Udzielenie narkotyków znajomemu – kiedy jest przestępstwem?

Osoba, która dała znajomemu marihuanę, amfetaminę, tabletkę lub inną zakazaną substancję, często zakłada, że problemem może być wyłącznie posiadanie. To błąd. Przekazanie narkotyku innej osobie jest odrębnym zachowaniem i może zostać potraktowane jako udzielanie, nawet gdy chodziło o jedną porcję, wspólne użycie i brak zarobku.

W praktyce najważniejsze jest rozróżnienie trzech sytuacji: nieodpłatnego częstowania, odpłatnego udzielania oraz samego posiadania. Potoczne słowo handel nie przesądza kwalifikacji. Jednorazowa sprzedaż narkotyku końcowemu użytkownikowi może być udzielaniem w celu osiągnięcia korzyści, natomiast przekazanie narkotyków osobie, która ma je dalej rozprowadzać, może być oceniane jako udział w obrocie.

Udzielenie narkotyków znajomemu – kiedy jest przestępstwem? – najważniejsze informacje

Kiedy taki problem pojawia się w praktyce?

Sprawy o udzielanie najczęściej zaczynają się od zatrzymania jednej z osób, przeszukania telefonu, ujawnienia przelewu, kontroli samochodu albo przeszukania mieszkania. Znajomy może powiedzieć, od kogo dostał narkotyk, a policja następnie analizuje rozmowy, lokalizację telefonów, historię płatności i zeznania innych osób.

Ryzyko zarzutu powstaje nie tylko wtedy, gdy ktoś wręcza gotową porcję. Ustawa obejmuje również ułatwianie albo umożliwianie użycia oraz nakłanianie do użycia. Znaczenie może więc mieć pozostawienie substancji do dyspozycji znajomego, podanie mu narkotyku do wspólnego użycia, wskazanie miejsca, z którego może go zabrać, albo zorganizowanie warunków do użycia ze świadomością i zamiarem, że do tego dojdzie.

Brak zapłaty nie oznacza legalności. Nieodpłatne częstowanie jest co do zasady analizowane na podstawie art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Odpłatność lub inna korzyść może prowadzić do art. 59. Samo znajdowanie się w tym samym miejscu, wiedza o narkotyku należącym do innej osoby albo bierna obecność przy jego użyciu nie wystarczają jednak automatycznie do przypisania udzielania. Organ musi wykazać konkretne zachowanie i zamiar danej osoby.

Od czego zależy ocena prawna?

O kwalifikacji nie decyduje jedno słowo użyte przez świadka, lecz całokształt okoliczności. Najczęściej bada się:

• czy doszło do faktycznego przekazania substancji lub oddania jej do dyspozycji innej osoby;
• czy odbiorca miał użyć narkotyku, czy przekazać go dalej;
• czy przekazanie było nieodpłatne, odpłatne albo związane z inną konkretną korzyścią;
• jaka była ilość, rodzaj i liczba możliwych porcji;
• czy zdarzenie było jednorazowe, czy powtarzalne;
• czy odbiorca był małoletni, czyli nie ukończył 18 lat;
• co wynika z wiadomości, nagrań, przelewów, bilingów i zeznań;
• czy podejrzany działał umyślnie i obejmował zamiarem udostępnienie narkotyku.

Przy wspólnym zakupie szczególnie ważne są wcześniejsze ustalenia. Jeżeli kilka osób od początku składało się na określoną ilość, a jedna tylko technicznie odebrała całość i rozdzieliła wcześniej ustalone części, wymaga to dokładnej analizy. Sam zwrot pieniędzy nie przesądza jednak, że art. 59 nie ma zastosowania. Organ będzie badał, czy przekazujący działał w celu uzyskania korzyści, w tym odzyskania własnych wydatków lub otrzymania innego świadczenia.

Podstawa prawna i kwalifikacja sprawy

Przepisy, które najczęściej mają znaczenie

Podstawowe znaczenie mają art. 58 i 59 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.

• Art. 58 ust. 1 obejmuje nieodpłatne udzielanie innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej, a także ułatwianie, umożliwianie albo nakłanianie do użycia. Grozi za to kara pozbawienia wolności do 3 lat.
• Art. 58 ust. 2 dotyczy m.in. udzielania małoletniemu albo udzielania znacznych ilości innej osobie. Zagrożenie wynosi do 5 lat pozbawienia wolności.
• Art. 59 ust. 1 ma zastosowanie, gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Grozi kara od roku do 10 lat pozbawienia wolności.
• Art. 59 ust. 2 przewiduje surowszą odpowiedzialność, gdy odpłatne lub nastawione na korzyść udzielanie dotyczy małoletniego. Dolna granica kary wynosi 3 lata pozbawienia wolności.
• Art. 59 ust. 3 pozwala zakwalifikować odpłatne udzielanie jako wypadek mniejszej wagi. Wtedy możliwa jest grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat.

