Umorzenie grzywny lub kosztów sądowych – kiedy i jak złożyć wniosek?

Brak pieniędzy nie powoduje automatycznego umorzenia grzywny ani kosztów sądowych. Sąd ocenia nie tylko aktualne dochody, lecz także majątek, możliwości zarobkowe, sytuację rodzinną, przyczyny niewypłacalności oraz to, czy problem ma charakter rzeczywisty i trwały.

W przypadku grzywny szczególnie ważne jest wykazanie, co zmieniło się już po jej orzeczeniu i dlaczego zmiana ta była niezależna od skazanego. Przy kosztach sądowych znaczenie ma również etap sprawy: inne przepisy stosuje się przed prawomocnym rozstrzygnięciem o kosztach, a inne podczas ich wykonywania.

Umorzenie grzywny lub kosztów sądowych – kiedy jest możliwe? Od czego zacząć?

Pierwszym krokiem jest ustalenie, jakiego rodzaju należność wynika z orzeczenia i czy postępowanie jest już prawomocnie zakończone. Grzywna jest karą, natomiast koszty sądowe są należnością obejmującą opłaty i wydatki przypisane stronie w orzeczeniu. Choć w postępowaniu wykonawczym część zasad jest podobna, we wniosku trzeba wyraźnie rozdzielić oba żądania.

Podstawą umorzenia grzywny jest art. 51 Kodeksu karnego wykonawczego. Sąd może umorzyć ją częściowo, a wyjątkowo w całości, jeżeli łącznie przemawiają za tym okoliczności wskazane w tym przepisie. Chodzi o przyczyny powstałe po orzeczeniu grzywny, niezależne od skazanego, niemożność albo niecelowość wykonania kary w inny sposób oraz niewystarczalność rozłożenia należności na raty.

Jeżeli koszty nie zostały jeszcze prawomocnie zasądzone, sąd może zwolnić oskarżonego w całości lub w części od ich zapłaty na podstawie art. 624 § 1 Kodeksu postępowania karnego, gdy zapłata byłaby zbyt uciążliwa ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i dochody albo gdy przemawiają za tym względy słuszności. Po prawomocnym zasądzeniu kosztów ich rozkładanie na raty i umarzanie odbywa się w postępowaniu wykonawczym na podstawie art. 206 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego w związku z art. 49–51 tego kodeksu.

Jakie pismo, decyzja albo wezwanie uruchamia sprawę?

Najczęściej praktycznym sygnałem do działania jest doręczenie prawomocnego wyroku, postanowienia określającego koszty albo wezwania sądu do zapłaty. W przypadku grzywny sąd wzywa skazanego do jej uiszczenia w terminie 30 dni, chyba że należność jest ściągana z zabezpieczonych środków. W przypadku kosztów sądowych wezwanie również przewiduje 30 dni, a po bezskutecznym upływie tego terminu należność może zostać skierowana do egzekucji.

Wniosek powinien odnosić się do konkretnego orzeczenia. Należy wskazać sąd, wydział, sygnaturę, datę wyroku lub postanowienia, wysokość pozostałej należności oraz to, czy żądanie dotyczy grzywny, kosztów sądowych, czy obu tych pozycji. Do wniosku warto dołączyć kopię wezwania do zapłaty i dokumenty pokazujące aktualny etap wykonania należności.

Jakie terminy trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności?

Najpierw sprawdź datę odbioru wezwania i upływ 30-dniowego terminu zapłaty. Nie oznacza to, że po jego upływie nie można już ubiegać się o umorzenie, jednak zwłoka może doprowadzić do wszczęcia egzekucji albo podjęcia dalszych czynności związanych z wykonaniem grzywny.

Samo wniesienie wniosku o umorzenie nie zatrzymuje wykonania orzeczenia. Jeżeli egzekucja lub inne czynności wykonawcze już trwają albo mają rozpocząć się niezwłocznie, w piśmie można dodatkowo zażądać wstrzymania wykonania do czasu rozpoznania wniosku, uzasadniając szczególnie ważne okoliczności. Decyzja w tym zakresie należy do sądu.

Na postanowienie w przedmiocie umorzenia grzywny przysługuje zażalenie. Termin wynosi co do zasady 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a gdy postanowienie podlega doręczeniu – od dnia doręczenia. Tak samo należy kontrolować pouczenie dołączone do rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów.

Procedura krok po kroku w sprawie: umorzenie grzywny lub kosztów sądowych

Postępowanie można zainicjować pisemnym wnioskiem. Właściwy jest co do zasady sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Pismo można złożyć w biurze podawczym albo wysłać pocztą. Powinno być podpisane i zawierać adres do korespondencji.

Pierwsze czynności organu albo sądu

We wniosku należy sformułować jednoznaczne żądanie, na przykład: umorzenie w całości pozostałej do zapłaty grzywny, ewentualnie umorzenie jej w określonej części. Jeżeli pismo obejmuje także koszty sądowe, trzeba wskazać osobne żądanie dotyczące tej należności. Nie wystarczy prośba o ogólne anulowanie zadłużenia.

Uzasadnienie powinno opisywać chronologię zdarzeń: sytuację w chwili wydania orzeczenia, późniejszą zmianę, przyczynę tej zmiany, jej wpływ na możliwość zapłaty oraz przewidywany czas trwania trudności. W sprawie grzywny szczególnie istotne jest wykazanie, że przyczyny braku zapłaty powstały po orzeczeniu kary i nie zostały zawinione przez skazanego.

Sąd może sprawdzić twierdzenia wnioskodawcy na podstawie akt, informacji o egzekucji, danych o dochodach i majątku oraz przedłożonych dokumentów. Wniosek nieuzasadniony w stopniu pozwalającym na jego rozpoznanie albo pozbawiony podstawowych dokumentów może zostać pozostawiony bez rozpoznania. Kodeks przewiduje zasadniczo 21 dni na rozpoznanie wniosku od daty wpływu, chyba że sprawa wymaga posiedzenia z udziałem uprawnionych osób; termin ten nie jest jednak gwarancją wydania rozstrzygnięcia dokładnie w tym czasie.

Wyjaśnienia, wnioski dowodowe i dokumenty

Najważniejszym dowodem jest spójny zestaw dokumentów pokazujący, że deklarowany brak możliwości zapłaty nie jest chwilowy ani pozorny. Samo oświadczenie o niskich dochodach zwykle nie wystarcza. Trzeba przedstawić zarówno wpływy, jak i konieczne wydatki, skład rodziny, zobowiązania alimentacyjne, stan zdrowia, majątek oraz realne możliwości podjęcia pracy.

Wniosek powinien również wyjaśniać, dlaczego częściowa zapłata albo inny sposób wykonania grzywny nie rozwiąże problemu. Nie trzeba rozbudowywać argumentacji dotyczącej rat, ale należy odnieść się do ustawowego warunku, zgodnie z którym umorzenie grzywny jest rozwiązaniem dalej idącym i wyjątkowym.

Możliwe rozstrzygnięcia i dalsze kroki

Sąd może uwzględnić wniosek w całości, umorzyć jedynie część należności albo odmówić umorzenia. W odniesieniu do grzywny częściowe umorzenie jest rozwiązaniem podstawowym, natomiast umorzenie całej pozostałej kwoty ma charakter wyjątkowy. Przy kosztach sądowych przepisy o umorzeniu grzywny stosuje się odpowiednio, dlatego sąd również bada rzeczywistą możliwość wykonania należności.

Jeżeli wniosek zostanie oddalony, należy przeczytać uzasadnienie i pouczenie. Zażalenie powinno wskazywać, które ustalenia sądu są błędne, jakie dokumenty zostały pominięte i dlaczego ustawowe przesłanki zostały spełnione. Samo powtórzenie poprzedniej prośby zwykle nie wystarczy.

Nieuiszczenie grzywny może prowadzić do dalszych form jej wykonania, dlatego znaczenie ma również problem opisany w materiale grzywna po terminie a wezwanie do odbycia kary w areszcie. Wniosek o umorzenie nie powinien być traktowany jako sposób na ignorowanie korespondencji sądowej.

Jakie dowody i dokumenty warto przygotować?

Dokumenty powinny odpowiadać na trzy pytania: z czego utrzymuje się wnioskodawca, jakie ponosi konieczne wydatki oraz dlaczego nie może poprawić sytuacji w przewidywalnym czasie. Najlepiej przedstawić dane z ostatnich kilku miesięcy i opisać każdą istotną zmianę.

Dokumenty urzędowe, korespondencja i potwierdzenia

• odpis wyroku lub postanowienia oraz wezwanie do zapłaty z sygnaturą sprawy;
• informację o pozostałej kwocie grzywny i kosztów oraz potwierdzenia dotychczasowych wpłat;
• zaświadczenia o wynagrodzeniu, decyzje o świadczeniach, emeryturze, rencie lub zasiłku;
• zaświadczenie o bezrobociu oraz dokumenty potwierdzające bezskuteczne poszukiwanie pracy;
• zeznanie podatkowe, historię rachunku albo inne wiarygodne zestawienie dochodów;
• umowę najmu, rachunki za mieszkanie, energię, leczenie i inne konieczne wydatki;
• dokumenty dotyczące alimentów, osób pozostających na utrzymaniu i zadłużenia;
• orzeczenie o niepełnosprawności, dokumentację leczenia lub zaświadczenie o niezdolności do pracy;
• wypowiedzenie umowy o pracę, świadectwo pracy albo dokument potwierdzający zamknięcie źródła dochodu;
• pisma komornika lub inne dokumenty pokazujące wynik prowadzonej egzekucji.

Zeznania świadków, monitoring, opinie albo wydruki

W tego rodzaju sprawie podstawowe znaczenie mają dokumenty, ale niekiedy pomocne mogą być także zeznania osoby, która faktycznie utrzymuje wnioskodawcę albo sprawuje nad nim opiekę. Jeżeli stan zdrowia ogranicza możliwość pracy, większą wartość niż ogólne oświadczenia ma aktualna dokumentacja medyczna, orzeczenie właściwego organu lub opinia specjalisty.

Wydruki ofert pracy, odpowiedzi pracodawców, potwierdzenia rejestracji w urzędzie pracy czy historia składanych aplikacji mogą wykazać, że brak zatrudnienia nie wynika z bierności. Monitoring zazwyczaj nie ma znaczenia dla oceny możliwości zapłaty i nie należy dołączać materiałów niezwiązanych z przesłankami umorzenia.

Najczęstsze błędy, które pogarszają sytuację

• Ogólne stwierdzenie, że nie ma pieniędzy. Sąd potrzebuje konkretnych kwot, dat i dokumentów.
• Brak wykazania zmiany po orzeczeniu grzywny. Trudna sytuacja istniejąca od dawna nie zawsze spełnia przesłanki z art. 51 Kodeksu karnego wykonawczego.
• Żądanie wyłącznie całkowitego umorzenia. Warto precyzyjnie uzasadnić także zakres żądania, ponieważ pełne umorzenie jest wyjątkowe.
• Pomieszanie podstaw prawnych. Zwolnienie od kosztów przed prawomocnym zakończeniem sprawy nie jest tym samym co umorzenie prawomocnie zasądzonej należności.
• Brak informacji o majątku lub możliwościach pracy. Sąd ocenia nie tylko bieżący dochód, ale również realną zdolność zarobkową i możliwość egzekucji.
• Założenie, że wniosek zatrzyma egzekucję. Potrzebne jest osobne żądanie wstrzymania wykonania, a jego uwzględnienie nie jest automatyczne.
• Nieodbieranie korespondencji. Może to doprowadzić do utraty terminu na zażalenie i utrudnić reakcję na dalsze czynności wykonawcze.

Nie należy także utożsamiać umorzenia grzywny z problemem wykonania kary ograniczenia wolności. Skutki zaniechania w takim postępowaniu omawia osobny materiał: nieodrobione prace społeczne a więzienie.

FAQ

Czy można złożyć wniosek o umorzenie przed wszczęciem egzekucji?

Tak. Przepis pozwala odstąpić od zarządzania egzekucji, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że byłaby bezskuteczna. Trzeba jednak przedstawić mocne dowody, a umorzenie nadal ma charakter wyjątkowy.

Czy sama trudna sytuacja materialna wystarczy do umorzenia grzywny?

Nie zawsze. W przypadku grzywny trzeba wykazać ustawowe przesłanki, w tym niezależne przyczyny powstałe po jej orzeczeniu, niemożność lub niecelowość innego sposobu wykonania oraz niewystarczalność rat.

Do którego sądu wysłać wniosek?

Co do zasady do sądu, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. W piśmie należy podać właściwy wydział i sygnaturę sprawy.

Czy sąd może umorzyć całą grzywnę?

Tak, ale tylko wyjątkowo. Ustawa jako podstawowe rozwiązanie przewiduje umorzenie częściowe, a pełne umorzenie wymaga szczególnie przekonujących okoliczności.

Czy wniosek o umorzenie zatrzymuje egzekucję?

Nie. Złożenie wniosku samo w sobie nie wstrzymuje wykonania orzeczenia. Można złożyć dodatkowy, uzasadniony wniosek o wstrzymanie, ale o jego uwzględnieniu decyduje sąd.

Czy można zaskarżyć odmowę umorzenia?

Tak. Na postanowienie w przedmiocie umorzenia grzywny przysługuje zażalenie, zwykle w terminie 7 dni od ogłoszenia albo doręczenia postanowienia. Należy kierować się pouczeniem dołączonym do rozstrzygnięcia.

Czy grzywnę i koszty można objąć jednym pismem?

Można sformułować oba żądania w jednym piśmie dotyczącym tej samej sprawy, lecz trzeba je wyraźnie rozdzielić, podać kwoty i osobno uzasadnić podstawy umorzenia każdej należności.

Co zrobić, gdy koszty nie zostały jeszcze prawomocnie zasądzone?

Należy rozważyć wniosek o zwolnienie od kosztów na podstawie art. 624 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Po prawomocnym zasądzeniu kosztów stosuje się tryb wykonawczy przewidziany w art. 206 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego.

Podsumowanie

Wniosek o umorzenie powinien być złożony do właściwego sądu, precyzyjnie określać należność i opierać się na dokumentach pokazujących rzeczywistą, trwałą przeszkodę w zapłacie. Przy grzywnie kluczowe jest wykazanie niezależnej zmiany powstałej po orzeczeniu kary oraz braku realnej możliwości jej wykonania w inny sposób. W przypadku kosztów trzeba najpierw ustalić, czy chodzi jeszcze o zwolnienie na etapie orzekania, czy już o umorzenie prawomocnie zasądzonej należności.

Nie należy czekać na kolejne czynności wykonawcze. Po otrzymaniu wezwania trzeba sprawdzić termin, zebrać dokumenty, złożyć właściwy wniosek i – gdy sytuacja tego wymaga – odrębnie zażądać wstrzymania wykonania.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 3 § 1, art. 6 § 2, art. 9 § 4, art. 19, art. 44, art. 49–51 i art. 206.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 460 i art. 624.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.