Odmowa badania alkomatem lub narkotestem – konsekwencje dla kierowcy

Kierowca nie ma praktycznej możliwości wybrania wariantu „nie poddaję się żadnemu badaniu”. Może odmówić wykonania pomiaru wydychanego powietrza albo pobrania śliny, lecz przepisy przewidują wówczas badanie zastępcze. Jeżeli osoba nadal stawia opór, czynność może zostać wykonana bez jej zgody, a zachowanie polegające na umyślnym uniemożliwianiu lub istotnym utrudnianiu działania funkcjonariuszy może zostać ocenione osobno.

Trzeba jednocześnie odróżnić trzy kwestie: odmowę badania przesiewowego, wynik badania laboratoryjnego oraz zachowanie podczas kontroli. Dopiero ich łączna ocena pozwala ustalić, czy chodzi wyłącznie o proceduralną odmowę, wykroczenie polegające na utrudnianiu czynności, wykroczenie prowadzenia po użyciu alkoholu albo podobnie działającego środka, czy przestępstwo prowadzenia w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego.

Odmowa badania alkomatem lub narkotestem – konsekwencje dla kierowcy – najważniejsze informacje

Kiedy taki problem pojawia się w praktyce?

Najczęściej problem pojawia się podczas rutynowej kontroli drogowej, po kolizji lub wypadku, po zgłoszeniu innego uczestnika ruchu albo wtedy, gdy funkcjonariusz zauważa objawy mogące wskazywać na spożycie alkoholu lub zażycie środka działającego podobnie do alkoholu. W razie wypadku, w którym jest osoba zabita lub ranna, badanie kierującego ma szczególne znaczenie i co do zasady jest przeprowadzane obligatoryjnie.

Kierowcy odmawiają badania z różnych powodów. Czasami obawiają się nieprawidłowego wyniku urządzenia, twierdzą, że alkomat nie ma aktualnego sprawdzenia, mają chorobę układu oddechowego, nie są w stanie wykonać prawidłowego wydechu albo przyjmują leki mogące wpływać na test przesiewowy. Przy narkoteście zdarzają się także zastrzeżenia do pobrania śliny, suchość w ustach lub obawa przed wynikiem fałszywie dodatnim.

W takich sytuacjach rozsądne jest spokojne zgłoszenie zastrzeżeń i żądanie ich odnotowania w protokole. Nie należy jednak zakładać, że odmowa zablokuje dalsze czynności. Jeżeli badanie wydychanego powietrza jest niemożliwe albo kierowca go odmawia, następuje badanie krwi. Jeżeli odmowa dotyczy narkotestu niewymagającego laboratorium, obecność środka ustala się na podstawie badania krwi lub moczu.

Od czego zależy ocena prawna?

Ocena sprawy zależy przede wszystkim od tego, jakiej czynności kierowca odmówił i co wydarzyło się później. Inaczej należy oceniać spokojną odmowę dmuchania połączoną z gotowością do badania krwi, inaczej niewykonanie polecenia z przyczyn zdrowotnych, a jeszcze inaczej aktywne blokowanie pobrania materiału, szarpanie się, grożenie funkcjonariuszom albo próby ucieczki.

Znaczenie mają w szczególności:

• podstawa i cel kontroli oraz to, czy kierujący faktycznie prowadził pojazd,
• rodzaj badania, którego odmówiono, oraz sposób przekazania polecenia,
• informacja, czy kierowca został uprzedzony o badaniu bez jego zgody,
• przyczyna odmowy, w tym udokumentowane przeciwwskazania zdrowotne,
• zachowanie kierowcy i to, czy rzeczywiście uniemożliwił lub istotnie utrudnił czynność,
• czas pomiędzy prowadzeniem pojazdu, zatrzymaniem, badaniem przesiewowym i pobraniem krwi,
• wynik badania zastępczego oraz sposób pobrania, zabezpieczenia i analizy materiału,
• inne dowody: nagrania, zeznania, sposób jazdy, wygląd i zachowanie kierowcy, dokumentacja medyczna.

Sama odmowa nie ustala jeszcze, że kierowca był nietrzeźwy albo pod wpływem narkotyku. Organ musi wykazać znamiona konkretnego czynu. Odmowa może jednak zostać oceniona razem z pozostałymi dowodami, a sposób jej wyrażenia może prowadzić do dodatkowych zarzutów.

Podstawa prawna i kwalifikacja sprawy

Przepisy, które najczęściej mają znaczenie

Zgodnie z art. 129i Prawa o ruchu drogowym badanie alkoholu przeprowadza się co do zasady urządzeniem elektronicznym mierzącym stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu. Jeżeli stan osoby uniemożliwia taki pomiar albo osoba odmawia badania, zawartość alkoholu ustala się na podstawie badania krwi. Przepis wyraźnie przewiduje również możliwość przeprowadzenia badania mimo braku zgody osoby badanej, po jej uprzedzeniu.

W odniesieniu do środków działających podobnie do alkoholu art. 129j Prawa o ruchu drogowym przewiduje najpierw metodę niewymagającą badania laboratoryjnego, najczęściej test śliny. Jeżeli kierowca odmawia takiego badania, jest ono niemożliwe albo wynik wymaga weryfikacji, obecność środka ustala się na podstawie badania krwi lub moczu. Także to badanie może być przeprowadzone bez zgody osoby badanej po jej uprzedzeniu.

Uprawnienie do poddania kierującego badaniu podczas kontroli wynika z art. 129ja Prawa o ruchu drogowym. Dodatkowo art. 129k reguluje badania po wypadku, w którym jest osoba zabita lub ranna.

Jeżeli sprawa wchodzi w fazę postępowania karnego, znaczenie ma art. 74 § 2, § 3 i § 3a Kodeksu postępowania karnego. Podejrzany lub osoba podejrzana może zostać poddana między innymi pobraniu krwi i innych wydzielin organizmu, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. W razie odmowy możliwe jest zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie, a także użycie siły fizycznej lub środków technicznych służących obezwładnieniu, lecz wyłącznie w zakresie niezbędnym do wykonania czynności.

Jeżeli kierowca nie stosuje się do zgodnego z prawem polecenia i umyślnie uniemożliwia lub istotnie utrudnia czynność służbową, organ może rozważyć art. 65a Kodeksu wykroczeń. Samo wypowiedzenie słów „odmawiam” nie przesądza automatycznie o realizacji tego wykroczenia. Konieczne jest ustalenie, czy zachowanie rzeczywiście miało charakter umyślny i czy uniemożliwiło lub istotnie utrudniło czynność. Użycie przemocy albo groźby w celu zmuszenia funkcjonariusza do zaniechania prawnej czynności może prowadzić do odpowiedzialności karnej, między innymi na podstawie art. 224 § 2 Kodeksu karnego.

Co organ musi ustalić?

W sprawie o prowadzenie po alkoholu lub środku odurzającym organ nie może poprzestać na stwierdzeniu, że kierowca odmówił testu. Musi ustalić co najmniej, że dana osoba prowadziła pojazd, kiedy to nastąpiło, jaki był jej stan w czasie prowadzenia oraz czy wynik badania można wiarygodnie odnieść do tej chwili.

Przy alkoholu podstawowe znaczenie mają wyniki pomiarów albo badań krwi, dokładne godziny oraz prawidłowość procedury. Przy narkotykach sam wynik testu przesiewowego lub samo wykrycie metabolitu nie zawsze odpowiada jeszcze na pytanie, czy kierowca znajdował się „pod wpływem” środka w rozumieniu prawa karnego. Istotne mogą być stężenia oznaczone w laboratorium, opinia biegłego toksykologa, objawy obserwowane podczas kontroli, sposób jazdy i odstęp czasu od prowadzenia do pobrania materiału.

