Przemoc rówieśnicza w szkole – jak skutecznie chronić dziecko?

Obowiązek szkoły w zakresie ochrony dziecka

Szkoła ma obowiązek zapewnić uczniom bezpieczne i higieniczne warunki nauki oraz reagować na wszelkie przejawy przemocy rówieśniczej. Wynika to m.in. z przepisów ustawy Prawo oświatowe oraz obowiązków nauczycieli związanych z ochroną dobra dziecka.

Jeżeli dziecko jest regularnie wyśmiewane, izolowane, zamykane w pomieszczeniach albo doświadcza przemocy fizycznej czy psychicznej, szkoła nie może ograniczać się wyłącznie do „obserwacji sytuacji”. Dyrekcja oraz wychowawca powinni podjąć konkretne działania: rozmowy ze sprawcami i ich rodzicami, wsparcie psychologa szkolnego, zabezpieczenie monitoringu, dokumentowanie incydentów oraz wdrożenie działań ochronnych wobec pokrzywdzonego dziecka.

W sytuacji opisanej w pytaniu szczególnie istotne jest również to, że dziecko ma problemy z poruszaniem się. W takim przypadku szkoła ma zwiększony obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji i przemocy wobec ucznia wymagającego dodatkowego wsparcia.

Jak dokumentować przemoc wobec dziecka?

Rodzice powinni dokumentować wszystkie sytuacje związane z przemocą. W praktyce warto:

• zapisywać daty i przebieg zdarzeń,
• gromadzić wiadomości, nagrania lub zdjęcia, jeżeli istnieją,
• zgłaszać incydenty mailowo do wychowawcy i dyrekcji,
• żądać sporządzenia notatek służbowych przez szkołę,
• uzyskać opinię psychologa lub psychiatry dziecięcego, jeżeli dziecko źle znosi sytuację.

Dokumentacja może mieć później istotne znaczenie zarówno podczas interwencji kuratorium, jak i postępowania przed policją lub sądem rodzinnym.

Jeżeli szkoła nie reaguje mimo zgłoszeń rodziców, możliwe jest złożenie skargi do kuratorium oświaty. Kuratorium może przeprowadzić kontrolę placówki i sprawdzić, czy szkoła realizuje obowiązki związane z bezpieczeństwem uczniów.

Kiedy warto zgłosić sprawę na policję lub do sądu rodzinnego?

Jeżeli dochodzi do poważnej przemocy psychicznej albo fizycznej, rodzice mogą złożyć zawiadomienie na policji lub bezpośrednio do sądu rodzinnego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy:

• przemoc ma charakter uporczywy,
• dziecko jest poniżane lub izolowane,
• występuje naruszenie nietykalności cielesnej,
• szkoła ignoruje zgłoszenia rodziców,
• stan psychiczny dziecka wyraźnie się pogarsza.

W przypadku nieletnich sprawców zastosowanie mają przepisy ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Sąd rodzinny może zastosować wobec sprawców m.in. nadzór kuratora, zobowiązanie do określonego zachowania albo skierowanie do odpowiednich placówek wychowawczych.

Nie każda sytuacja będzie automatycznie kwalifikowana jako przestępstwo znęcania się z art. 207 Kodeksu karnego. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego, wieku sprawców, intensywności działań oraz skutków dla dziecka. Jednak wielomiesięczne wyśmiewanie, izolowanie czy zamykanie ucznia w pomieszczeniach może uzasadniać interwencję organów ścigania.

W sprawach dotyczących przemocy rówieśniczej znaczenie może mieć także kwalifikacja prawna przemocy między uczniami, szczególnie gdy szkoła bagatelizuje powtarzające się agresywne zachowania.

W sytuacji, gdy dochodzi do pobicia ucznia, policja może zabezpieczyć monitoring i przesłuchać świadków jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu rodzinnego.

Odpowiedzialność szkoły za brak reakcji

Jeżeli szkoła mimo zgłoszeń rodziców nie podejmuje realnych działań, może ponosić odpowiedzialność cywilną za naruszenie dóbr osobistych dziecka lub za szkody wynikające z zaniedbań organizacyjnych.

W skrajnych przypadkach możliwe jest dochodzenie odszkodowania albo zadośćuczynienia, zwłaszcza gdy brak reakcji szkoły doprowadził do rozstroju zdrowia psychicznego dziecka.

W praktyce duże znaczenie ma wykazanie, że rodzice wcześniej zgłaszali problem, a szkoła nie wdrożyła odpowiednich działań ochronnych.

Jeżeli uczniowie wyśmiewają dziecko publicznie, rozpowszechniają obraźliwe treści albo naruszają jego dobre imię, pomocna może być także analiza zagadnień związanych z ochroną godności dziecka w szkole.

FAQ

Czy można zgłosić szkołę do kuratorium?

Tak. Jeżeli szkoła nie reaguje na przemoc wobec dziecka albo działania są pozorne, rodzice mogą złożyć skargę do kuratorium oświaty.

Czy wyśmiewanie dziecka może być podstawą interwencji policji?

Tak, zwłaszcza gdy zachowania są uporczywe, prowadzą do cierpienia psychicznego dziecka albo towarzyszy im przemoc fizyczna, groźby czy publikowanie obraźliwych materiałów.

Czy szkoła odpowiada za bezpieczeństwo uczniów?

Tak. Szkoła ma obowiązek organizować naukę w sposób zapewniający bezpieczeństwo uczniom i reagować na wszelkie przejawy przemocy.

Czy warto zgłaszać przemoc mailowo?

Tak. Pisemne zgłoszenia pomagają później wykazać, że szkoła wiedziała o problemie i miała możliwość podjęcia działań.

Czy rodzice sprawców mogą ponosić odpowiedzialność?

W określonych sytuacjach możliwa jest odpowiedzialność cywilna rodziców za szkody wyrządzone przez nieletnich, zwłaszcza gdy doszło do zaniedbań wychowawczych.

Źródła

1. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
3. Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich
4. Wyrok Sądu Najwyższego z 8 lutego 1982 r., sygn. akt II KR 5/82
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt II AKa 199/06

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.