Wypadek mniejszej wagi nie wynika automatycznie z niewielkiej ilości lub niskiej ceny. Sąd ocenia łącznie rodzaj substancji, ilość, sposób działania, jednorazowość lub powtarzalność, rolę sprawcy, wysokość korzyści i okoliczności przekazania. Jedna sprzedaż niewielkiej ilości może przemawiać za łagodniejszą oceną, ale nie daje gwarancji zastosowania art. 59 ust. 3.

Znaczna ilość także nie jest określona jedną ustawową liczbą gramów. W praktyce znaczenie ma rodzaj narkotyku, jego stężenie, liczba możliwych dawek i liczba osób, które mogłyby się odurzyć. Dlatego sama masa zabezpieczonej substancji nie powinna być oceniana bez opinii biegłego i informacji o jej składzie.

Co organ musi ustalić?

Policja, prokurator, a następnie sąd muszą ustalić fakty pozwalające przypisać wszystkie znamiona konkretnego przestępstwa. W sprawie o udzielanie chodzi przede wszystkim o:

1. Przedmiot czynu – czy zabezpieczona lub opisywana substancja była środkiem odurzającym albo substancją psychotropową objętą ustawą.
2. Zachowanie sprawcy – czy doszło do przekazania, udostępnienia, ułatwienia, umożliwienia albo nakłaniania.
3. Osobę odbiorcy – komu i w jakich okolicznościach narkotyk udostępniono oraz czy odbiorca był małoletni.
4. Zamiar – czy podejrzany świadomie chciał udzielić narkotyku albo co najmniej godził się na taki skutek.
5. Cel korzyści – przy art. 59 trzeba wykazać, że sprawca działał po to, aby uzyskać korzyść majątkową lub osobistą. Sam przepływ pieniędzy jest ważnym dowodem, ale powinien być oceniany w kontekście całej relacji.
6. Ilość i zakres działania – liczba porcji, częstotliwość, czas trwania i ewentualny udział innych osób.

Jeżeli dowód stanowi głównie relacja znajomego, należy sprawdzić jej spójność z wiadomościami, przelewami, lokalizacją telefonu i wynikami badań substancji. Zeznania jednej osoby mogą być dowodem, lecz organ powinien ocenić ich wiarygodność, motywację świadka oraz zgodność z pozostałym materiałem.

Jakie konsekwencje grożą w praktyce?

Kara, środki karne, obowiązki albo koszty

Ustawowe granice kary nie oznaczają, że każda sprawa kończy się bezwzględnym więzieniem. Na rozstrzygnięcie wpływają m.in. wcześniejsza karalność, ilość i rodzaj narkotyku, jednorazowość zdarzenia, wiek odbiorcy, wysokość korzyści, postawa po zdarzeniu oraz wiarygodność wyjaśnień. Nie można jednak z góry obiecać grzywny, zawieszenia wykonania kary ani umorzenia.

W sprawach zagrożonych karą nieprzekraczającą 5 lat można rozważać warunkowe umorzenie postępowania, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 66 Kodeksu karnego. W szczególności wina i społeczna szkodliwość nie mogą być znaczne, okoliczności czynu nie mogą budzić wątpliwości, sprawca nie może być wcześniej skazany za przestępstwo umyślne, a jego właściwości i dotychczasowy sposób życia muszą uzasadniać pozytywną prognozę. Oznacza to, że rozwiązanie to może być prawnie dostępne np. przy podstawowym art. 58 albo art. 59 ust. 3, lecz zawsze zależy od konkretnego materiału dowodowego.

Poza karą należy liczyć się także z dodatkowymi rozstrzygnięciami:

• sąd może orzec przepadek przedmiotu przestępstwa oraz przedmiotów i narzędzi służących do jego popełnienia;
• w razie osiągnięcia korzyści może zostać orzeczony jej przepadek albo przepadek równowartości;
• na podstawie art. 70 ust. 4 ustawy sąd może orzec nawiązkę do 50 000 zł na cele zapobiegania i zwalczania narkomanii;
• przy warunkowym umorzeniu, zawieszeniu wykonania kary albo dozorze mogą pojawić się obowiązki probacyjne;
• skazany może zostać obciążony kosztami sądowymi, wydatkami na opinie oraz opłatą, chyba że sąd zwolni go od kosztów.

Jeżeli osoba jest uzależniona albo używa substancji psychoaktywnych szkodliwie, w określonych sprawach zagrożonych karą do 5 lat znaczenie mogą mieć także art. 72 i 73 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Podjęcie leczenia, rehabilitacji albo udziału w programie profilaktyczno-leczniczym może wpłynąć na tok postępowania, ale wymaga spełnienia ustawowych warunków i udokumentowania terapii.

Skutki poboczne dla pracy, prawa jazdy, rodziny albo KRK

Praca. Samo wszczęcie postępowania nie oznacza automatycznie utraty zatrudnienia. Skazanie może jednak mieć znaczenie w zawodach i funkcjach wymagających niekaralności, a zdarzenie w miejscu pracy może prowadzić do konsekwencji pracowniczych lub dyscyplinarnych. Szersze omówienie tego problemu zawiera artykuł o narkotykach w pracy.

Prawo jazdy. Za samo udzielenie narkotyku nie orzeka się automatycznie zakazu prowadzenia pojazdów. Ryzyko dla uprawnień powstaje przede wszystkim wtedy, gdy sprawa obejmuje także prowadzenie pojazdu po użyciu lub pod wpływem substancji, albo gdy pojawiają się podstawy do badań lekarskich lub psychologicznych związanych ze zdolnością do kierowania.

Rodzina. Zarzut udzielania nie powoduje automatycznie ograniczenia władzy rodzicielskiej ani kontaktów z dzieckiem. Sąd rodzinny może jednak zainteresować się sprawą, jeżeli narkotyki były przechowywane przy dzieciach, dziecko było narażone na kontakt z substancją albo postępowanie ujawnia problem uzależnienia wpływający na opiekę.

Krajowy Rejestr Karny. Prawomocne skazanie jest ujawniane w KRK do czasu zatarcia skazania. Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem, ale informacja o takim rozstrzygnięciu jest gromadzona w Rejestrze przez okres wynikający z ustawy. Może to mieć znaczenie przy ubieganiu się o stanowisko, licencję lub zaświadczenie wymagane przez szczególne przepisy.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania, pisma albo decyzji?

Jakie dowody zabezpieczyć?

Najpierw należy sprawdzić, kto wzywa, w jakiej sprawie, na jaki termin i w jakim charakterze. Inne prawa ma świadek, a inne podejrzany. Przydatne wskazówki dotyczące przygotowania do czynności zawiera tekst o sytuacji, gdy przychodzi wezwanie na policję za narkotyki.

Jeżeli osoba jest podejrzanym, może odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania bez podawania przyczyny. Może także żądać przesłuchania z udziałem ustanowionego obrońcy, choć niestawiennictwo obrońcy nie blokuje automatycznie czynności. Świadek ma obowiązek mówić prawdę, ale może uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo. Świadek nie powinien kłamać ani przedstawiać uzgodnionej wersji.

Należy zachować dowody w niezmienionej postaci. W szczególności mogą być potrzebne:

• pełna treść rozmów z osobą, której narkotyk miał zostać przekazany, a nie tylko pojedyncze zrzuty ekranu;
• historia przelewów, płatności BLIK, wypłat i rozliczeń z danego okresu;
• potwierdzenia wspólnego zakupu lub wcześniejszych ustaleń co do podziału kosztów;
• lokalizacja, zdjęcia, nagrania i dane pozwalające odtworzyć chronologię;
• wezwanie, postanowienie o przedstawieniu zarzutów, protokoły zatrzymania, przeszukania i oględzin telefonu;
• dokumentacja leczenia uzależnienia lub szkodliwego używania substancji, jeżeli jest to rzeczywisty problem;
• dokumenty dotyczące pracy, rodziny i dotychczasowego trybu życia, jeśli mogą mieć znaczenie dla prognozy kryminologicznej.

Nie wolno usuwać wiadomości, resetować telefonu, nakłaniać znajomego do zmiany zeznań ani tworzyć dokumentów po fakcie. Takie działania mogą pogorszyć ocenę wiarygodności, a w określonych sytuacjach prowadzić do dodatkowych zarzutów. Jeżeli podczas przeszukania ujawniono substancje, kwestia udzielania powinna być oddzielona od problemu opisanego szerzej w materiale o sytuacji, gdy są narkotyki znalezione w mieszkaniu.

Kiedy składać wyjaśnienia, wniosek albo odwołanie?

Nie ma obowiązku składania wyjaśnień przy pierwszej możliwej okazji. Podejrzany może odmówić, zapoznać się z zarzutem, skonsultować sytuację i złożyć wyjaśnienia później. Z drugiej strony zwlekanie może być niekorzystne, gdy istnieje dowód wymagający szybkiego zabezpieczenia, np. nagranie z monitoringu, dane z aplikacji albo świadek, którego adres może się zmienić.

Wnioski dowodowe kieruje się do organu prowadzącego sprawę: na etapie postępowania przygotowawczego zwykle do prokuratora lub policji pod nadzorem prokuratora, a po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu. Pismo powinno zawierać dane składającego, sygnaturę, dokładne żądanie, wskazanie dowodu, okoliczność, którą dowód ma wykazać, krótkie uzasadnienie, podpis i listę załączników.

Terminy zależą od rodzaju rozstrzygnięcia. Zażalenie na postanowienie wnosi się co do zasady w ciągu 7 dni od ogłoszenia, a gdy postanowienie podlega doręczeniu – od doręczenia. Po wyroku wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia składa się zasadniczo w terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku. Apelację wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Zawsze trzeba sprawdzić pouczenie dołączone do konkretnego pisma, ponieważ szczególne przepisy mogą przewidywać odmienny tryb.

Propozycji dobrowolnego poddania się karze albo skazania bez rozprawy nie należy akceptować wyłącznie dlatego, że kara wydaje się łagodna. Trzeba sprawdzić, czy opis czynu odpowiada dowodom, czy nie przyjęto odpłatnego udzielania zamiast nieodpłatnego, czy uwzględniono wszystkie środki i koszty oraz jakie będą skutki dla KRK. Jeżeli w połączonym wątku posiadania zgodę już wyrażono, osobny artykuł omawia wycofanie dpk za posiadanie narkotyków.

FAQ

Czy podanie znajomemu jednego skręta jest przestępstwem?

Może być. Jeżeli osoba świadomie podała skręta, aby znajomy użył marihuany, zachowanie może wyczerpywać znamiona udzielania lub umożliwiania użycia. Jednorazowość i mała ilość wpływają na ocenę kary, ale nie wyłączają automatycznie odpowiedzialności.

Czy brak zapłaty oznacza, że nie było udzielania?

Nie. Brak zapłaty zwykle odróżnia art. 58 od art. 59, ale nie czyni zachowania legalnym. Nieodpłatne częstowanie nadal może być przestępstwem.

Czy znajomy musi faktycznie zażyć narkotyk?

Nie zawsze. W zależności od zachowania przestępstwo może polegać już na udostępnieniu narkotyku, ułatwieniu albo umożliwieniu użycia. Faktyczne zażycie jest ważnym dowodem, lecz nie w każdej sytuacji stanowi warunek odpowiedzialności.

Czy jednorazowa sprzedaż to handel?

Potocznie może być tak nazywana, ale prawnie jednorazowe odpłatne przekazanie narkotyku końcowemu użytkownikowi jest najczęściej oceniane jako udzielanie w celu osiągnięcia korzyści z art. 59. Nie trzeba prowadzić stałej działalności ani osiągnąć dużego zysku.

Czy znajomy może wycofać zeznania i zakończyć sprawę?

Nie może sam zakończyć postępowania, ponieważ przestępstwa z art. 58 i 59 są ścigane z urzędu. Może sprostować lub uzupełnić zeznania, ale organ oceni przyczyny zmiany i porówna ją z pozostałymi dowodami.

Czy jako świadek muszę odpowiadać na pytanie, które mnie obciąża?

Świadek może uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Nie daje to prawa do składania fałszywych zeznań.

Czy warto od razu przyznać się na policji?

Nie ma uniwersalnej odpowiedzi. Najpierw trzeba znać status procesowy, treść zarzutu i dostępne dowody. Pochopne przyznanie się do odpłatnego udzielania może utrudnić późniejsze wykazanie, że chodziło o bezpłatne częstowanie, wspólny zakup albo inną sytuację.

Czy możliwe jest warunkowe umorzenie?

Tak, ale tylko przy kwalifikacji zagrożonej karą nieprzekraczającą 5 lat i po spełnieniu pozostałych przesłanek art. 66 Kodeksu karnego. Znaczenie mają m.in. niekaralność za przestępstwo umyślne, stopień winy i społecznej szkodliwości, jasne okoliczności czynu oraz pozytywna prognoza na przyszłość.

Podsumowanie

Przekazanie narkotyku znajomemu może być przestępstwem nawet wtedy, gdy chodziło o jedną porcję i nie było zapłaty. Najważniejsze jest ustalenie, czy doszło do nieodpłatnego udzielenia, działania w celu uzyskania korzyści, udziału w obrocie czy tylko posiadania. Po otrzymaniu wezwania należy sprawdzić swój status, zachować pełne dowody, nie uzgadniać wersji z innymi osobami i pilnować terminów z pouczeń. Przed złożeniem wyjaśnień albo zgodą na karę trzeba ocenić opis czynu, kwalifikację i skutki dla kary, kosztów oraz KRK.

Źródła

• Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, w szczególności art. 58, 59, 70 oraz 72–73.
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 66–68 oraz przepisy o karach, probacji i przepadku.
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 175, 183, 301, 422, 445 i 460.
• Ustawa z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.