Przerwa w odbywaniu kary – kiedy można wyjść z zakładu karnego?

Przerwa nie uchyla wyroku i nie skraca automatycznie kary. Powoduje jedynie czasowe wstrzymanie jej wykonywania, a po zakończeniu przerwy skazany powinien wrócić do zakładu karnego, chyba że wcześniej zapadnie inne orzeczenie, na przykład o warunkowym zwolnieniu.

Najważniejsze jest wykazanie, że przyczyna wyjścia na wolność jest rzeczywista, aktualna i na tyle poważna, że uzasadnia przerwanie rozpoczętej już kary. Sąd ocenia nie tylko sam problem, lecz także możliwość rozwiązania go bez zwalniania skazanego.

Przerwa w odbywaniu kary – kiedy można wyjść z zakładu karnego? Od czego zacząć?

Jakie pismo, decyzja albo wezwanie uruchamia sprawę?

Postępowanie najczęściej rozpoczyna pisemny wniosek o udzielenie przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności. Może go złożyć skazany albo jego obrońca. Uprawnienia do zainicjowania sprawy mają również prokurator, dyrektor zakładu karnego i sądowy kurator zawodowy, a sąd może podjąć sprawę także z urzędu.

Wniosku nie kieruje się do sądu, który wydał wyrok, tylko do właściwego sądu penitencjarnego. Jest nim sąd okręgowy, w którego okręgu przebywa skazany, czyli w praktyce sąd właściwy dla położenia zakładu karnego. Jeżeli chodzi o dalszą przerwę, właściwy pozostaje sąd, który udzielił pierwszej przerwy, o ile skazany nadal przebywa na wolności.

Członek rodziny nie staje się automatycznie stroną postępowania tylko dlatego, że potrzebuje pomocy skazanego. Może jednak zebrać dokumenty, opisać sytuację, przekazać informacje obrońcy, dyrektorowi zakładu karnego albo kuratorowi oraz wystąpić do sądu z pismem sygnalizującym okoliczności, które mogą uzasadniać działanie z urzędu.

Trzeba odróżnić przerwę od odroczenia wykonania kary. Przerwa jest możliwa po rozpoczęciu odbywania kary. Jeżeli skazany nie został jeszcze osadzony, powinien analizować przesłanki odroczenia, a nie przerwy. Z kolei przerwa nie jest zamianą kary na inną sankcję ani sposobem na ponowne rozpoznanie wyroku.

Jakie terminy trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności?

Przepisy nie wyznaczają jednego terminu zawitego na złożenie pierwszego wniosku o przerwę. Wniosek należy jednak złożyć niezwłocznie po powstaniu przyczyny, ponieważ sąd bada jej aktualność. Dokumentacja sprzed wielu miesięcy, bez potwierdzenia obecnego stanu zdrowia lub sytuacji rodzinnej, może mieć niewielką wartość.

Przy przerwie udzielanej z ważnych względów rodzinnych lub osobistych łączny okres przerwy co do zasady nie może przekroczyć roku, licząc od dnia wydania pierwszego postanowienia. Wobec skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem odpowiednie zastosowanie może mieć szczególny okres sięgający do 3 lat po urodzeniu dziecka. Przerwa obowiązkowa z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby trwa do czasu ustania przeszkody uniemożliwiającej wykonywanie kary.

Jeżeli skazany potrzebuje dalszej przerwy, powinien złożyć wniosek przed upływem okresu wskazanego w dotychczasowym postanowieniu. Po zakończeniu poprzedniej przerwy i powrocie do zakładu karnego kolejnej przerwy zasadniczo nie udziela się przed upływem roku, chyba że wystąpi choroba psychiczna, inna ciężka choroba albo inny wypadek losowy.

Na postanowienie w przedmiocie przerwy przysługuje zażalenie. Termin wynosi co do zasady 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a gdy podlega ono doręczeniu – od dnia doręczenia. Zażalenie składa się do sądu, który wydał zaskarżone postanowienie; sąd przekazuje je następnie sądowi wyższej instancji, jeżeli sam go nie uwzględni.

Procedura krok po kroku w sprawie: przerwa w odbywaniu kary

Pierwsze czynności organu albo sądu

Po wpływie wniosku sąd sprawdza właściwość, opłatę, podpis i to, czy żądanie zostało uzasadnione w stopniu pozwalającym na rozpoznanie. Brak dokumentów może prowadzić do wezwania do ich uzupełnienia, a wniosek pozbawiony uzasadnienia i dowodów może zostać pozostawiony bez rozpoznania.

