Grzywna za takie wykroczenie nie powoduje również wpisu do Krajowego Rejestru Karnego. W KRK gromadzi się dane o osobach prawomocnie skazanych za wykroczenia na karę aresztu, natomiast nie o osobach ukaranych za wykroczenie wyłącznie mandatem lub grzywną.

Nie powstaje także automatyczny zakaz wykonywania zawodu ani obowiązek informowania pracodawcy. Wyjątkowo znaczenie mogą mieć wewnętrzne regulacje służb, zawodów zaufania publicznego albo postępowania dyscyplinarne, jeżeli zdarzenie pozostawało w związku z wykonywaną pracą.

Sam mandat nie wpływa bezpośrednio na władzę rodzicielską, alimenty ani kontakty z dzieckiem. Skutkiem praktycznym jest przede wszystkim obowiązek zapłaty grzywny, a niekiedy również konieczność posprzątania terenu albo pokrycia kosztów postępowania sądowego.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania, pisma albo decyzji?

Jakie dowody zabezpieczyć?

Dowody najlepiej gromadzić od razu, ponieważ nagrania monitoringu mogą zostać automatycznie nadpisane, a świadkowie z czasem mogą nie pamiętać szczegółów zdarzenia. Zabezpiecz w szczególności:

• zdjęcia miejsca i odpadów wykonane z różnych perspektyw,
• nagrania z monitoringu posesji, sklepu, parkingu albo samochodu,
• dane świadków, którzy widzieli zdarzenie lub wiedzą, kto korzystał z pojazdu,
• potwierdzenie pobytu w innym miejscu w czasie zdarzenia,
• umowę z firmą odbierającą odpady, faktury i potwierdzenia przekazania gruzu lub odpadów,
• korespondencję z wykonawcą remontu albo osobą odpowiedzialną za wywóz,
• mapę lub dokumentację pokazującą charakter terenu,
• kopię wezwania, notatki urzędowej, mandatu i pouczeń.

Nie edytuj oryginalnych nagrań. Zachowaj pliki źródłowe wraz z datą utworzenia oraz wykonaj kopię bezpieczeństwa. W razie sporu mogą mieć znaczenie również metadane nagrania.

Jeżeli monitoring należy do sklepu, wspólnoty mieszkaniowej albo sąsiada, nie zwlekaj ze zwróceniem się o zabezpieczenie nagrania. Samodzielne rejestrowanie i wykorzystywanie materiału może wywoływać dodatkowe pytania prawne, które omawia artykuł dotyczący nagrywania bez zgody.

Kiedy składać wyjaśnienia, wniosek albo odwołanie?

Jeżeli otrzymałeś wezwanie do złożenia wyjaśnień, sprawdź termin i organ prowadzący czynności. Odpowiedź powinna odnosić się do konkretnego zarzutu. Nie wystarczy napisać, że nie zgadzasz się z mandatem. Należy wskazać, które ustalenia są błędne i jakie dowody to potwierdzają.

Jeżeli mandat jest dopiero proponowany, masz prawo odmówić jego przyjęcia. W takim przypadku organ może skierować do sądu wniosek o ukaranie. Odmowa jest racjonalna przede wszystkim wtedy, gdy kwestionujesz sprawstwo, miejsce zdarzenia, kwalifikację prawną albo wiarygodność dowodów i jesteś gotowy przedstawić swoje stanowisko przed sądem.

Mandat kredytowany staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru. Grzywnę należy zapłacić w terminie 7 dni. Mandat zaoczny staje się prawomocny dopiero z chwilą zapłaty. Termin zapłaty mandatu zaocznego wynosi 14 dni, licząc odpowiednio od jego wystawienia albo doręczenia. Brak zapłaty mandatu zaocznego powoduje, że organ może wystąpić do sądu z wnioskiem o ukaranie.

Przyjęty prawomocny mandat nie podlega zwykłemu odwołaniu. Wniosek o jego uchylenie można złożyć do sądu rejonowego właściwego dla miejsca nałożenia grzywny, ale tylko w przypadkach określonych w art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Podstawowy termin na złożenie wniosku wynosi 7 dni od uprawomocnienia się mandatu. Uchylenie może nastąpić między innymi wtedy, gdy grzywnę nałożono za czyn, który nie był wykroczeniem, na osobę mającą w chwili czynu mniej niż 17 lat albo w sytuacji, w której ustawa wyłącza odpowiedzialność. Samo twierdzenie, że funkcjonariusz źle ocenił dowody, zazwyczaj nie wystarcza do uchylenia przyjętego mandatu.

FAQ

Ile wynosi mandat za wyrzucenie śmieci na ulicę?

Za pojedyncze wykroczenie polegające na zaśmieceniu miejsca dostępnego dla publiczności mandat wynosi zasadniczo 500 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, grzywna może wynieść od 500 do 5000 zł.

Czy mogę odmówić przyjęcia mandatu za śmieci?

Tak. Sprawca ma prawo odmówić przyjęcia mandatu. Organ może wówczas skierować do sądu wniosek o ukaranie, a sąd samodzielnie oceni sprawstwo, dowody i właściwą kwalifikację prawną.

Czy znalezienie mojego rachunku w worku ze śmieciami wystarczy do ukarania?

Nie zawsze. Rachunek może być dowodem wskazującym na pochodzenie odpadów, ale nie musi dowodzić, że osobiście je wyrzuciłeś. Organ powinien uwzględnić również inne dowody i możliwe wyjaśnienia.

Czy mandat można uchylić, jeżeli został już podpisany?

Tylko w ustawowo określonych przypadkach. Wniosek składa się co do zasady w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się mandatu do właściwego sądu rejonowego. Nie wystarczy samo przekonanie, że kara była niesprawiedliwa lub zbyt surowa.

Co się stanie, jeżeli nie zapłacę przyjętego mandatu?

Przyjęty mandat kredytowany jest prawomocny niezależnie od późniejszej zapłaty. Brak zapłaty może prowadzić do egzekucji administracyjnej i nie powoduje ponownego rozpoznania tego, czy doszło do wykroczenia.

Czy mandat za śmieci jest wpisywany do KRK?

Nie. Mandat ani sądowa grzywna za takie wykroczenie nie powodują wpisu do Krajowego Rejestru Karnego. Do KRK wpisuje się osoby skazane za wykroczenie na karę aresztu.

Czy za wyrzucenie odpadów można dostać punkty karne?

Nie. Wykroczenia polegające na zaśmiecaniu lub wyrzucaniu odpadów nie są objęte systemem punktów karnych. Nie przewidują również zakazu prowadzenia pojazdów.

Czy posprzątanie miejsca powoduje anulowanie mandatu?

Dobrowolne usunięcie odpadów może zostać potraktowane jako okoliczność przemawiająca na korzyść sprawcy, ale nie powoduje automatycznego wyłączenia odpowiedzialności. Może natomiast ograniczyć skutki czynu i wpłynąć na ocenę sprawy.

Podsumowanie

Po otrzymaniu mandatu lub wezwania sprawdź przede wszystkim opis czynu, kwalifikację prawną i dowody wskazujące na sprawcę. Zaśmiecenie miejsca dostępnego dla publiczności jest zagrożone grzywną od 500 zł, a przyjęcie mandatu znacząco ogranicza późniejszą możliwość zakwestionowania odpowiedzialności.

Jeżeli nie zgadzasz się z zarzutem, zabezpiecz monitoring, świadków i dokumenty dotyczące legalnego odbioru odpadów. Odmowa przyjęcia mandatu oznacza możliwość skierowania sprawy do sądu, ale daje możliwość pełnego zakwestionowania dowodów. Jeżeli mandat został już przyjęty, należy niezwłocznie sprawdzić, czy zachodzi jedna z ustawowych podstaw jego uchylenia i czy nie upłynął 7-dniowy termin.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 5, art. 24, art. 145, art. 154 i art. 162.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 96–101.
• Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym, w szczególności art. 1 ust. 2 pkt 7.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.