Jeżeli organ stawia zarzut z art. 65a Kodeksu wykroczeń, powinien wykazać legalność i treść polecenia, umyślność działania oraz rzeczywiste uniemożliwienie albo istotne utrudnienie czynności. Nie każde zastrzeżenie, pytanie o podstawę prawną czy zgłoszenie przeciwwskazania zdrowotnego oznacza popełnienie tego wykroczenia.

Jakie konsekwencje grożą w praktyce?

Kara, środki karne, obowiązki albo koszty

Konsekwencje nie wynikają wyłącznie z odmowy. Zależą od tego, co wykaże badanie zastępcze i jak zakwalifikowane zostanie zachowanie kierowcy.

• Utrudnianie czynności służbowej. Za wykroczenie z art. 65a Kodeksu wykroczeń grozi areszt, ograniczenie wolności albo grzywna. W razie skierowania sprawy do sądu dochodzą koszty postępowania.
• Stan po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w takim stanie stanowi wykroczenie z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń, zagrożone aresztem albo grzywną nie niższą niż 2500 zł. Sąd orzeka także zakaz prowadzenia pojazdów, co do zasady na okres od 6 miesięcy do 3 lat.
• Stan nietrzeźwości lub wpływ środka odurzającego. Prowadzenie pojazdu mechanicznego może stanowić przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności do 3 lat. Przy skazaniu sąd orzeka co najmniej trzyletni zakaz prowadzenia pojazdów oraz świadczenie pieniężne w wysokości co najmniej 5000 zł. Przy wcześniejszym skazaniu lub prowadzeniu w czasie obowiązywania zakazu odpowiedzialność jest surowsza.
• Przemoc lub groźba wobec funkcjonariusza. Jeżeli odmowie towarzyszy przemoc albo groźba bezprawna służąca zmuszeniu funkcjonariusza do zaniechania prawnej czynności, może dojść do odpowiedzialności za przestępstwo z art. 224 § 2 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności do 3 lat.

Do tego mogą dojść koszty opinii biegłych, badań laboratoryjnych, obrońcy, dojazdów na czynności i utraconego zarobku. W razie skazania sąd może obciążyć sprawcę kosztami procesu. Ostateczna wysokość i zakres obciążeń zależą od kwalifikacji prawnej i przebiegu sprawy.

Skutki poboczne dla pracy, prawa jazdy, rodziny albo KRK

Odmowa testu przesiewowego nie oznacza sama w sobie automatycznego skazania ani automatycznego wpisu do Krajowego Rejestru Karnego. Jeżeli sprawa zakończy się wyłącznie ukaraniem za wykroczenie, co do zasady nie jest to skazanie za przestępstwo ujawniane w typowym zaświadczeniu z KRK. Inaczej jest przy prawomocnym skazaniu za przestępstwo, na przykład z art. 178a Kodeksu karnego.

Dla kierowcy zawodowego, przedstawiciela handlowego, kuriera albo osoby dojeżdżającej do pracy najdotkliwszy może być faktyczny brak możliwości prowadzenia. Dokument prawa jazdy może zostać zatrzymany z powodu podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia drogowego, a następnie sąd może orzec zakaz. Nie należy jednak utożsamiać samej odmowy z automatycznym, prawomocnym zakazem – ostateczne skutki zależą od dalszych ustaleń i rozstrzygnięcia.

Skutki pracownicze zależą od rodzaju stanowiska, regulaminów i treści umowy. Jeżeli prowadzenie pojazdu jest podstawowym obowiązkiem, utrata możliwości wykonywania pracy może skutkować odsunięciem od obowiązków, zmianą stanowiska, a w niektórych sytuacjach rozwiązaniem umowy. Pracownik powinien ostrożnie informować pracodawcę o faktach mających wpływ na możliwość wykonywania pracy, nie przedstawiając niepotwierdzonych wniosków jako przesądzonych.

