Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem karnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podejrzane interesy brata alkoholika

Autor: Marek Gola • Opublikowane: 2018-03-21

Mam brata alkoholika, który od wielu lat nigdzie nie pracuje. Brat jest na utrzymaniu mamy, nie ma żony ani dzieci. Ktoś go wkręcił w jakieś podejrzane interesy, na jego nazwisko założone są 4 firmy. W KRS figuruje jako prezes zarządu. Brat nie wie, co się wokół niego dzieje, nie wie, co podpisuje. Powtarza się taka sytuacja, że przyjeżdża po niego samochód z prywatnym kierowcą i zabiera go w „jakieś miejsce”, po czym brat podpisuje dokumenty – nie wie jakie – i wraca do domu. Boimy się, co będzie dalej. Jak można mu pomóc? Czy my, członkowie jego najbliższej rodziny, możemy zostać pociągnięci do odpowiedzialności za jego długi?

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz Kodeksu spółek handlowych (K.s.h.).

W pierwszej kolejności podnieść należy, iż brat, jak domniemywam, jest prezesem zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, co z kolei powoduje, iż dobrze byłoby ustalić numery KRS spółek, w których brat zasiada. Wskazuje Pani, iż brat jest prezesem zarządu w 4 spółkach, a zatem wiadomo jakich. Wchodząc na stronę internetową https://ems.ms.gov.pl/krs/wyszukiwaniepodmiotu – można ustalić, czy w spółkach tych jest tylko prezesem zarządu, czy też wspólnikiem i jaki spółki mają kapitał zakładowy.

Członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy. Jeżeli spółka nie wytoczy powództwa o naprawienie wyrządzonej jej szkody w terminie roku od dnia ujawnienia czynu wyrządzającego szkodę, każdy wspólnik może wnieść pozew o naprawienie szkody wyrządzonej spółce. Jako osoby najbliższe, niestety, w zasadzie nie możecie nic zrobić, albowiem mamy do czynienia, jak mniemam, ze spółkami prawa handlowego, które rządzą się swoimi prawami. Dobrze byłoby gdyby brat był tylko jednym wspólnikiem, wówczas nikt nie może go pociągnąć do odpowiedzialności cywilnej. W grę wchodzi jedynie odpowiedzialność karna. Państwo jednak nie możecie być do tej odpowiedzialności karnej i cywilnej pociągnięci.

Wyraźnie jednak podkreślić należy, iż jeżeli brat będzie miał zadłużenie, to dopóki żyje, nie możecie Państwo być pociągnięci do odpowiedzialności. Taka odpowiedzialność pojawi się dopiero wówczas, gdy brat umrze, a Państwo nie odrzucicie po nim spadku. Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym powyżej jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Z uwagi na fakt, iż Pani brat, jak mniemam, nic nie posiada, jedynym wyjściem będzie odrzucenie spadku w całości, po jego śmierci.

Odnosząc się do kwestii zakończenia tego procederu, w mojej ocenie wchodzi w grę jedynie ubezwłasnowolnienie brata i po takim ubezwłasnowolnieniu powiadomienie sądu gospodarczego KRS o takowym orzeczeniu. Co prawda, nie ma na ten moment rejestru osób ubezwłasnowolnionych, jednak nie ulega wątpliwości, że jest to jedyna droga do ukrócenia procederu.

Moim zdaniem należy odróżnić ubezwłasnowolnienie całkowite od częściowego. Z Pani opisu można wyprowadzić wniosek, że brat nie jest na tyle upośledzony, by możliwe było jego ubezwłasnowolnienie całkowite, choć decyzja w tym zakresie winna jednak należeć do biegłych sądowych.

Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są z mocy samego prawa prócz wnioskodawcy:

  1. osoba, której dotyczy wniosek;
  2. jej przedstawiciel ustawowy;
  3. małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora. Organizacje pozarządowe, do których zadań statutowych należy ochrona praw osób niepełnosprawnych, udzielanie pomocy takim osobom lub ochrona praw człowieka, mogą wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.

Osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, należy wysłuchać niezwłocznie po wszczęciu postępowania; wysłuchanie powinno odbyć się w obecności biegłego psychologa oraz – w zależności od stanu zdrowia osoby, która ma być wysłuchana – biegłego lekarza psychiatry lub neurologa. W celu wysłuchania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, sąd może zarządzić przymusowe sprowadzenie tej osoby na rozprawę albo wysłuchać ją przez sędziego wyznaczonego. Na postanowienie sądu o przymusowym sprowadzeniu osoby na rozprawę przysługuje zażalenie. Niemożność porozumienia się z osobą, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, stwierdza się w protokole po wysłuchaniu biegłego lekarza i psychologa uczestniczących w posiedzeniu.

