Wyjazd za granicę w okresie próby lub podczas prac społecznych

Możliwość wyjazdu za granicę zależy przede wszystkim od rodzaju orzeczenia i dokładnej treści obowiązków nałożonych na skazanego. Inaczej należy ocenić tygodniowy urlop osoby, która prawidłowo wykonuje wszystkie obowiązki, a inaczej kilkumiesięczny wyjazd do pracy, podczas którego skazany nie będzie mógł stawiać się u kuratora ani wykonywać przydzielonych prac społecznych.

Przed zakupem biletu warto przeczytać sentencję wyroku, postanowienia wydane w postępowaniu wykonawczym oraz pisemne pouczenia kuratora. Znaczenie ma również to, czy przeciwko skazanemu toczy się inne postępowanie, w którym zastosowano środek zapobiegawczy w postaci zakazu opuszczania kraju.

Czy można wyjechać za granicę w okresie próby lub przy pracach społecznych? – najważniejsze informacje

Kiedy taki problem pojawia się w praktyce?

Pytania o możliwość wyjazdu najczęściej pojawiają się w następujących sytuacjach:

• skazany otrzymał karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i planuje urlop,
• osoba oddana pod dozór kuratora dostała ofertę pracy za granicą,
• skazany wykonuje nieodpłatną, kontrolowaną pracę na cele społeczne i wyjazd koliduje z ustalonymi terminami,
• skazany chce przenieść na kilka miesięcy swoje centrum życiowe do innego państwa,
• w okresie próby sąd lub kurator wyznaczył termin stawiennictwa, terapii, zapłaty świadczenia albo wykonania innego obowiązku,
• oprócz prawomocnego wyroku wobec tej samej osoby toczy się kolejne postępowanie karne.

Krótki wyjazd turystyczny, który nie narusza żadnych obowiązków, co do zasady nie jest traktowany tak samo jak wyprowadzenie się z Polski na stałe. Nie można jednak zakładać, że każda podróż jest dozwolona wyłącznie dlatego, że w wyroku nie użyto słów „zakaz wyjazdu”.

Od czego zależy ocena prawna?

Przed wyjazdem należy ustalić:

1. Jaki rodzaj kary lub środka zastosowano – zawieszenie wykonania kary, warunkowe umorzenie, dozór, kara ograniczenia wolności czy praca społecznie użyteczna zamiast grzywny.
2. Jakie obowiązki wpisano do wyroku lub późniejszego postanowienia – przykładowo informowanie kuratora, wykonywanie pracy, terapia, powstrzymywanie się od określonych kontaktów albo naprawienie szkody.
3. Czy wyjazd oznacza zmianę miejsca stałego pobytu – kilkumiesięczna praca za granicą może być oceniana inaczej niż kilkudniowy urlop.
4. Czy skazany pozostaje pod dozorem – dozór wiąże się między innymi z obowiązkiem stawiania się na wezwania i udzielania wyjaśnień.
5. Czy podróż koliduje z harmonogramem prac społecznych – nieusprawiedliwiona nieobecność może zostać zgłoszona kuratorowi.
6. Czy w innej sprawie nie zastosowano zakazu opuszczania kraju – taki zakaz może być połączony z zatrzymaniem paszportu.

Podstawa prawna i kwalifikacja sprawy

Przepisy, które najczęściej mają znaczenie

W przypadku kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania najważniejsze są przepisy dotyczące okresu próby, obowiązków probacyjnych i dozoru. Sąd może zobowiązać skazanego między innymi do informowania sądu lub kuratora o przebiegu próby, wykonywania pracy, podjęcia terapii, naprawienia szkody albo określonego zachowania zapobiegającego ponownemu popełnieniu przestępstwa.

Same przepisy o warunkowym zawieszeniu wykonania kary nie wprowadzają generalnego zakazu opuszczania Polski. Jeżeli jednak skazany został oddany pod dozór, musi stawiać się na wezwanie sądu lub kuratora, udzielać wyjaśnień dotyczących dozoru, umożliwiać kuratorowi wykonywanie czynności oraz bez zgody sądu nie zmieniać miejsca stałego pobytu.

W przypadku kary ograniczenia wolności art. 34 Kodeksu karnego nakłada na skazanego obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu kary i zakazuje zmiany miejsca stałego pobytu bez zgody sądu. Jeżeli karę wykonuje się w formie prac społecznych, sądowy kurator zawodowy określa rodzaj, miejsce oraz termin rozpoczęcia pracy.

Wyjazd planowany przed rozpoczęciem kary może uzasadniać wniosek o odroczenie jej wykonania na okres do 6 miesięcy, jeżeli natychmiastowe wykonanie pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Po rozpoczęciu wykonywania kary możliwy jest wniosek o przerwę. W ważnych przypadkach można również wnosić o rozliczenie godzin pracy w innych okresach niż miesięczne. Każdy taki wniosek wymaga konkretnego uzasadnienia i dokumentów.

Odrębnym zagadnieniem jest zakaz opuszczania kraju stosowany jako środek zapobiegawczy w toczącym się postępowaniu. Może on zostać połączony z zatrzymaniem paszportu lub zakazem wydania dokumentu pozwalającego przekroczyć granicę. Obowiązuje niezależnie od tego, że w innej sprawie dana osoba odbywa już okres próby albo karę ograniczenia wolności.

Co organ musi ustalić?

Rozpoznając wniosek dotyczący wyjazdu, zmiany miejsca pobytu, odroczenia, przerwy albo zmiany sposobu wykonywania obowiązków, sąd ocenia przede wszystkim:

• dokładny czas i cel pobytu za granicą,
• czy wyjazd jest konieczny, czy jedynie dogodny dla skazanego,
• dotychczasowy sposób wykonywania obowiązków,
• liczbę przepracowanych godzin i ewentualne nieobecności,
• możliwość utrzymywania kontaktu z kuratorem,
• ryzyko, że skazany nie wróci albo nie wykona pozostałej części kary,
• wpływ wyjazdu na pracę, leczenie, obowiązki rodzinne i naprawienie szkody,
• dokumenty potwierdzające zatrudnienie, naukę, leczenie lub ważną sytuację rodzinną.

Istotne jest rozróżnienie między krótkotrwałym pobytem a zmianą miejsca stałego pobytu. Sam nocleg w hotelu lub kilkudniowy wyjazd nie oznacza zwykle zmiany stałego pobytu. Inaczej może być, gdy skazany podejmuje bezterminową pracę, wynajmuje mieszkanie za granicą i faktycznie przenosi tam centrum swoich spraw życiowych.

Jakie konsekwencje grożą w praktyce?

Kara, środki karne, obowiązki albo koszty

Najpoważniejsze skutki powstają wtedy, gdy wyjazd prowadzi do niewykonywania orzeczenia. Sam pobyt za granicą nie jest podstawą do zastosowania kary zastępczej, ale może stać się dowodem uchylania się, jeżeli skazany celowo przestaje wykonywać pracę, nie odbiera korespondencji, nie stawia się na wezwania albo zataja swoje miejsce pobytu.

W przypadku kary ograniczenia wolności sąd może zarządzić wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. Jeżeli część kary została już wykonana, sąd ustala karę zastępczą za pozostały okres, przyjmując zasadę, że jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności odpowiada dwóm dniom niewykonanej kary ograniczenia wolności.

W sprawie kary z warunkowym zawieszeniem sąd może zarządzić wykonanie zawieszonej kary, gdy skazany rażąco narusza porządek prawny albo uchyla się od dozoru, wykonania obowiązków, środków karnych, środków kompensacyjnych, grzywny lub przepadku. Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, w której skazany otrzymał już pisemne upomnienie kuratora i nadal nie wykonuje obowiązków.

Konsekwencją mogą być również koszty udziału w dodatkowym postępowaniu wykonawczym, konieczność wcześniejszego powrotu do Polski, utrata zatrudnienia za granicą oraz potrzeba ustanowienia obrońcy. Dlatego nie należy organizować długiego wyjazdu na założeniu, że sąd rozpozna później złożony wniosek zgodnie z oczekiwaniem skazanego.

Skutki poboczne dla pracy, prawa jazdy, rodziny albo KRK

Legalnie zorganizowany wyjazd nie powoduje sam w sobie utraty prawa jazdy ani powstania nowego wpisu w Krajowym Rejestrze Karnym. Skazanie wynikające z dotychczasowego wyroku pozostaje jednak widoczne w KRK do czasu jego zatarcia. Niewykonanie kary, grzywny, środka karnego lub obowiązku może opóźnić moment, w którym osoba będzie mogła posługiwać się informacją o niekaralności.

Dla pracy za granicą problemem może być konieczność szybkiego powrotu na wezwanie sądu, kuratora albo podmiotu, w którym wykonywane są prace społeczne. Pracodawca zagraniczny może nie zgodzić się na częste nieobecności, a brak możliwości powrotu nie zawsze będzie uznany za wystarczające usprawiedliwienie.

Wyjazd nie zwalnia także z obowiązków rodzinnych, alimentacyjnych, terapeutycznych ani z obowiązku naprawienia szkody. Jeżeli realizacja obowiązku wymaga osobistej obecności w Polsce, skazany powinien wcześniej wystąpić o zmianę czasu lub sposobu jego wykonywania.

Osobnym ryzykiem jest popełnienie przestępstwa podczas pobytu za granicą. Może ono wpłynąć na ocenę przebiegu próby, a w określonych przypadkach prowadzić do wykonania zawieszonej kary. Zagadnienie to szerzej omawia artykuł dotyczący sytuacji, gdy pojawia się nowe przestępstwo po okresie próby.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania, pisma albo decyzji?

Jakie dowody zabezpieczyć?

Osoba planująca wyjazd powinna przygotować przede wszystkim:

• odpis wyroku i wszystkich późniejszych postanowień,
• pouczenia otrzymane od sądu i kuratora,
• decyzję określającą miejsce oraz terminy prac społecznych,
• zaświadczenie o dotychczas przepracowanych godzinach,
• umowę o pracę lub pisemną ofertę zatrudnienia za granicą,
• informację o terminie rozpoczęcia i zakończenia pracy,
• adres planowanego pobytu oraz dane kontaktowe,
• rezerwację podróży, jeżeli została już dokonana,
• dokumenty medyczne albo rodzinne, jeśli wyjazd jest związany z leczeniem lub opieką nad bliską osobą,
• propozycję wykonania zaległych i przyszłych obowiązków.

Dokumenty powinny potwierdzać konkretne daty i okoliczności. Samo oświadczenie, że wyjazd jest ważny, zazwyczaj będzie mniej przekonujące niż umowa, zaświadczenie pracodawcy, dokument medyczny lub potwierdzenie sytuacji rodzinnej.

Kiedy składać wyjaśnienia, wniosek albo odwołanie?

Wniosek należy złożyć odpowiednio wcześnie, przed planowanym wyjazdem. Powinien zostać skierowany do sądu wykonującego orzeczenie i zawierać sygnaturę akt. Kopię można przekazać kuratorowi, zwłaszcza gdy to kurator organizuje i kontroluje wykonywanie prac.

W zależności od sytuacji skazany może wnosić między innymi o:

• wyrażenie zgody na zmianę miejsca stałego pobytu,
• zmianę czasu lub sposobu wykonywania obowiązku probacyjnego,
• zmianę terminów albo sposobu rozliczania godzin prac społecznych,
• odroczenie wykonania kary ograniczenia wolności,
• udzielenie przerwy w wykonywaniu tej kary,
• zmianę lub uchylenie określonego obowiązku, jeżeli istnieją ku temu ustawowe podstawy.

W piśmie trzeba dokładnie podać datę wyjazdu i powrotu, państwo oraz adres pobytu, cel podróży, sposób kontaktu, dotychczasowy przebieg wykonywania kary i propozycję rozwiązania kolizji z obowiązkami. Należy również wyjaśnić, dlaczego interes skazanego nie może zostać zabezpieczony w inny sposób.

Złożenie wniosku nie wstrzymuje automatycznie obowiązku stawiennictwa ani wykonywania pracy. Do czasu uzyskania decyzji skazany powinien realizować dotychczasowy harmonogram.

Jeżeli sąd wyda postanowienie o karze zastępczej, odroczeniu, przerwie albo zarządzeniu wykonania zawieszonej kary, należy niezwłocznie przeczytać pouczenie o środku zaskarżenia. Zażalenie wnosi się co do zasady w terminie 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a gdy skazany nie uczestniczył w posiedzeniu – od jego doręczenia. Ostateczny termin należy jednak zawsze ustalać na podstawie pouczenia dołączonego do konkretnego orzeczenia.

FAQ

Czy każdy wyjazd w okresie próby wymaga zgody sądu?

Nie. Sam okres próby nie tworzy automatycznego obowiązku uzyskania zgody na każdą podróż. Zgoda sądu jest jednak potrzebna między innymi wtedy, gdy wyjazd oznacza zmianę miejsca stałego pobytu osoby oddanej pod dozór. Trzeba także wykonać wszystkie obowiązki wynikające z wyroku.

Czy zgodę na wyjazd może wydać kurator?

Kurator może przekazać informacje, ustalić sposób kontaktu i w granicach swoich kompetencji organizować wykonywanie kary. Nie może jednak zastąpić sądu w sprawach, w których przepisy wymagają postanowienia sądu, takich jak zgoda na zmianę miejsca stałego pobytu, odroczenie albo przerwa w wykonywaniu kary.

Czy prace społeczne można samodzielnie wykonywać za granicą?

Nie można samodzielnie wybrać zagranicznej organizacji, wykonywać dla niej pracy i oczekiwać zaliczenia godzin. Miejsce oraz sposób wykonywania kary są ustalane przez właściwe organy. Planowany wyjazd trzeba więc wcześniej przedstawić kuratorowi i w razie potrzeby złożyć odpowiedni wniosek.

Czy złożenie wniosku pozwala od razu wyjechać?

Nie. Do czasu wydania korzystnego rozstrzygnięcia obowiązują dotychczasowe terminy, miejsce wykonywania pracy i pozostałe obowiązki. Skazany ponosi ryzyko, jeżeli wyjedzie, zakładając, że wniosek zostanie później uwzględniony.

Czy oferta pracy zagranicznej wystarczy do odroczenia prac społecznych?

Nie zawsze. Sąd oceni znaczenie zatrudnienia, sytuację rodzinną, dotychczasowe wykonywanie kary i możliwość innego rozłożenia godzin. Wniosek powinien zawierać umowę lub konkretną ofertę, daty, wynagrodzenie, adres pobytu i wyjaśnienie, dlaczego natychmiastowe wykonywanie kary powodowałoby zbyt ciężkie skutki.

Co zrobić, gdy skazany przebywa już za granicą i otrzymał wezwanie?

Należy natychmiast skontaktować się z sądem lub kuratorem, przedstawić rzeczywistą przyczynę nieobecności i przesłać dokumenty. Nie wolno ignorować wezwania. W zależności od terminu i treści pisma może być konieczny pilny powrót albo złożenie wniosku o zmianę terminu.

Czy mandat lub drobne naruszenie za granicą zawsze powoduje wykonanie zawieszonej kary?

Nie każde naruszenie prowadzi automatycznie do wykonania kary. Znaczenie ma jego charakter, kwalifikacja prawna, podobieństwo do wcześniejszego przestępstwa oraz treść prawomocnego rozstrzygnięcia. Nowe przestępstwo może jednak istotnie pogorszyć sytuację skazanego.

Czy po wykonaniu połowy prac można wyjechać bez uzgodnień?

Nie. Wykonanie połowy kary nie oznacza jej automatycznego zakończenia. Sąd może zwolnić skazanego od reszty kary ograniczenia wolności po spełnieniu ustawowych warunków, ale potrzebne jest odpowiednie rozstrzygnięcie. Do tego czasu kara nadal podlega wykonaniu.

Podsumowanie

Wyjazd za granicę w okresie próby albo podczas wykonywania prac społecznych jest możliwy, jeżeli nie narusza zakazów i obowiązków wynikających z orzeczeń. Najważniejsze jest ustalenie, czy podróż nie oznacza zmiany stałego pobytu, nie koliduje z pracą, dozorem lub wezwaniami oraz czy w innej sprawie nie obowiązuje zakaz opuszczania kraju.

Przy dłuższym wyjeździe należy przedstawić kuratorowi pełny plan pobytu i odpowiednio wcześnie złożyć wniosek do sądu. Nie warto wyjeżdżać wyłącznie na podstawie ustnej rozmowy lub samego potwierdzenia złożenia pisma. W razie wątpliwości trzeba przeanalizować treść wyroku, aktualne postanowienia i dokumentację wykonawczą.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 34–35, art. 70–75 i art. 83.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 57, art. 60–65, art. 169 oraz art. 172–173.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 277.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2016 r. w sprawie sposobu i trybu wykonywania czynności przez kuratorów sądowych w sprawach karnych wykonawczych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.