Sprawa może obciążyć budżet rodziny przez koszty obrony, świadczenie pieniężne, grzywnę, koszty transportu zastępczego i spadek dochodów. Dlatego nie warto czekać z analizą do chwili otrzymania aktu oskarżenia lub wyroku nakazowego.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania, pisma albo decyzji?

Jakie dowody zabezpieczyć?

Najważniejsze dowody często powstają w pierwszych minutach kontroli. Po czasie trudniej odtworzyć dokładne godziny, wypowiedziane polecenia, zgłoszone choroby i zachowanie funkcjonariuszy. Kierowca powinien możliwie szybko sporządzić własną chronologię zdarzeń.

Warto wystąpić o wgląd do akt, gdy tylko status procesowy na to pozwala. W aktach mogą znajdować się notatki funkcjonariuszy, protokoły, nagrania, wyniki badań, świadectwa wzorcowania lub sprawdzenia urządzeń, dokumentacja medyczna i opinie biegłych. Nie każdy brak formalny prowadzi do unieważnienia dowodu, ale uchybienia trzeba oceniać łącznie z ich wpływem na wiarygodność wyniku.

Kiedy składać wyjaśnienia, wniosek albo odwołanie?

Wezwania nie należy ignorować. Jeżeli kierowca został wezwany jako podejrzany, ma prawo do obrońcy oraz prawo odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania. Prawo do milczenia nie oznacza jednak prawa do odmowy obowiązkowych badań przewidzianych w art. 74 Kodeksu postępowania karnego.

Przed szczegółowym opisaniem zdarzenia dobrze jest znać treść zarzutu i podstawowe dowody. Niekiedy wystarczy złożyć krótkie oświadczenie, że kierowca skorzysta z prawa do odmowy wyjaśnień do czasu konsultacji i zapoznania się z materiałami. Wnioski dowodowe – na przykład o zabezpieczenie nagrania, przesłuchanie świadka, uzyskanie dokumentacji medycznej lub powołanie biegłego – należy składać możliwie szybko, zanim dowód zniknie albo zostanie nadpisany.

Nie istnieje jeden uniwersalny termin „odwołania od odmowy badania”. Termin zależy od dokumentu:

• na wezwanie należy stawić się w dacie wskazanej przez organ albo niezwłocznie usprawiedliwić niestawiennictwo,
• sprzeciw od wyroku nakazowego wnosi się co do zasady w ciągu 7 dni od doręczenia,
• po zwykłym wyroku sądu pierwszej instancji termin do złożenia wniosku o pisemne uzasadnienie wynosi co do zasady 7 dni, a termin apelacji – 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem,
• w przypadku postanowień dotyczących zatrzymania dokumentu lub innych czynności należy stosować termin i tryb wskazany w pouczeniu do konkretnego pisma.

Jeżeli kierowca otrzymał propozycję dobrowolnego poddania się karze, nie powinien akceptować jej automatycznie tylko po to, aby szybko zakończyć sprawę. Trzeba sprawdzić kwalifikację prawną, proponowaną karę, okres zakazu, świadczenie pieniężne, koszty oraz wpływ rozstrzygnięcia na pracę i KRK.

FAQ

Czy mogę odmówić dmuchania w alkomat i zażądać od razu badania krwi?

Możesz zakomunikować odmowę badania wydychanego powietrza, ale nie oznacza to rezygnacji z badania. Przepisy przewidują wtedy ustalenie zawartości alkoholu na podstawie badania krwi. Odmowa nie daje prawa do opuszczenia miejsca kontroli ani do zablokowania dalszych czynności.

Czy sama odmowa alkomatu oznacza utratę prawa jazdy?

Nie jest równoznaczna z prawomocnym zakazem prowadzenia. Może jednak skutkować badaniem krwi, a w zależności od okoliczności i podejrzenia popełnienia czynu dokument może zostać zatrzymany. Ostateczny zakaz zależy od kwalifikacji sprawy i orzeczenia sądu.

Czy policja może pobrać krew bez mojej zgody?

Tak. Prawo o ruchu drogowym dopuszcza badanie bez zgody po uprzedzeniu osoby badanej, a Kodeks postępowania karnego przewiduje w określonych warunkach zatrzymanie, przymusowe doprowadzenie i niezbędne środki przymusu. Pobranie powinno być wykonane przez uprawnionego pracownika medycznego, zgodnie z wiedzą medyczną i bez narażania zdrowia.

Czy można odmówić narkotestu ze śliny?

Odmowa jest faktycznie możliwa, ale nie kończy badania. W takim przypadku obecność środka działającego podobnie do alkoholu ustala się na podstawie badania krwi lub moczu. W praktyce wynik laboratoryjny ma większe znaczenie niż test przesiewowy.

Czy odmowa jest osobnym przestępstwem?

Samo niewykonanie testu przesiewowego nie jest automatycznie przestępstwem prowadzenia po alkoholu lub narkotykach. Jeżeli jednak kierowca umyślnie uniemożliwia lub istotnie utrudnia czynność, może odpowiadać za wykroczenie z art. 65a Kodeksu wykroczeń. Przemoc, groźby, naruszenie nietykalności albo inne zachowania mogą prowadzić do zarzutów karnych.

Czy dodatni narkotest przesądza, że prowadziłem pod wpływem?

Nie zawsze. Test ze śliny ma charakter przesiewowy. Dla rozstrzygnięcia zwykle kluczowe są badania laboratoryjne krwi lub moczu, stężenie substancji, czas pobrania, objawy i opinia biegłego. Samo wykrycie śladu lub metabolitu nie musi jeszcze dowodzić wpływu środka w chwili prowadzenia.

Co zrobić, jeżeli odmówiłem z powodu choroby?

Trzeba jak najszybciej zabezpieczyć dokumentację medyczną potwierdzającą chorobę i jej wpływ na możliwość wykonania badania. Warto sprawdzić, czy przyczyna została wpisana do protokołu, oraz wskazać, czy kierowca zgodził się na badanie zastępcze. Sama deklaracja bez dokumentów może być później trudniejsza do wykazania.

Czy powinienem od razu składać obszerne wyjaśnienia?

Nie zawsze. Jeżeli masz status podejrzanego, możesz odmówić wyjaśnień do czasu zapoznania się z zarzutem, wynikami i protokołami oraz konsultacji z obrońcą. Nie należy jednak ignorować wezwania ani terminów. Pilne wnioski o zabezpieczenie nagrań i innych nietrwałych dowodów warto złożyć jak najszybciej.

Podsumowanie

Odmowa badania alkomatem lub narkotestem nie jest skutecznym sposobem uniknięcia kontroli. Zwykle prowadzi do badania krwi, a przy podejrzeniu narkotyków także do badania moczu. Sama odmowa nie dowodzi jeszcze prowadzenia po alkoholu lub środku odurzającym, lecz aktywne utrudnianie czynności może stanowić odrębne wykroczenie lub przestępstwo.

Po kontroli trzeba szybko zabezpieczyć protokoły, wyniki, godziny czynności, dokumentację medyczną, świadków i nagrania. Przed złożeniem szczegółowych wyjaśnień należy ustalić swój status procesowy, treść zarzutu i terminy z pouczeń. Ocena szans obrony wymaga zestawienia wyniku badania zastępczego z całą procedurą i pozostałymi dowodami.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 129i, art. 129j, art. 129ja i art. 129k.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 74.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 65a i art. 87.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 42, art. 43a, art. 178a i art. 224.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lipca 2014 r. w sprawie wykazu środków działających podobnie do alkoholu oraz warunków i sposobu przeprowadzania badań na ich obecność w organizmie.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.