Zasadnym w Pani przypadku byłoby także wniesienie o ustanowienie doradcy tymczasowego. Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może na wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu, przy wszczęciu lub w toku postępowania, ustanowić dla niej doradcę tymczasowego, gdy uzna to za konieczne dla ochrony jej osoby lub mienia. Przed ustanowieniem doradcy tymczasowego należy wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie. Doradcą tymczasowym należy ustanowić przede wszystkim małżonka, krewnego lub inną osobę bliską, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na dobro osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie. Innymi słowy na czas postępowania o ubezwłasnowolnienie częściowe lub całkowite mogłaby Pani zostać doradcą tymczasowym.

Osoba, dla której ustanowiono doradcę tymczasowego, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych na równi z osobą ubezwłasnowolnioną częściowo.

Postanowienie o ustanowieniu doradcy tymczasowego traci moc z chwilą, gdy:

  1. wniosek o ubezwłasnowolnienie został prawomocnie oddalony lub odrzucony albo postępowanie umorzono;
  2. na skutek orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu ustanowiony został opiekun lub kurator.

Wyraźnie podkreślić należy, iż doradca tymczasowy co do zasady zostaje następnie, jeżeli okoliczności sprawy na to pozawalają, kuratorem lub opiekunem.

Jeżeli według wniosku ubezwłasnowolnienie ma być orzeczone z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego, sąd przed zarządzeniem doręczenia wniosku zażąda, w wyznaczonym terminie, przedstawienia świadectwa lekarskiego wydanego przez lekarza psychiatrę o stanie psychicznym osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, lub opinii psychologa o stopniu niepełnosprawności umysłowej tej osoby. Jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu pijaństwa, sąd żąda także przedstawienia zaświadczenia poradni przeciwalkoholowej, a jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu narkomanii – zaświadczenia z poradni leczenia uzależnień. Sąd odrzuca wniosek o ubezwłasnowolnienie, jeżeli treść wniosku lub dołączone do wniosku dokumenty nie uprawdopodobniają istnienia choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub występowania innego rodzaju zaburzeń psychicznych osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie albo w razie niezłożenia żądanego świadectwa, opinii lub zaświadczenia, chyba że złożenie takich dokumentów nie jest możliwe. Zachodzi zatem pytanie, czy ma Pani możliwość załączenia do wniosku dokumentacji medycznej z leczenia brata. Czy w ogóle brat był gdziekolwiek leczony?

Osoba, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, musi być zbadana przez biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa, a także psychologa. Opinia biegłego oprócz oceny stanu zdrowia psychicznego lub zaburzeń psychicznych albo rozwoju umysłowego osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, powinna zawierać umotywowaną ocenę zakresu jej zdolności do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia swoich spraw, uwzględniającą postępowanie i zachowanie się tej osoby.

Sąd może, jeżeli na podstawie opinii dwóch biegłych lekarzy uzna to za niezbędne, zarządzić oddanie osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, pod obserwację w zakładzie leczniczym na czas nie dłuższy niż sześć tygodni. W wyjątkowych wypadkach sąd może termin ten przedłużyć do trzech miesięcy. Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha uczestników postępowania. Na postanowienie zarządzające oddanie do zakładu przysługuje zażalenie.

Postępowanie dowodowe powinno ustalić przede wszystkim stan zdrowia, sytuację osobistą, zawodową i majątkową osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, rodzaj spraw wymagających prowadzenia przez tę osobę oraz sposób zaspokajania jej potrzeb życiowych.

Co istotne, orzeczenie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy. W postanowieniu o ubezwłasnowolnieniu sąd orzeka, czy ubezwłasnowolnienie jest całkowite, czy też częściowe i z jakiego powodu zostaje orzeczone. Sąd, który orzekł ubezwłasnowolnienie, zarządza z urzędu przesłanie sądowi opiekuńczemu odpisu prawomocnego postanowienia, którym orzekł ubezwłasnowolnienie. W razie oddalenia wniosku o ubezwłasnowolnienie sąd zawiadamia sąd opiekuńczy o potrzebie ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej.

Podkreślenia wymaga nadto wskazanie, iż w sprawach o ubezwłasnowolnienie, o uchylenie oraz zmianę ubezwłasnowolnienia sąd może ustanowić dla osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie lub dla osoby ubezwłasnowolnionej, adwokata lub radcę prawnego z urzędu, nawet bez jej wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie za potrzebny.

