Spożywanie alkoholu w miejscu publicznym, mandat i odmowa przyjęcia

Osoba ukarana za picie alkoholu na ulicy, w parku, na skwerze, przy sklepie albo w innym ogólnodostępnym miejscu często pyta, czy może się „odwołać od mandatu”. Najpierw trzeba ustalić, czy mandat został przyjęty. Jeżeli sprawca odmówił jego przyjęcia, mandatu prawomocnego jeszcze nie ma, a sprawa może trafić do sądu. Jeżeli mandat został przyjęty, możliwości jego podważenia są znacznie węższe.

Spożywanie alkoholu w miejscu publicznym, mandat i odmowa przyjęcia, najważniejsze informacje

Kiedy taki problem pojawia się w praktyce?

Najczęściej interwencja dotyczy picia piwa, wina lub innego napoju alkoholowego na ławce, chodniku, parkingu, placu, skwerze, w parku albo bezpośrednio przed sklepem. Problem może pojawić się również na terenie prywatnym, jeżeli miejsce jest faktycznie dostępne dla nieokreślonej liczby osób, na przykład na ogólnodostępnym parkingu lub w otwartej części pasażu handlowego.

Sam fakt, że grunt należy do prywatnego właściciela, nie przesądza więc, że nie jest to miejsce publiczne. Z drugiej strony prywatny ogród, zamknięte podwórko lub przestrzeń dostępna wyłącznie dla oznaczonego kręgu osób zwykle nie będzie miejscem publicznym. Ocena zależy od sposobu korzystania z konkretnej przestrzeni, dostępu osób trzecich i okoliczności interwencji.

Znaczenie ma też to, czy dana osoba rzeczywiście spożywała alkohol albo bezpośrednio zmierzała do jego spożycia. Ustawa przewiduje odpowiedzialność również za usiłowanie. Samo posiadanie zamkniętej butelki lub puszki nie jest jednak tym samym co spożywanie alkoholu. Otwarty pojemnik może być dowodem, ale organ nadal powinien wykazać zachowanie stanowiące wykroczenie lub jego usiłowanie.

Od czego zależy ocena prawna?

Przed przyjęciem albo odmową przyjęcia mandatu warto ustalić cztery podstawowe kwestie:

• dokładne miejsce interwencji — czy było ogólnodostępne i czy obowiązywał tam zakaz;
• charakter miejsca — czy był to punkt sprzedaży z miejscem przeznaczonym do spożywania alkoholu na miejscu;
• lokalne przepisy — czy rada gminy wprowadziła w tym miejscu odstępstwo od zakazu;
• dowody zachowania — czy funkcjonariusz widział picie, czy opierał się na zgłoszeniu, nagraniu, otwartym opakowaniu lub zeznaniach świadków.

Nie każda wątpliwość uzasadnia odmowę mandatu. Jeżeli funkcjonariusz bezpośrednio widział spożywanie alkoholu w miejscu jednoznacznie objętym zakazem, odmowa może jedynie przenieść sprawę do sądu i zwiększyć ryzyko kosztów. Jeżeli jednak nie spożywano alkoholu, miejsce nie było publiczne albo było legalnie przeznaczone do konsumpcji, istnieją podstawy do zakwestionowania odpowiedzialności.

Podstawa prawna i kwalifikacja sprawy

Przepisy, które najczęściej mają znaczenie

Podstawową zasadę zawiera art. 14 ust. 2a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Przepis zabrania spożywania napojów alkoholowych w miejscu publicznym, z wyjątkiem miejsc przeznaczonych do ich spożycia na miejscu w punktach sprzedaży tych napojów.

Rada gminy może jednak, w drodze uchwały, wprowadzić w określonym miejscu publicznym odstępstwo od zakazu, jeżeli nie będzie to miało negatywnego wpływu na politykę przeciwdziałania alkoholizmowi oraz nie zakłóci bezpieczeństwa i porządku publicznego. Dlatego przy interwencji na bulwarze, plaży miejskiej, rynku albo w wyznaczonej strefie warto sprawdzić aktualną uchwałę obowiązującą w danej gminie.

Za spożywanie alkoholu wbrew zakazom z art. 14 odpowiada się na podstawie art. 43¹ ustawy. Czyn jest wykroczeniem zagrożonym grzywną. Karalne jest również usiłowanie, a w określonych sytuacjach sąd może orzec przepadek napojów alkoholowych.

Postępowanie mandatowe reguluje Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Sprawca może odmówić przyjęcia mandatu, a funkcjonariusz powinien poinformować go o prawie odmowy i jej skutkach. W razie odmowy organ, którego funkcjonariusz podjął interwencję, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie.

Co organ musi ustalić?

Organ powinien wykazać przede wszystkim, że:

• osoba wskazana jako sprawca rzeczywiście spożywała alkohol albo usiłowała go spożyć;
• zdarzenie miało miejsce w miejscu publicznym lub innym miejscu objętym ustawowym zakazem;
• miejsce nie było przeznaczone do legalnego spożywania alkoholu na miejscu;
• nie obowiązywało lokalne odstępstwo wprowadzone uchwałą rady gminy;
• sprawca działał co najmniej umyślnie albo nieumyślnie w zakresie wymaganym dla odpowiedzialności za wykroczenie.

W praktyce dowodem może być bezpośrednia obserwacja funkcjonariusza, nagranie z kamery, monitoring, zeznania świadka, zdjęcia, zapis interwencji oraz znaleziony otwarty pojemnik. Sąd ocenia wszystkie dowody łącznie. Nie ma zasady, że samo słowo funkcjonariusza automatycznie rozstrzyga sprawę, ale jego zeznania mogą być pełnowartościowym dowodem, jeżeli są spójne i wiarygodne.

Jakie konsekwencje grożą w praktyce?

Kara, środki karne, obowiązki albo koszty

Za spożywanie alkoholu w miejscu objętym zakazem taryfikator przewiduje mandat w wysokości 100 zł. Funkcjonariusz może jednak w odpowiednich okolicznościach poprzestać na środku oddziaływania wychowawczego, na przykład pouczeniu, albo skierować sprawę bezpośrednio do sądu.

Po odmowie przyjęcia mandatu sąd nie jest związany kwotą 100 zł. Ponieważ przepis szczególny przewiduje karę grzywny bez określenia odrębnych granic, zastosowanie ma ogólna reguła Kodeksu wykroczeń, zgodnie z którą grzywnę wymierza się od 20 do 5000 zł, chyba że ustawa stanowi inaczej. W praktyce sąd bierze pod uwagę stopień winy, społeczną szkodliwość czynu, zachowanie sprawcy, jego sytuację osobistą i majątkową oraz okoliczności zdarzenia.

Jeżeli sąd uzna obwinionego za winnego, może obciążyć go również kosztami postępowania. Jeżeli natomiast dowody nie potwierdzą popełnienia wykroczenia, sąd może uniewinnić obwinionego albo umorzyć postępowanie, gdy zachodzi ustawowa przeszkoda do jego prowadzenia.

Możliwy jest także przepadek napoju alkoholowego, choć nie jest to automatyczny skutek każdej sprawy. Nie należy natomiast utożsamiać tej sprawy z odpowiedzialnością za prowadzenie pojazdu po alkoholu ani z pobytem w izbie wytrzeźwień. Ten artykuł dotyczy wyłącznie mandatu i postępowania o wykroczenie związane ze spożywaniem alkoholu w miejscu objętym zakazem.

Skutki poboczne dla pracy, prawa jazdy, rodziny albo KRK

Samo wykroczenie polegające na spożywaniu alkoholu w miejscu publicznym nie powoduje naliczenia punktów karnych i nie stanowi podstawy do zatrzymania prawa jazdy. Inaczej może być, jeżeli podczas tej samej interwencji ujawniono odrębne zachowanie, na przykład kierowanie pojazdem po alkoholu, zakłócanie porządku albo niewykonywanie poleceń funkcjonariusza.

Grzywna za to wykroczenie nie jest skazaniem za przestępstwo i co do zasady nie powoduje wpisu do Krajowego Rejestru Karnego. Nie oznacza to jednak, że sprawa pozostaje całkowicie bez śladu w dokumentacji organów. Informacje o interwencji i postępowaniu mogą znajdować się w aktach sprawy oraz systemach właściwego organu.

Nie ma też automatycznej podstawy do rozwiązania stosunku pracy, ograniczenia kontaktów z dzieckiem ani innych konsekwencji rodzinnych. Takie skutki mogą pojawić się jedynie pośrednio, gdy zdarzenie było częścią szerszego problemu, miało miejsce w pracy, wiązało się z agresją albo doszło do innych naruszeń prawa.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania, pisma albo decyzji?

Jakie dowody zabezpieczyć?

Dowody należy zabezpieczać możliwie szybko. Nagrania monitoringu sklepów, lokali gastronomicznych, wspólnot mieszkaniowych lub miejskich kamer mogą być przechowywane tylko przez krótki czas. Warto niezwłocznie ustalić administratora nagrania i złożyć pisemny wniosek o jego zachowanie na potrzeby postępowania.

Przydatne mogą być:

• zdjęcia dokładnego miejsca, oznaczeń, stolików, ogródka gastronomicznego i granic lokalu;
• mapa wskazująca miejsce interwencji;
• uchwała rady gminy ustanawiająca odstępstwo od zakazu;
• paragon lub potwierdzenie zakupu w lokalu, jeśli alkohol był spożywany w miejscu przeznaczonym do konsumpcji;
• dane świadków wraz z krótką informacją, co konkretnie widzieli;
• własne nagranie z telefonu oraz korespondencja dotycząca wydarzenia;
• notatka sporządzona bezpośrednio po interwencji, zawierająca godzinę, miejsce, przebieg rozmowy i numery identyfikacyjne funkcjonariuszy, jeżeli zostały podane.

W piśmie do sądu warto wskazać nie tylko, że obwiniony nie zgadza się z zarzutem, lecz także dlaczego. Przykładowo: nie spożywał alkoholu, znajdował się poza miejscem publicznym, przebywał w legalnym ogródku lokalu, obowiązywało odstępstwo gminne albo funkcjonariusz pomylił go z inną osobą.

Kiedy składać wyjaśnienia, wniosek albo odwołanie?

Po odmowie przyjęcia mandatu sprawa może zostać skierowana do sądu; wtedy obrona powinna dotyczyć przede wszystkim miejsca zdarzenia, faktycznego spożywania alkoholu i ewentualnego wyjątku wynikającego z uchwały gminy. Po doręczeniu wyroku nakazowego trzeba sprawdzić pouczenie i termin na sprzeciw.

Jeżeli mandat został już przyjęty, nie ma zwykłego odwołania. Wyjątkowy tryb uchylenia, jego podstawy i terminy opisuje artykuł czy można cofnąć przyjęcie mandatu.

FAQ

Czy można odmówić mandatu za picie alkoholu w miejscu publicznym?

Tak. Sprawca wykroczenia ma prawo odmówić przyjęcia mandatu. Funkcjonariusz powinien poinformować o tym prawie i o skutkach odmowy. Następnie organ może skierować do sądu wniosek o ukaranie.

Czy odmowa przyjęcia mandatu oznacza, że sprawa jest wygrana?

Nie. Odmowa oznacza jedynie, że o odpowiedzialności nie rozstrzyga mandat, lecz sąd. Sąd może uniewinnić, umorzyć postępowanie albo uznać obwinionego za winnego i wymierzyć grzywnę wraz z kosztami.

Ile wynosi mandat za spożywanie alkoholu w miejscu publicznym?

Standardowa kwota mandatu wynikająca z taryfikatora to 100 zł. Po skierowaniu sprawy do sądu grzywna może być inna, ponieważ sąd nie jest związany wysokością proponowanego mandatu.

Czy otwarta puszka piwa wystarczy do ukarania?

Otwarta puszka może być istotnym dowodem, ale organ powinien wykazać spożywanie alkoholu albo jego usiłowanie. Samo posiadanie otwartego pojemnika nie zawsze przesądza sprawę; znaczenie mają obserwacje funkcjonariusza, nagrania, zachowanie osoby i pozostałe okoliczności.

Czy można odwołać się od przyjętego mandatu?

Nie przysługuje zwykłe odwołanie. Szczególny wniosek o uchylenie ma sens tylko wtedy, gdy istnieje ustawowa podstawa, a nie wyłącznie późniejsza niezgoda z mandatem.

Co zrobić po otrzymaniu wyroku nakazowego?

Należy sprawdzić datę doręczenia i treść pouczenia. Jeżeli obwiniony nie zgadza się z wyrokiem, może wnieść do sądu sprzeciw w terminie 7 dni od doręczenia. Po skutecznym sprzeciwie wyrok nakazowy traci moc.

Czy za to wykroczenie można stracić prawo jazdy albo dostać punkty?

Nie za samo spożywanie alkoholu w miejscu publicznym. Punkty i zatrzymanie prawa jazdy mogą dotyczyć odrębnego naruszenia, na przykład kierowania pojazdem po alkoholu, ale nie wynikają automatycznie z omawianego wykroczenia.

Czy picie alkoholu na prywatnym terenie zawsze jest dozwolone?

Nie. Prywatna własność nie wyklucza uznania miejsca za publiczne, jeżeli jest ono ogólnodostępne. Trzeba ocenić rzeczywisty dostęp do miejsca, sposób jego wykorzystania oraz ewentualne lokalne regulacje.

Podsumowanie

Przed decyzją o przyjęciu albo odmowie mandatu trzeba ustalić, czy miejsce było publiczne, czy obowiązywał tam zakaz oraz jakie dowody potwierdzają samo spożywanie alkoholu. Odmowa przenosi sprawę do sądu i może być uzasadniona, gdy istnieje konkretny spór co do miejsca, zachowania lub tożsamości sprawcy. Przyjęty mandat jest natomiast prawomocny i można go uchylić tylko w szczególnym trybie, zwykle z zachowaniem 7-dniowego terminu. Najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie monitoringu, uchwał gminy, zdjęć i danych świadków.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w szczególności art. 14 ust. 2a i 2b oraz art. 43¹.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 97–101.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 24.
• Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.