Następnie sąd gromadzi materiał potrzebny do oceny przesłanki. Może zwrócić się do administracji zakładu karnego o opinię i dokumentację, zażądać informacji od więziennej służby zdrowia, zlecić wywiad środowiskowy kuratorowi, uzyskać dane od instytucji pomocy społecznej albo dopuścić opinię biegłego. Przy przyczynie zdrowotnej zasadnicze znaczenie ma nie sama nazwa choroby, lecz odpowiedź na pytanie, czy wykonywanie kary jest w obecnych warunkach możliwe i bezpieczne.

Sprawa jest rozpoznawana na posiedzeniu. Prawo udziału mają prokurator, skazany i jego obrońca, a kurator lub dyrektor zakładu karnego – jeżeli złożyli wniosek. Prawo udziału nie oznacza automatycznie osobistego doprowadzenia skazanego do budynku sądu. Posiedzenie może odbyć się w zakładzie karnym albo z użyciem połączenia audiowizualnego, a sąd może również zarządzić sprowadzenie skazanego.

Wyjaśnienia, wnioski dowodowe i dokumenty

Wniosek powinien precyzyjnie określać, czego skazany żąda, na jaki okres i w jakim celu. Należy wskazać dane skazanego, zakład karny, sygnaturę sprawy wykonawczej lub dane wyroku, proponowane miejsce pobytu podczas przerwy oraz sposób realizacji celu przerwy.

Uzasadnienie powinno łączyć każdy istotny fakt z konkretnym dowodem. Jeżeli podstawą jest ciężka choroba, trzeba opisać rozpoznanie, aktualny stan, dotychczasowe leczenie, ryzyko związane z dalszym osadzeniem i plan leczenia po zwolnieniu. Jeżeli podstawą są względy rodzinne, trzeba wykazać, kto wymaga pomocy, dlaczego pomoc skazanego jest konieczna, jak długo będzie potrzebna i dlaczego obowiązków nie może przejąć inna osoba lub instytucja.

Sąd powinien otrzymać realny plan pobytu na wolności: adres, osoby wspierające, terminy leczenia, sposób utrzymania, opiekę nad dzieckiem lub chorym członkiem rodziny oraz datę wykonania najważniejszych czynności. Ogólna deklaracja, że skazany zajmie się rodziną albo podejmie leczenie, jest znacznie słabsza niż harmonogram poparty dokumentami.

Możliwe rozstrzygnięcia i dalsze kroki

Jeżeli choroba psychiczna lub inna ciężka choroba uniemożliwia wykonywanie kary, sąd penitencjarny udziela przerwy do czasu ustania przeszkody. Za ciężką chorobę uznaje się stan, w którym pobyt w zakładzie karnym może zagrażać życiu skazanego albo spowodować poważne niebezpieczeństwo dla jego zdrowia.

Z ważnych względów rodzinnych lub osobistych sąd może udzielić przerwy, ale ma w tym zakresie swobodę oceny. Sama rozłąka z rodziną, utrata dochodów gospodarstwa domowego czy zwykłe trudności organizacyjne zazwyczaj nie wystarczą, ponieważ są typowymi następstwami kary. Konieczne jest wykazanie sytuacji ponadprzeciętnej, której nie można racjonalnie rozwiązać inaczej.

Udzielając przerwy, sąd może zobowiązać skazanego między innymi do podjęcia starań o pracę, zgłaszania się na Policję, poddania się leczeniu lub rehabilitacji, uczestnictwa w terapii albo programie korekcyjno-edukacyjnym. W określonych przypadkach może również orzec elektroniczną kontrolę miejsca pobytu, a wobec niektórych kategorii skazanych taka kontrola jest obowiązkowa, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek lub przeszkoda techniczna.

Postanowienie o udzieleniu przerwy jest co do zasady wykonalne zgodnie z regułami postępowania wykonawczego. Jeżeli jednak prokurator oświadczy sprzeciw wobec udzielenia przerwy, postanowienie staje się wykonalne dopiero z chwilą uprawomocnienia. Samo złożenie wniosku nie powoduje zwolnienia skazanego.

W razie odmowy skazany lub jego obrońca mogą wnieść zażalenie. Należy w nim wskazać konkretny błąd sądu: pominięty dokument, niepełne ustalenie sytuacji, błędną ocenę aktualności choroby albo brak odniesienia do dowodu. Powtórzenie treści pierwszego wniosku bez polemiki z uzasadnieniem odmowy zwykle nie zwiększa szans na zmianę decyzji.

Przerwa może zostać odwołana, gdy ustanie jej przyczyna, skazany wykorzystuje ją niezgodnie z celem, rażąco narusza porządek prawny albo nie wykonuje nałożonych obowiązków. Jeżeli w czasie przerwy skazany zostanie tymczasowo aresztowany, przerwana kara podlega wykonaniu z mocy prawa. Po upływie przerwy trzeba zgłosić się do zakładu karnego w terminie wynikającym z postanowienia i wydanych poleceń.

Przerwa nie zmienia rodzaju ani wymiaru kary. Osobnym zagadnieniem są możliwości dotyczące krótkiej kary, opisane w materiale wyrok 6 miesięcy więzienia. Nie uchyla ona również obowiązku naprawienia szkody lub zapłaty świadczeń, dlatego odrębnie należy ocenić problem taki jak zadośćuczynienie po więzieniu.

Jakie dowody i dokumenty warto przygotować?

Dokumenty urzędowe, korespondencja i potwierdzenia

Zakres załączników zależy od przyczyny przerwy. W sprawie zdrowotnej przydatne są w szczególności: aktualna historia choroby, wyniki badań, karty leczenia szpitalnego, opinie lekarzy specjalistów, informacje o zaplanowanym zabiegu, dokumenty opisujące rokowanie oraz dane placówki, która podejmie leczenie po zwolnieniu. Dokument powinien wskazywać nie tylko rozpoznanie, ale także wpływ stanu zdrowia na możliwość dalszego wykonywania kary.

Przy względach rodzinnych należy przygotować dokumenty potwierdzające zdarzenie i jego skutki, na przykład akty stanu cywilnego, zaświadczenia o chorobie lub niepełnosprawności członka rodziny, dokumenty ze szpitala, decyzje o świadczeniach, informacje z ośrodka pomocy społecznej, dokumentację dotyczącą dzieci, dochodów, zadłużenia i składu gospodarstwa domowego. Ważne są także dowody pokazujące, że nie ma innej osoby zdolnej do zapewnienia niezbędnej opieki.

Do wniosku warto dołączyć potwierdzenie miejsca pobytu podczas przerwy, zgodę właściciela lokalu, ofertę zatrudnienia, harmonogram leczenia, potwierdzenia terminów wizyt oraz oświadczenia osób, które będą wspierać skazanego. Jeżeli dokument pochodzi z zagranicy, może być potrzebne tłumaczenie na język polski.

Zeznania świadków, monitoring, opinie albo wydruki

Świadkowie mogą potwierdzić zakres opieki, brak innych opiekunów, nagłe zdarzenie losowe albo warunki mieszkaniowe. We wniosku dowodowym trzeba podać ich dane i wskazać, jakie konkretnie fakty mają potwierdzić. Sama lista nazwisk bez określenia okoliczności jest mało użyteczna.

Wydruki wiadomości, potwierdzenia rejestracji do kliniki, korespondencja z pracodawcą, szkołą, szpitalem lub instytucją pomocy społecznej mogą uzupełnić dokumenty urzędowe. Nagranie z monitoringu ma znaczenie tylko wtedy, gdy rzeczywiście potwierdza zdarzenie istotne dla podstawy przerwy, na przykład wypadek lub zniszczenie domu, i zostało pozyskane zgodnie z prawem.

Największą wartość mają dowody obiektywne, aktualne i wzajemnie spójne. Jeżeli zaświadczenie lekarskie, oświadczenie rodziny i dane z wywiadu kuratora opisują różne sytuacje, sąd może uznać, że przesłanka nie została wiarygodnie wykazana.

Najczęstsze błędy, które pogarszają sytuację

• Pomylenie przerwy z odroczeniem. Jeżeli kara nie została rozpoczęta, wniosek o przerwę jest niewłaściwy.
• Złożenie pisma do sądu, który wydał wyrok. W sprawie pierwszej przerwy właściwy jest co do zasady sąd penitencjarny dla miejsca pobytu skazanego.
• Opisanie zwykłych skutków osadzenia. Spadek dochodów, rozłąka i trudności rodzinne wymagają wykazania wyjątkowego natężenia oraz braku realnej alternatywy.
• Brak aktualnej dokumentacji. Dawne rozpoznanie choroby albo nieaktualne zaświadczenie nie pokazuje stanu istniejącego w chwili orzekania.
• Brak planu wykorzystania przerwy. Sąd powinien wiedzieć, gdzie skazany będzie mieszkał, co zrobi i kiedy cel przerwy zostanie osiągnięty.
• Nieuiszczenie opłaty i brak wniosku o zwolnienie. Powoduje to dodatkowe czynności i może opóźnić rozpoznanie.
• Założenie, że wniosek automatycznie zwalnia z zakładu. Skazany wychodzi dopiero po wydaniu i wykonaniu odpowiedniego postanowienia.
• Naruszenie obowiązków podczas przerwy. Używanie przerwy w innym celu, niestawiennictwo na Policji lub terapii albo rażące naruszenie prawa może doprowadzić do jej odwołania.

FAQ

Czy przerwa oznacza zakończenie kary?

Nie. Przerwa tylko czasowo wstrzymuje wykonywanie kary. Po jej zakończeniu skazany wraca do zakładu karnego, chyba że uzyska inne rozstrzygnięcie przewidziane prawem.

Czy rodzina może samodzielnie złożyć wniosek o przerwę?

Członek rodziny nie jest automatycznie uprawnionym wnioskodawcą. Może przekazać informacje i dokumenty skazanemu, obrońcy, dyrektorowi zakładu karnego, kuratorowi lub sądowi, ale formalny wniosek najlepiej złożyć przez podmiot uprawniony.

Jak długo może trwać przerwa?

Przerwa z powodu ciężkiej choroby trwa do ustania przeszkody. Z ważnych względów rodzinnych lub osobistych łączny okres co do zasady nie przekracza roku, z ustawowym rozwiązaniem szczególnym dotyczącym kobiety ciężarnej i osoby samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Czy złożenie wniosku powoduje natychmiastowe zwolnienie?

Nie. Skazany pozostaje w zakładzie karnym do czasu wydania i wykonania postanowienia o przerwie. Gdy prokurator sprzeciwi się udzieleniu przerwy, postanowienie jest wykonalne dopiero po uprawomocnieniu.

Ile wynosi opłata od wniosku?

Opłata od wniosku skazanego o udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności wynosi 60 zł. Osoba, która nie może jej ponieść, powinna wraz z wnioskiem przedstawić żądanie zwolnienia od opłaty i dokumenty pokazujące sytuację majątkową.

Czy można zaskarżyć odmowę przerwy?

Tak. Na postanowienie w przedmiocie przerwy przysługuje zażalenie. Co do zasady należy je wnieść w terminie 7 dni do sądu, który wydał postanowienie.

Co się stanie, gdy przyczyna przerwy ustanie wcześniej?

Sąd może odwołać przerwę. Skazany powinien informować o zmianie okoliczności i wykonywać wszystkie nałożone obowiązki. Nie wolno traktować przerwy jako okresu swobodnego pobytu na wolności niezwiązanego z celem wskazanym we wniosku.

Czy długa przerwa może prowadzić do warunkowego zwolnienia?

Może, ale nie następuje to automatycznie. Jeżeli przerwa trwała co najmniej rok, skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary, a kara lub suma kar nie przekracza 3 lat, sąd penitencjarny może rozważyć warunkowe zwolnienie na zasadach określonych w art. 155 Kodeksu karnego wykonawczego.

Podsumowanie

Skuteczny wniosek o przerwę powinien wskazywać właściwą podstawę, aktualną i wyjątkową przyczynę, dokładny okres oraz konkretny plan pobytu na wolności. Najważniejsze są dokumenty pokazujące, że dalsze wykonywanie kary jest niemożliwe z powodu ciężkiej choroby albo że bez czasowego zwolnienia nie da się rozwiązać poważnego problemu rodzinnego lub osobistego.

Przed złożeniem pisma należy sprawdzić właściwość sądu, opłatę, komplet załączników i dane zakładu karnego. Po otrzymaniu postanowienia trzeba od razu ustalić, czy biegnie 7-dniowy termin na zażalenie oraz kiedy orzeczenie staje się wykonalne.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 1, art. 3, art. 9, art. 19–23 oraz art. 150–156 i art. 158a.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 460.
• Ustawa z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.