Długość takiego postępowania jest w znacznej mierze uzależniona od wielkości sądu okręgowego, a także ilości spraw w toku. Co do zasady, postępowanie o ubezwłasnowolnienie toczy się od 3 do 6 miesięcy. Okolicznością, która może przedłużyć czas postępowania, są opinie biegłych, które nie zawsze są wydawane niejako „od ręki”. Mając na uwadze czas postępowania warto wystąpić z wnioskiem o ustanowienie doradcy tymczasowego. Pozwoli Pani, że ponownie wskaże na podstawowy skutek jego ustanowienia. Osoba, dla której ustanowiono doradcę tymczasowego, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych na równi z osobą ubezwłasnowolnioną częściowo.

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego. Jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych oddał jej określone przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, osoba ta uzyskuje pełną zdolność w zakresie czynności prawnych, które tych przedmiotów dotyczą. Wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego.

Wskazać należy nadto na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 października 1974 r., sygn. akt I CR 500/74, zgodnie z którym „przepis art. 16 § 1 k.c. należy rozumieć w ten sposób, że osoba dotknięta zaburzeniami psychicznymi, co do której brak podstaw do całkowitego ubezwłasnowolnienia, może być ubezwłasnowolniona częściowo, jeżeli układ jej stosunków prawnych jest tego rodzaju, że zachodzi potrzeba zawierania przez nią czynności prawnych rozporządzających lub zobowiązujących wymienionych w art. 17 k.c. a nie objętych przepisem art. 20 k.c.”.

Innymi słowy rodzaj ubezwłasnowolnienia, tj. całkowite lub częściowe, jest uzależniony od stanu zdrowia osoby, której wniosek dotyczy.

Stosownie do treści art. 23 ust ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Innymi słowy opłata od wniosku o ubezwłasnowolnienie wraz z wnioskiem o ustanowienie doradcy tymczasowego wynosi 40 zł. Nadto wnioskodawca będzie zobowiązany do uiszczenia kosztów związanych z dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego, które w chwili obecnej wynoszą około 500 zł.

Reasumując, dopóty brat żyje, żadne z Państwa nie może odpowiadać za jego długi. Owszem, o podejrzanym procederze może Pani powiadomić policję, ale musi Pani liczyć się z tym, że brat także najprawdopodobniej poniesie wówczas konsekwencje.

Proszę również pamiętać, że ubezwłasnowolnienie działa na przyszłość, a nie w przeszłość. Zatem czyny popełnione wcześniej, przed ubezwłasnowolnieniem, byłyby do podważenia jedynie na mocy art. 82 K.c., a nie w związku z ubezwłasnowolnieniem. 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem karnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Zamówienie tabletek wczesnoporonnych

Zamówiłam tabletki wczesnoporonne przez internet. Aktualnie policja prowadzi śledztwo w sprawie osoby, która mi je sprzedała. Zostałam wezwana na...

Podglądanie i nagrywanie bez wiedzy nagrywanego

Czy podglądanie, nagrywanie i rozpowszechnianie bez zgody i wiedzy nagrywanego jest karalne? Byłam przez kilka lat podglądana i nagrywana...

Podrobienie dokumentu w celu uzyskania kredytu

Podrobienie dokumentu w celu uzyskania kredytu

Chciałem dostać kredyt, więc na wyciągu bankowym zmieniłem kwotę przelewu na większą tym samym podrabiając dokument. Po pozytywnej weryfikacji BIK...

Parkowanie na uliczce osiedlowej

Czy na osiedlowej, wewnętrznej uliczce, która umożliwia dojazd do posesji („ślepej”), można parkować samochód?

Dożywotnio zatrzymane prawo jazdy w Polsce a ukraińskie prawo jazdy

Mam dożywotnio zatrzymane prawo jazdy w Polsce. Czy jeśli zdam egzamin na Ukrainie, będę mógł prowadzić pojazdy z ukraińskim prawem jazdy?

Otwarcie działalności gospodarczej przez osobę poszukiwaną

Czy jeżeli osoba poszukiwana listem gończym otworzy działalność gospodarcza (o ile istnieje taka możliwość), to policja bądź inny organ ścigania...

Wniosek o paszport dla dziecka a ukrywający się ojciec

Mój partner ma 2 wyroki, które zostały prawdopodobnie odwieszone. On jednak wyjechał i się ukrywa i jest poszukiwany. Mamy dziecko, dla którego...

Zaświadczenie o niekaralności - wymóg ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3

Jestem zatrudniona od prawie 3 lat w prywatnym żłobku. Od stycznia tego roku weszła nowa ustawa żłobkowa i mój pracodawca żąda od nas dostarczenia...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »