Przedawnienie stalkingu i nękania – kiedy można zgłosić sprawę?

Osoba pokrzywdzona może złożyć zawiadomienie także wtedy, gdy nękanie ustało kilka lat temu. Nie obowiązuje odrębny, kilkumiesięczny termin na zgłoszenie stalkingu. Granicę wyznacza przede wszystkim przedawnienie karalności przestępstwa.

Nie warto jednak ograniczać się do prostego odjęcia lat od daty pierwszej wiadomości. Stalking zwykle składa się z wielu zachowań, a jego prawna ocena może zależeć od daty zakończenia całej sekwencji, obowiązującego wówczas zagrożenia karą, ewentualnego wszczęcia postępowania oraz kwalifikacji poszczególnych czynów.

Przedawnienie stalkingu i nękania – kiedy można jeszcze zgłosić sprawę? – najważniejsze informacje

Kiedy taki problem pojawia się w praktyce?

Wątpliwości dotyczące przedawnienia pojawiają się najczęściej wtedy, gdy pokrzywdzony przez długi czas nie zgłaszał sprawy z powodu strachu, wstydu, zależności od sprawcy albo przekonania, że pojedyncze telefony i wiadomości nie wystarczą do podjęcia działań. Niekiedy dopiero po zakończeniu relacji, zmianie miejsca zamieszkania lub rozmowie z bliskimi osoba pokrzywdzona dostrzega, że zachowania sprawcy tworzyły długotrwały schemat nękania.

Inny częsty przypadek dotyczy osoby, która zgłosiła część zdarzeń, ale nie złożyła jednoznacznego wniosku o ściganie. Zdarza się również, że sprawca po kilkuletniej przerwie ponownie zaczyna wysyłać wiadomości, śledzić pokrzywdzonego, kontaktować się z jego rodziną albo publikować dotyczące go treści.

Samo zakończenie kontaktu nie powoduje natychmiastowego wygaśnięcia odpowiedzialności karnej. Jeżeli termin przedawnienia jeszcze nie upłynął, wcześniejsze zachowania mogą nadal zostać zgłoszone i ocenione przez organ ścigania.

Od czego zależy ocena prawna?

Najważniejsze jest ustalenie, kiedy zakończyły się zachowania składające się na uporczywe nękanie. Zgodnie z art. 101 § 3a Kodeksu karnego, jeżeli przestępstwo popełniano w czasie dłuższym niż jeden dzień, bieg przedawnienia rozpoczyna się z upływem ostatniego dnia, w którym sprawca swoim zachowaniem wypełniał znamiona przestępstwa.

Nie zawsze będzie to data ostatniej wiadomości znajdującej się w telefonie. Organ powinien sprawdzić całą sekwencję zdarzeń, w tym telefony, wizyty, obserwowanie, śledzenie, kontaktowanie się z rodziną lub pracodawcą, publikacje internetowe, podszywanie się pod pokrzywdzonego oraz inne działania naruszające jego prywatność.

Znaczenie mają również:

• data początku i zakończenia poszczególnych etapów nękania,
• długość przerw między zachowaniami sprawcy,
• tożsamość pokrzywdzonego i osoby najbliższej, której dotyczyły działania,
• skutek zachowań, w szczególności poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotne naruszenie prywatności,
• przepisy obowiązujące w okresie popełnienia czynu,
• informacja, czy wcześniej wszczęto postępowanie dotyczące tych zdarzeń.

Jeżeli między dwoma okresami nękania wystąpiła długa przerwa, możliwe jest uznanie ich za odrębne czyny. W takim przypadku termin przedawnienia może być obliczany osobno dla każdego z nich. Ocena wymaga przeanalizowania konkretnych dat i sposobu działania sprawcy.

Podstawa prawna i kwalifikacja sprawy

Przepisy, które najczęściej mają znaczenie

Uporczywe nękanie określa art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Odpowiedzialność może ponieść osoba, która przez uporczywe nękanie pokrzywdzonego lub osoby dla niego najbliższej wzbudza u pokrzywdzonego uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jego prywatność.

Art. 190a § 2 obejmuje natomiast określone przypadki podszywania się pod inną osobę i wykorzystywania jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych umożliwiających publiczną identyfikację, jeżeli powoduje to szkodę majątkową lub osobistą.

Oba czyny są obecnie zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, art. 190a § 3 przewiduje karę od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.

Z aktualnego brzmienia art. 101 § 1 pkt 2a Kodeksu karnego wynika, że karalność występku zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat ustaje po 15 latach. Według obecnych przepisów termin ten odnosi się zarówno do czynów z art. 190a § 1 i 2, jak i do typu określonego w § 3.

Jeżeli w podstawowym okresie przedawnienia wszczęto postępowanie, art. 102 Kodeksu karnego przewiduje dodatkowe 10 lat. Przy obecnym stanie prawnym karalność stalkingu może więc w takim przypadku ustać dopiero po upływie 25 lat od dnia, od którego rozpoczął się bieg terminu.

Powyższych okresów nie należy automatycznie stosować do każdego zdarzenia sprzed wielu lat. W starszych sprawach konieczne jest sprawdzenie wcześniejszego brzmienia art. 190a, przepisów o przedawnieniu, regulacji przejściowych oraz wpływu zmian ustawowych na termin, który rozpoczął już bieg. Jeżeli z prostego obliczenia wynika, że sprawa może być przedawniona, nie oznacza to jeszcze, że pokrzywdzony powinien zrezygnować ze zgłoszenia.

Co organ musi ustalić?

Organ prowadzący postępowanie nie powinien ograniczać się do policzenia liczby telefonów lub wiadomości. Musi ustalić, czy zachowania były uporczywe, jak długo trwały, jaki był ich kontekst i czy wywołały jeden ze skutków wskazanych w art. 190a Kodeksu karnego.

W praktyce sprawdzane są między innymi:

• częstotliwość i intensywność działań sprawcy,
• reakcje pokrzywdzonego i komunikaty żądające zaprzestania kontaktu,
• obchodzenie blokad i wykorzystywanie nowych numerów lub kont,
• pojawianie się sprawcy w miejscu zamieszkania, pracy lub nauki,
• kontaktowanie się z osobami z otoczenia pokrzywdzonego,
• wpływ zachowań na poczucie bezpieczeństwa, prywatność i codzienne funkcjonowanie pokrzywdzonego,
• związek między poszczególnymi działaniami oraz zamiar sprawcy.

Pojedynczy niechciany kontakt zazwyczaj nie wystarczy do przyjęcia uporczywego nękania. Może jednak stanowić część szerszej sekwencji albo wypełniać znamiona innego czynu, na przykład groźby karalnej, znieważenia, naruszenia miru domowego, uszkodzenia mienia lub bezprawnego dostępu do konta. Każde z tych przestępstw może mieć własny termin i odmienny tryb ścigania.

W przypadku czynów z art. 190a § 1 i 2 ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. W zawiadomieniu warto zamieścić jednoznaczne zdanie: „Wnoszę o ściganie sprawcy opisanego czynu”. Po złożeniu wniosku postępowanie prowadzone jest z urzędu.

Jakie konsekwencje grożą w praktyce?

Kara, środki karne, obowiązki albo koszty

Za stalking sąd może wymierzyć karę pozbawienia wolności w granicach przewidzianych w art. 190a. W zależności od okoliczności sprawy, wcześniejszej karalności i prognozy dotyczącej sprawcy możliwe są także rozwiązania przewidziane w części ogólnej Kodeksu karnego, w tym wymierzenie innej kary na zasadach określonych w ustawie albo warunkowe zawieszenie wykonania kary, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Sąd może orzec między innymi zakaz kontaktowania się z pokrzywdzonym, zakaz zbliżania się do niego, zakaz przebywania w określonych miejscach albo inne obowiązki służące ochronie pokrzywdzonego. W toku postępowania podobne ograniczenia mogą zostać zastosowane jako środki zapobiegawcze, na przykład w ramach dozoru Policji.

Pokrzywdzony może również wystąpić o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Podstawą takiego rozstrzygnięcia może być art. 46 Kodeksu karnego. Wysokość świadczenia zależy od wykazanych skutków zachowania sprawcy, dlatego znaczenie mogą mieć dokumenty medyczne, rachunki, informacje o utraconych dochodach oraz dowody wpływu nękania na życie osobiste lub zawodowe.

Samo złożenie zawiadomienia o przestępstwie nie podlega opłacie. Koszty mogą natomiast powstać w związku z ustanowieniem pełnomocnika, uzyskaniem prywatnej opinii lub przygotowaniem dodatkowej dokumentacji.

Skutki poboczne dla pracy, prawa jazdy, rodziny albo KRK

Skazanie za stalking nie powoduje automatycznego odebrania prawa jazdy. Zakaz prowadzenia pojazdów nie jest typową konsekwencją tego przestępstwa, chyba że w konkretnej sprawie istnieje odrębna podstawa do jego orzeczenia.

Prawomocne skazanie jest natomiast ujawniane w Krajowym Rejestrze Karnym do czasu zatarcia skazania. Może mieć znaczenie przy zatrudnieniu na stanowiskach, dla których przepisy wymagają niekaralności, oraz przy ubieganiu się o niektóre zezwolenia. Szczególnych zasad może wymagać na przykład pozwolenie na broń myśliwską po wyroku.

Skutki wpisu w KRK nie trwają zawsze. Ich ustanie zależy między innymi od rodzaju kary, jej wykonania i upływu ustawowego okresu. Zagadnienie to szerzej wyjaśnia osobny poradnik dotyczący zatarcia skazania.

W sprawach rodzinnych postępowanie o stalking może zostać uwzględnione jako element szerszego materiału dotyczącego bezpieczeństwa dziecka, sposobu wykonywania kontaktów albo przemocy domowej. Nie oznacza to jednak automatycznego ograniczenia władzy rodzicielskiej. Decyzje sądu rodzinnego wymagają odrębnej oceny dobra dziecka i całokształtu sytuacji.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania, pisma albo decyzji?

Jakie dowody zabezpieczyć?

Upływ czasu zwykle utrudnia odtworzenie zdarzeń, dlatego przed złożeniem zawiadomienia warto przygotować uporządkowaną chronologię. Nie trzeba mieć kompletnego materiału dowodowego, aby zgłosić przestępstwo. Trzeba jednak wskazać organowi, gdzie mogą znajdować się dowody i czego dotyczą.

Nie należy przerabiać plików, wycinać fragmentów rozmów ani tworzyć nowych kontaktów ze sprawcą wyłącznie po to, aby uzyskać dodatkowe dowody. Takie działanie może zwiększyć zagrożenie, a jednocześnie utrudnić ocenę autentyczności i kontekstu materiału.

Jeżeli dowody zostały usunięte, warto wskazać, kto mógł je otrzymać, na jakiej platformie się znajdowały i czy wykonywano kopię zapasową. Część danych może znajdować się u operatora telekomunikacyjnego, administratora serwisu, pracodawcy, wspólnoty mieszkaniowej albo odbiorców wiadomości. Okresy przechowywania takich danych są ograniczone, dlatego nie należy zwlekać ze zgłoszeniem.

Kiedy składać wyjaśnienia, wniosek albo odwołanie?

Zawiadomienie można złożyć pisemnie lub ustnie do protokołu w jednostce Policji albo prokuraturze. W piśmie należy opisać zdarzenia chronologicznie, wskazać sprawcę, jeżeli jest znany, wymienić dowody oraz wyraźnie złożyć wniosek o ściganie. Nie trzeba samodzielnie rozstrzygać, czy każde zachowanie stanowi stalking, groźbę karalną albo inne przestępstwo.

Po otrzymaniu wezwania na przesłuchanie należy sprawdzić, w jakim charakterze osoba została wezwana, gdzie i kiedy ma się stawić oraz jakie dokumenty powinna zabrać. Pokrzywdzony przesłuchiwany jako świadek powinien opisywać fakty, które pamięta, oddzielając je od przypuszczeń. Może posługiwać się przygotowaną chronologią, o ile organ na to zezwoli, oraz składać wnioski o przeprowadzenie konkretnych dowodów.

Jeżeli organ odmówi wszczęcia postępowania albo je umorzy, pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie. Termin wynosi zasadniczo 7 dni od doręczenia postanowienia. Przed sporządzeniem zażalenia można skorzystać z prawa przejrzenia akt. W zażaleniu należy odnieść się do przyczyn decyzji, wskazać pominięte okoliczności i zaproponować konkretne czynności dowodowe.

Jeżeli osoba, która złożyła zawiadomienie, nie otrzyma w ciągu 6 tygodni informacji o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania, może złożyć zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo prokuratora sprawującego nadzór nad organem, któremu przekazano zawiadomienie.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy skontaktować się z numerem alarmowym 112 albo najbliższą jednostką Policji. Obliczanie przedawnienia i kompletowanie całej dokumentacji nie powinno opóźniać uzyskania natychmiastowej ochrony.

FAQ

Czy stalking można zgłosić po kilku latach?

Tak. Upływ kilku lat nie wyklucza zawiadomienia, jeżeli karalność czynu nie uległa przedawnieniu. Według aktualnych zasad podstawowy termin dla czynów z art. 190a wynosi 15 lat, ale w starszych sprawach trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące wcześniej.

Od pierwszej czy od ostatniej wiadomości liczy się przedawnienie?

Jeżeli wiadomości i inne zachowania tworzyły jedno przestępstwo popełniane przez dłuższy czas, termin co do zasady rozpoczyna się po ostatnim dniu wypełniania znamion czynu. Długa przerwa może jednak przemawiać za uznaniem kolejnych zachowań za osobny czyn.

Czy na złożenie wniosku o ściganie są tylko trzy miesiące?

Nie. W odniesieniu do stalkingu nie obowiązuje odrębny trzymiesięczny termin na złożenie wniosku o ściganie. Wniosek powinien jednak zostać złożony przed przedawnieniem karalności, a zwlekanie może doprowadzić do utraty dowodów.

Czy można zgłosić sprawę bez kompletu dowodów?

Tak. Pokrzywdzony nie musi samodzielnie zgromadzić całego materiału. Powinien jednak możliwie dokładnie opisać zdarzenia, przedstawić posiadane materiały oraz wskazać osoby, instytucje i konta, z których można uzyskać dalsze dowody.

Czy same zrzuty ekranu wystarczą?

Mogą być ważnym dowodem, ale lepiej zachować także oryginalne wiadomości, pełny wątek, dane konta, daty, godziny oraz urządzenie, na którym wiadomości odebrano. Pojedynczy wycięty fragment może nie pokazywać całego kontekstu.

Co zrobić, gdy stare wiadomości zostały usunięte?

Należy sprawdzić kopie zapasowe, inne urządzenia, skrzynki odbiorców i historię konta. W zawiadomieniu warto wskazać operatora, administratora platformy, świadków oraz inne podmioty, które mogły zachować dane. Nie ma jednak gwarancji, że po wielu latach informacje nadal będą dostępne.

Co zrobić po odmowie wszczęcia postępowania?

Pokrzywdzony może przejrzeć akta i złożyć zażalenie. Termin wynosi zasadniczo 7 dni od doręczenia postanowienia. W zażaleniu trzeba wskazać błędy w ocenie sprawy, pominięte dowody i czynności, które powinny zostać przeprowadzone.

Czy zaprzestanie kontaktu przez sprawcę kończy sprawę?

Zaprzestanie nękania zatrzymuje dalsze narastanie zachowań, ale nie usuwa odpowiedzialności za wcześniejszy czyn. Postępowanie może być prowadzone, dopóki nie nastąpi przedawnienie karalności.

Podsumowanie

Zawiadomienie o stalkingu można złożyć także po dłuższym czasie. Najważniejsze jest ustalenie ostatniego dnia nękania, sprawdzenie przepisów obowiązujących w okresie czynu oraz ustalenie, czy wcześniej wszczęto postępowanie. Według aktualnych zasad podstawowy termin przedawnienia wynosi 15 lat, a wszczęcie postępowania może przedłużyć go o kolejnych 10 lat.

Przed zgłoszeniem warto przygotować chronologię, zabezpieczyć oryginalne wiadomości i wskazać wszystkie źródła dowodów. W zawiadomieniu dotyczącym art. 190a § 1 lub 2 należy jednoznacznie zażądać ścigania sprawcy. Po otrzymaniu decyzji o odmowie wszczęcia albo umorzeniu trzeba pilnować siedmiodniowego terminu na zażalenie.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 41a, art. 46, art. 72, art. 101, art. 102 i art. 190a.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 12, art. 17, art. 304, art. 306, art. 315 i art. 460.
• Stan prawny uwzględniony na dzień 24 lipca 2026 r.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.