Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem karnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zarzuty dla ofiary wyłudzenia kredytu

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2019-08-02

Moja znajoma była przedstawicielem Providenta. Wzięła na moje nazwisko 4 pożyczki: na 3 umowach sfałszowała mój podpis, o czym nie miałam pojęcia; co do 1 umowy świadomie zaciągnęłam zobowiązanie dla niej. Ona pisemnie oświadczyła, że wszystkie te pożyczki były dla niej i ona zobowiązuje się je spłacić. Okazało się, że nie byłam jedyną osobą, na którą ta pani zaciągała pożyczki. W konsekwencji znajoma została skazana przez sąd za oszustwa, a ja otrzymałam sądowy nakaz zapłaty, gdyż ona nie spłacała rat. To ja złożyłam doniesienie do prokuratury, lecz obecnie policja chce i mnie postawić zarzut z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Skoro wszystkie pożyczki były przeznaczone dla znajomej, dlaczego stawia mi się zarzuty? Nie miałam pojęcia, że znajoma wyłudziła olbrzymie kwoty na cudze nazwiska, wprowadziła mnie w błąd – obiecała pożyczki spłacać.

Tomasz Krupiński

»Wybrane opinie klientów

Polecam. Szybka profesjonalna porada prawna.
Katarzyna
Szybka odpowiedź i możliwość zadawania dodatkowych pytań.
Lucyna, 62 lata, nauczyciel
Zagodnienie wyjaśnione obszernie, szczegółowo, wyczerpijąco. Odpowiedz przesłana szybko. Odpowiedzi na pytania dodatkowe również przesłano szybko. Porada bardzo pomocna w rozwiązaniu problemu.
Szymon, 55 lat
 Fachowa porada i błyskawiczna odpowiedź
Helena, 64 lata, sprzataczka
Szybkość i rzetelność opinii, możliwość precyzowania problemu.
Marek, nauczyciel

Na wstępie zaznaczę, że Pani działania mogą być dla Pani niebezpieczne już na gruncie prawa cywilnego. Wobec Providenta to Pani jest bowiem dłużnikiem, przynajmniej jeżeli chodzi o umowę, którą Pani świadomie podpisała. Nie znam szczegółów, ale nakaz zapłaty wobec Pani znajomej sąd wydał na podstawie jej oświadczenia, zapewne uznając, że po uzyskaniu środków od Providenta, dalej pożyczyła je Pani znajomej. Wobec tego wydał dla Pani nakaz zapłaty. Pani jest stroną wobec Providenta i ten podmiot ma roszczenie o zwrot pożyczki wyłącznie od Pani.

Wracając do kwestii karnych, trudno mówić w Pani przypadku o oszustwie, pomimo że nie znam stawianych Pani zarzutów. Zgodnie z art. 286 Kodeksu karnego (K.k.):

„§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy.

§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 4. Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.”

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Powyższy artykuł ustanawia odpowiedzialność karną za przestępstwo oszustwa. Polega ono na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym przez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu lub niezdolności należytego pojmowania przedsiębranego działania.

Celem działania sprawcy jest dążenie do osiągnięcia korzyści majątkowej.

W § 1 określony został typ podstawowy przestępstwa oszustwa, w § 2 ustawodawca przewidział odpowiedzialność, taką jak za oszustwo („tej samej karze”), w stosunku do sprawcy żądającego korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. W § 3 został przewidziany typ uprzywilejowany oszustwa ze względu na wypadek mniejszej wagi. Natomiast w § 4 ustanowiono wnioskowy tryb ścigania, w przypadku gdy omówione postacie oszustwa zostały popełnione na szkodę osoby najbliższej.

Przedmiotem ochrony art. 286 jest mienie (prawa majątkowe; zob. M. Kulik, w: Kodeks..., red. M. Mozgawa, s. 555).

Istota zabronionego zachowania przy oszustwie polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem. Celem działania sprawcy jest osiągnięcie korzyści majątkowej. Sprawca, popełniając przestępstwo, może posłużyć się trzema alternatywnie wskazanymi w przepisie metodami:

- wprowadzeniem w błąd,

- wyzyskaniem błędu lub

- niezdolnością do należytego pojmowania przedsiębranego działania.

Wprowadzenie w błąd polega na tym, że sprawca swoimi podstępnymi zabiegami doprowadza inną osobę do mylnego wyobrażenia o rzeczywistym stanie rzeczy. Środkiem użytym do wprowadzenia w błąd może być słowo, pismo, fałszywe narzędzie i urządzenie. Do przypisania oszustwa nie jest potrzebne użycie szczególnego podstępu, lecz wystarczy każde działanie mogące wprowadzić poszkodowanego w błąd.

Wprowadzenie w błąd musi dotyczyć tzw. istotnych okoliczności, które mogą mieć wpływ na podjęcie przez oszukiwaną osobę decyzji rozporządzenia mieniem. Działanie oszusta musi się więc odnosić do okoliczności powodującej, że rozporządzenie mieniem ma charakter niekorzystny (J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski, Kodeks..., t. II, s. 263). Słuszny jest pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 4 kwietnia 2013 r. (IV KK 355/2012, LexisNexis nr 5176005), zgodnie z którym „wprowadzenie w błąd, wykonane w ramach czynu zabronionego z art. 286 § 1 K.k., musi poprzedzać rozporządzenia mieniem dokonane przez pokrzywdzonego”.

Wyzyskanie błędu tym różni się od wprowadzenia w błąd, że przy wyzyskaniu błędu oszukany ma fałszywe wyobrażenie o rzeczywistości bez udziału w tym sprawcy, który istniejący już błąd oszukanego wykorzystuje. Innymi słowy, wykorzystanie błędu polega na wykorzystaniu przez sprawcę już istniejących, niezgodnych z rzeczywistością opinii lub wyobrażeń osoby pokrzywdzonej (zob. M. Kulik, w: Kodeks..., red. M. Mozgawa, s. 555).

Kolejną formą przestępczego działania sprawcy jest wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania polegające na wykorzystaniu sytuacji, gdy ofiara z jakichkolwiek względów nie ma należytego rozeznania co do transakcji, jaką podejmuje. Niezdolność osoby rozporządzającej mieniem do należytego pojmowania przedsiębranego działania może wynikać z braku odpowiedniego rozwoju psychicznego, niedostatecznej socjalizacji, młodego wieku, upośledzenia umysłowego – zarówno takiego, które wyłącza zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swym postępowaniem, jak i prowadzącego jedynie do ograniczenia tej zdolności. Niezdolność może stanowić następstwo nadużywania alkoholu, środków odurzających, narkotyków. Może ona mieć charakter przemijający albo stały.

Oszustwo jest przestępstwem materialnym. Skutkiem jest niekorzystne rozporządzenie mieniem przez pokrzywdzonego.

Niekorzystne rozporządzenie mieniem jako znamię przestępstwa oszustwa oznacza pogorszenie przy transakcjach sytuacji majątkowej rozporządzającego. Jest ono szersze od pojęć „szkoda” i „strata”. Niekorzystność nie oznacza niepowetowalności szkody. Nie wyklucza niekorzystności rozporządzenia okoliczność, że szkoda może być naprawiona, a w szczególności, że pokrzywdzonemu przysługuje roszczenie cywilne. Wywiązanie się z zobowiązania w części oznacza także niekorzystność rozporządzenia mieniem, a w skrajnych przypadkach nawet spełnienie świadczenia wzajemnego w całości (np. pokrzywdzony otrzymuje całe świadczenie, ale ze zwłoką; gdyby je otrzymał w ustalonym terminie, mógłby przeprowadzić inną zyskowną dla niego transakcję lub zapłacić w terminie za zobowiązania, dysponując właśnie środkami, co do których sądził, że otrzyma je w terminie określonym w oszukańczej transakcji).

Ustawowe znamię stanowiące skutek przestępstwa oszustwa, określonego w art. 286 § 1, zostaje wypełnione wtedy, gdy sprawca, działając w sposób opisany w tym przepisie, doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem, które jest niekorzystne z punktu widzenia interesów tej osoby lub innej osoby pokrzywdzonej. Powstanie szkody w mieniu nie jest koniecznym warunkiem do przyjęcia, że doszło do tak pojmowanego niekorzystnego rozporządzenia (wyrok SN z 30 sierpnia 2000 r., V KKN 267/2000, LexisNexis nr 347745, OSNKW 2000, nr 9-10, poz. 85).

„Przestępstwo oszustwa popełnione zostaje w chwili dokonania niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonego, przy czym rozporządzenie to musi być podjęte w następstwie wprowadzenia w błąd przez sprawcę i musi mieć na celu osiągnięcie przez niego korzyści majątkowej.

Do skutku przestępstwa oszustwa nie należy faktyczne osiągnięcie przez sprawcę korzyści majątkowej w wyniku niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Praktyka orzekania w sprawach o czyny z art. 286 K.k. wskazuje na to, że w znacznej części przypadków skutków tego przestępstwa można by uniknąć lub je istotnie zminimalizować, gdyby nie łatwowierność i nieprofesjonalna postawa pokrzywdzonych. Zwłaszcza ta ostatnia została w niniejszej sprawie zaprezentowana przez pokrzywdzonych. Nie jest to jednak w stanie wyłączyć odpowiedzialności sprawcy” (por. wyrok SN z 13 stycznia 2010 r., II KK 150/2009, LexisNexis nr 2218481, Biul. PK 2010, nr 2, poz. 6).

W art. 286 § 3 został określony typ uprzywilejowany oszustwa z uwagi na wypadek mniejszej wagi.

Strona podmiotowa przestępstwa oszustwa polega na umyślności. Działanie sprawcy motywowane jest osiągnięciem celu w postaci korzyści majątkowej. Wymagana jest więc szczególna postać zamiaru bezpośredniego kierunkowego.

Trafnie orzekł Sąd Najwyższy, że: „określone w art. 286 k.k. przestępstwo oszustwa jest przestępstwem umyślnym, zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Powyższe ujęcie znamion strony podmiotowej wyklucza możliwość popełnienia oszustwa z zamiarem ewentualnym. Zamiar bezpośredni winien obejmować zarówno cel, jak i sposób działania zmierzający do zrealizowania tego celu. Przypisując sprawcy popełnienie przestępstwa określonego w art. 286 § 1 K.k., należy wykazać, że obejmował on swoją świadomością i zamiarem bezpośrednim (kierunkowym) nie tylko to, że wprowadza w błąd inną osobę (względnie wyzyskuje błąd), ale także i to, że doprowadza ją w ten sposób do niekorzystnego rozporządzania mieniem i jednocześnie chce wypełnienia tych znamion” (wyrok SN z 4 czerwca 2010 r., WA 16/09, LexisNexis nr 2060710, Prok. i Pr. – wkł. 2009, Nr 11-12, poz. 8, por. także wyrok SN z 11 lutego 2009 r., III KK 245/2008, LexisNexis nr 2026664, Prok. i Pr. – wkł. 2009, nr 6, poz. 15).

Wymóg kierunkowego działania sprawcy czynu z art. 286 § 1 K.k. podkreślił Sąd Najwyższy, wyrażając pogląd, że przestępstwo z stypizowane w tym paragrafie jako charakteryzujące się celem w postaci osiągnięcia korzyści majątkowej należy do tzw. przestępstw kierunkowych i może być popełnione tylko z zamiarem bezpośrednim. Natomiast w przypadku formy zjawiskowej pomocnictwa do tego przestępstwa sprawca może działać również z zamiarem ewentualnym (zob. wyrok SN z 27 marca 2013 r., III KK 308/2012, LexisNexis nr 5794814).

Moim zdaniem na podstawie przedstawionych przez Panią okoliczności, mając na względzie powyższe rozważania, nie jest zasadne stawianie Pani zarzutów jako sprawcy przestępstwa oszustwa. Prokuratura jednak może Panią oskarżyć o pomocnictwo w oszustwie. Pani pomagała uzyskiwać pożyczki Pani znajomej, która następnie ich nie spłacał, narażając na szkodę m.in. firmę pożyczkową.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem karnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Podszywania się przez konkurencję w celu przejęcia partnerów biznesowych

Jestem posiadaczem kilku stron internetowych, które przynoszą zyski. Konkurencja zgłosiła się do moich partnerów biznesowych, podając moją stronę jako...

Wyłudzenie pieniędzy pod pretekstem choroby dziecka i trudnej sytuacji finansowej

Mój brat prawdopodobnie padł ofiarą wyłudzenia. Osoba wyłudzająca, powołując się na złą sytuację majątkową oraz chorobę dziecka, namówiła brata na...

Kradzież pieniędzy z karty przez znajomą

Przed około miesiącem znajoma, u której byłem z wizytą, ukradła mi kartę płatniczą i wypłaciła z niej 8 tys. zł. Znała...

Osoba zaginiona znaleziona po śmierci

Brat w 2017 r. został zgłoszony na policji w Polsce w jako zaginiony (nie miałam z nim kontaktu 2 tygodnie). Brat był po rozwodzie, ma...

Napastowanie przez firmę windykacyjną

Mam problem z firmą windykacyjną, która napastuje mnie od roku telefonami, SMS-ami i e-mailami. Główny problem jest taki, że firma ta dzwoniąc do...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »