Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem karnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Uzasadnione wątpliwości co do poczytalności obwinionego

Autor: Małgorzata Zegarowicz-Sobuń • Opublikowane: 2018-09-28

Zostałem przesłuchany przez funkcjonariuszy Straży Granicznej i postawiono mi zarzut o wykroczenie nielegalnego zatrudnienia obcokrajowca. Z powodu dużego stresu, który miałem ostatnio, udałem się po poradę do psychiatry. Aktualnie przebywam na zwolnieniu, pomimo tego stawiłem się na to wezwanie. Przesłuchujący poinformował mnie, że zostanę skierowany przez nich na badania do poradni zdrowia psychicznego. Czy funkcjonariusz ma prawo tak dalece ingerować w moje życie?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Straż Graniczna jest organem prowadzącym postępowanie przygotowawcze w sprawie o popełnienie zarzucanego wobec Pana czynu będącego wykroczeniem.

Na etapie tego postępowania, a także potem, na etapie postępowania sądowego, organy muszą sprawdzić, czy obwiniony może sam brać udział w postępowaniu , czy też potrzebuje pomocy obrońcy z urzędu. Zgodnie bowiem z art. 21 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia:

„Art. 21. § 1. W postępowaniu w sprawie o wykroczenia obwiniony musi mieć obrońcę przed sądem, jeżeli:

1) jest głuchy, niemy lub niewidomy;

2) zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności.

§ 2. W wypadku, o którym mowa w § 1 pkt 2, obowiązek korzystania z pomocy obrońcy ustaje, jeżeli sąd uznaje za uzasadnioną opinię biegłego psychiatry, że czyn obwinionego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan psychiczny obwinionego pozwala na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Sąd zwalnia wówczas obrońcę z jego obowiązków.

§ 3. W wypadkach, o których mowa w § 1, udział obrońcy w rozprawie jest obowiązkowy, a w posiedzeniu, jeżeli ustawa tak stanowi.

§ 4. Jeżeli w wypadkach, o których mowa w § 1, obwiniony nie ma obrońcy z wyboru, wyznacza mu się obrońcę z urzędu.”

Przepis ten jest podstawą ustanowienia obrony obligatoryjnej. Istotą takiej obrony jest zabezpieczenie praw obwinionego, co do którego zachodzi domniemanie, że nie będzie potrafił się bronić w należyty sposób.

Do przyjęcia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności, wystarcza uprawdopodobnienie tego, że poczytalność obwinionego może być co najmniej ograniczona. Uprawdopodobnienie, czyli niepełne udowodnienie, oznacza, iż organ postępowania musi przeprowadzić dowody, których ocena wraz z innymi okolicznościami sprawy da wysoki stopień prawdopodobieństwa, że co do poczytalności obwinionego istnieją uzasadnione wątpliwości.

Orzecznictwo sądowe, przede wszystkim Sądu Najwyższego (z 10.05.1979 r., I KR 47/79; z 20.06.1986 r., III KR 154/86; z 11.01.1989 r., V KRN 268/88; z 20.05.1984 r., I KR 102/84; z 19.07.1987 r., IV KR 197/87; z 17.06.1997 r., IV KKN 278/96; z 22.06.2001 r., III KKN 20/01; z 4.02.2002 r., II KKN 182/00) do okoliczności mogących powodować zaistnienie „uzasadnionych wątpliwości” zalicza: przebycie choroby psychicznej lub urazu mózgu, nałogowy alkoholizm, nadużywanie narkotyków, leczenie w szpitalu psychiatrycznym, nadzwyczaj utrudniony kontakt z obwinionym, kłopoty ze zrozumieniem pytań i udzielaniem odpowiedzi, niedorozwój umysłowy, zaświadczenia stwierdzające chorobę psychiczną lub niedorozwój umysłowy, zaświadczenia z placówek służby zdrowia, informacje z poradni zdrowia psychicznego. Natomiast wskazuje, że nie powodują uzasadnionych wątpliwości: dolegliwości depresyjne mające miejsce 10 lat wcześniej i oświadczenie obwinionego, że jest zdrowy i na choroby psychiczne nie chorował, aktywne uczestnictwo w toku postępowania sądowego, np. składanie wniosków dowodowych, przedstawianie swego stanowiska na piśmie i popieranie go innymi dowodami, osobiste sporządzenie apelacji itp. (postanowienie SN z 24.01.2007 r., II KK 251/06), ustna deklaracja obwinionego, że leczył się psychiatrycznie (postanowienie SN z 8.01.2010 r., III KK 186/09; wyrok SN z 9.02.2006 r., II KK 116/05).

Jeżeli postępowanie organu dowiedzie, iż w sprawie istnieją uzasadnione wątpliwości co do Pana poczytalności, to konieczne stanie się powołanie przez sąd biegłego psychiatry w celu wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego obwinionego (art. 42 § 2 K.p.k.w.). Jeżeli opinia biegłego wskaże, że Pana stan psychiczny wskazuje, że potrzebuje Pan pomocy w postępowaniu, sąd ustanowi dla Pana obrońcę z urzędu.

Jeżeli sąd uzna za uzasadnioną opinię biegłego psychiatry, że czyn obwinionego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan psychiczny obwinionego pozwala na dalszy udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny, to zwolni obrońcę z pełnienia obrony z urzędu.

Tak więc należy uznać, że postępowanie organów było prawidłowe i uzasadnione względami proceduralnymi.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem karnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

prawo-pracy.pl

prawo-mieszkaniowe.info

rozwodowy.pl

spolkowy.pl

prawo-cywilne.info

sluzebnosc.info

poradapodatkowa.pl

praworolne.info

ewindykacja24.pl

prawozus.pl

Szukamy prawnika »